Een duurzamere omruiling kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg overvejer at bytte det, men jeg har brug for noget mere holdbart.

   Ik overweeg om het om te ruilen, maar ik heb iets duurzamers nodig.

   Jeg

   ik

   overvejer

   overweeg

   at bytte

   om te ruilen

   det

   het

   har brug for

   nodig hebben

   noget

   iets

   mere holdbart

   duurzamer

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de Deense vorm voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. In deze zin is het het onderwerp van het eerste deel. Het tweede jeg staat letterlijk opnieuw in de bron en is het onderwerp van het deel na men. De vorm verwijst niet door zijn grammaticale vorm naar een bepaald geslacht. Voor de grammaticale rol bestaat er wel een andere persoonlijke vorm: jeg is de onderwerpsvorm, terwijl mig bijvoorbeeld als object wordt gebruikt. overvejer komt van overveje, “overwegen”. Het is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet mee met de persoon: jeg overvejer en bijvoorbeeld de overvejer. Hier beschrijft het een huidige overweging, niet een voltooid besluit. at bytte bestaat uit het infinitiefmerkteken at en het werkwoord bytte, “ruilen” of “verwisselen”. Na at staat hier dus de infinitief. Een bruikbaar patroon is at bytte noget: iets ruilen. det is een Deens voornaamwoord dat hier als lijdend voorwerp “het” betekent. Het verwijst naar het ding dat de spreker overweegt te ruilen, maar de vaste gegevens identificeren niet welk concreet voorwerp dat is. De vorm det bepaalt dus niet zelf de referent. har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. har komt van have en staat in de tegenwoordige tijd; brug for hoort bij deze constructie en betekent hier niet letterlijk een afzonderlijke “gebruikte behoefte”. Het herbruikbare patroon is at have brug for noget: iets nodig hebben. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” noget betekent “iets” en introduceert hier een niet nader bepaald ding. Het is geen expliciete teluitdrukking: de zin zegt niet hoeveel voorwerpen bedoeld zijn. In noget ... kan een bijvoeglijk naamwoord als zelfstandige beschrijving op het bedoelde ding slaan. mere holdbart betekent hier “duurzamer”. holdbart is de onzijdig-enkelvoudige vorm van het bijvoeglijk naamwoord holdbar, “duurzaam” of “bestendig”. De uitgang -t past hier bij het onzijdige noget. mere maakt de vergelijking: holdbar is “duurzaam”, mere holdbar is “duurzamer”; bij het onzijdige noget wordt dat mere holdbart. Het vergelijkingspunt wordt niet genoemd; de zin vraagt om iets dat duurzamer is dan een andere, niet nader genoemde optie. De delen worden verbonden door men, “maar”. Eerst zegt de spreker Jeg overvejer at bytte det: “Ik overweeg het te ruilen.” Daarna volgt jeg har brug for noget mere holdbart: “ik heb iets duurzamers nodig.” Samen betekent de hele uiting: “Ik overweeg om het om te ruilen, maar ik heb iets duurzamers nodig.”

2. Det afhænger af, hvor ofte og hvor du planlægger at bruge det.

   Dat hangt ervan af hoe vaak en waar je het van plan bent te gebruiken.

   Det afhænger af

   Dat hangt ervan af

   hvor ofte

   hoe vaak

   hvor

   waar

   planlægger

   plant

   at bruge

   te gebruiken

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Det afhænger af is een vaste manier om te zeggen dat iets wordt bepaald door een genoemde factor: “het hangt af van …”. afhænger is de tegenwoordige tijd van afhænge; in deze hoofdzin is det het onderwerp. De tegenwoordige werkwoordsvorm markeert hier geen persoon afzonderlijk. Het voorzetsel af hoort bij deze constructie. Voorbeeld: Det afhænger af prisen. — “Het hangt van de prijs af.” hvor ofte vraagt naar de frequentie: “hoe vaak”. hvor betekent in deze combinatie dus niet “waar”; ofte betekent “vaak”. Voorbeeld: Hvor ofte bruger du den? — “Hoe vaak gebruik je die?” hvor betekent hier “waar”, omdat het naar een plaats vraagt. In de zin leidt het het tweede punt in waarvan de afhankelijkheid wordt beschreven: waar het voorwerp zal worden gebruikt. Voorbeeld: Hvor arbejder du? — “Waar werk je?” planlægger is de tegenwoordige tijd van planlægge (“plannen”). De Deense tegenwoordige vorm verandert hier niet naar persoon of getal; du is het onderwerp en betekent “jij”. In deze context betekent du planlægger at ... “je bent van plan om ...”. Voorbeeld: Du planlægger at rejse. — “Je bent van plan om te reizen.” at bruge is de infinitief “gebruiken”. bruge is de basisvorm; at markeert hier de infinitief. Het voorwerp van dit werkwoord staat in deze zin als det, dus “het gebruiken”. Voorbeeld: Jeg vil bruge det i morgen. — “Ik wil het morgen gebruiken.” det is hier een persoonlijk voornaamwoord voor een onzijdig enkelvoudig voorwerp; de vaste vertaling geeft dit weer als “het”. Het verwijst naar het bedoelde ding waarover wordt gesproken, zonder dat de zin zelf de naam ervan herhaalt. In bruge det is det het object van bruge, niet het onderwerp van planlægger. De hele structuur is Det afhænger af, hvor ofte og hvor du planlægger at bruge det. Eerst komt de hoofdzin “het hangt ervan af”, daarna twee met hvor ingeleide, parallelle punten: de frequentie (hvor ofte) en de plaats (hvor). In beide punten is du degene die van plan is det te gebruiken. Samen betekent de zin: “Dat hangt ervan af hoe vaak en waar je het van plan bent te gebruiken.”

3. Det skal ofte med på farten, så hængslernes og batteriets pålidelighed betyder noget.

   Het zal vaak worden meegenomen, dus de betrouwbaarheid van de scharnieren en de batterij is belangrijk.

   Det

   het / dat

   skal

   zal (hier)

   ofte

   vaak

   med på farten

   mee onderweg

   hængslernes

   van de scharnieren

   batteriets

   van de batterij

   pålidelighed

   betrouwbaarheid

   betyder noget

   is belangrijk

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord voor het voorwerp dat wordt meegenomen. De precieze soort voorwerp wordt niet benoemd. In het Deens staat det als zelfstandig voornaamwoord tegenover den voor enkelvoudige woorden van het gemeenschappelijke geslacht en de voor meervoud; de vormkeuze hangt dus niet alleen van enkelvoud of meervoud af, maar ook van het grammaticale geslacht. skal drukt hier, samen met de rest van de zin, uit dat het voorwerp vaak zal worden meegenomen. Het kan in een andere context ook verplichting uitdrukken, zoals in Du skal komme — “Je moet komen”. In deze zin is de bedoelde lezing echter toekomstig en niet een bevel aan een persoon. ofte betekent “vaak” en geeft herhaalde frequentie aan. Een nuttig contrast is ofte tegenover sjældent — “vaak” tegenover “zelden”. med på farten is een vaste, bruikbare uitdrukking voor “mee wanneer je onderweg bent”. Hier hoort zij bij het voorwerp: het zal vaak worden meegenomen wanneer iemand onderweg is. Voorbeeld: Telefonen er god at have med på farten. — “De telefoon is handig om mee te hebben als je onderweg bent.” hængslernes betekent hier “van de scharnieren”. Het is hængsler (“scharnieren”) met de bezitsuitgang -s; hængslernes is daarmee de bezitsvorm van het bepaalde meervoud. De uitgang markeert bezit of verbondenheid. batteriets betekent “van de batterij”. De basisvorm is batteri (“batterij”); batteriet is de bepaalde enkelvoudsvorm en batteriets voegt daar de bezitsuitgang -s aan toe. De vorm verwijst hier naar de batterij als een bepaald onderdeel; de bepaalde vorm drukt op zichzelf geen numerieke telling uit. pålidelighed is het zelfstandig naamwoord “betrouwbaarheid”, gevormd met -hed van het bijvoeglijke woord pålidelig (“betrouwbaar”). Het benoemt de eigenschap dat iets betrouwbaar functioneert. Voorbeeld: Pålidelighed er vigtig. — “Betrouwbaarheid is belangrijk.” betyder noget is een vaste combinatie die letterlijk “betekent iets” bevat, maar hier “belangrijk zijn” of “ertoe doen” betekent. Het onderwerp is hængslernes og batteriets pålidelighed: de betrouwbaarheid van de scharnieren en de batterij doet ertoe. Voorbeeld: Det betyder noget, at låsen virker. — “Het is belangrijk dat het slot werkt.” Samen betekent Det skal ofte med på farten dat het voorwerp vaak zal worden meegenomen wanneer iemand onderweg is. så verbindt dat met de conclusie hængslernes og batteriets pålidelighed betyder noget: de betrouwbaarheid van de scharnieren en de batterij is belangrijk. De hele uiting zegt dus dat, omdat het voorwerp vaak wordt meegenomen, de betrouwbaarheid van deze onderdelen ertoe doet.

4. I så fald er den lettere model måske ikke det bedste valg.

   In dat geval is het lichtere model misschien niet de beste keuze.

   I så fald

   in dat geval

   den

   de

   lettere

   lichter

   model

   model

   måske

   misschien

   ikke

   niet

   det

   het

   bedste

   beste

   valg

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   I så fald is een vaste uitdrukking met de betekenis ‘in dat geval’. I betekent hier letterlijk ‘in’, en de hele combinatie verwijst naar een voorwaarde of situatie die al genoemd is. Voorbeeld: I så fald venter vi. — ‘In dat geval wachten we.’ den staat hier vóór lettere model. In het Deens hoort den bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht, zoals en model; bij een onzijdig woord staat det, zoals in det bedste valg verderop. In deze constructie helpt den samen met het bijvoeglijk naamwoord om een bepaald zelfstandig naamwoord aan te duiden. lettere is de vergrotende trap van let: let — lettere — lettest. Hier betekent het ‘lichter’, zoals de vaste vertaling aangeeft. Dezelfde vorm kan in een andere context ook ‘gemakkelijker’ betekenen; de context van een model en gewicht kiest hier voor ‘lichter’. Voorbeeld: Denne taske er lettere. — ‘Deze tas is lichter.’ model betekent ‘model’. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en model, bepaald enkelvoud modellen. In den lettere model wordt het model als een bepaalde optie aangeduid. måske betekent ‘misschien’ en maakt de bewering minder stellig. Het zegt dat de spreker de beoordeling niet als zeker presenteert. Voorbeeld: Måske kommer hun senere. — ‘Misschien komt ze later.’ ikke is de gewone Deense ontkenning ‘niet’. Hier ontkent het de beoordeling dat iets det bedste valg is; samen met de rest ontstaat dus ‘misschien niet de beste keuze’. Voorbeeld: Det er ikke dyrt. — ‘Het is niet duur.’ det staat vóór bedste valg. valg is een onzijdig zelfstandig naamwoord, et valg, daarom verschijnt hier de vorm det; vergelijk met den bij en model. In deze combinatie werkt det samen met het bijvoeglijk naamwoord om het bepaalde onzijdige zelfstandig naamwoord aan te duiden. bedste is de overtreffende trap van god: god — bedre — bedst/bedste. Voor een zelfstandig naamwoord staat de vorm bedste, zoals in det bedste valg: ‘de beste keuze’. De vorm bedre betekent ‘beter’ en is de vergrotende trap, niet de overtreffende. valg betekent ‘keuze’. Het is onzijdig: et valg; het meervoud is valg. Voorbeeld: Det var et svært valg. — ‘Het was een moeilijke keuze.’ In de volledige zin verbindt er — de tegenwoordige tijd van være, ‘zijn’ — de twee beoordelingen: den lettere model en det bedste valg. De structuur is I så fald er ... måske ikke ...: ‘In dat geval is ... misschien niet ...’. Zo wordt de lichtere variant van het model beoordeeld als mogelijk niet de beste keuze. De zin beweert niet stellig dat dit zo is; måske houdt de beoordeling onzeker.

5. Jeg kan acceptere lidt ekstra vægt for en mere robust konstruktion.

   Ik kan wat extra gewicht accepteren voor een stevigere constructie.

   Jeg kan

   ik kan

   acceptere

   accepteren

   lidt

   een beetje; wat

   ekstra

   extra

   vægt

   gewicht

   for en

   voor een

   mere robust

   steviger; robuuster

   konstruktion

   constructie

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan combineert het onderwerp Jeg (“ik”) met kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Jeg is de eerste persoon enkelvoud; het voornaamwoord geeft hier geen grammaticaal geslacht aan. Kan is een modaal werkwoord en staat vóór een infinitief: Jeg kan acceptere betekent “ik kan accepteren”. acceptere is de infinitief (“accepteren”). Na een modaal werkwoord zoals kan gebruikt het Deens de infinitief zonder at. Voorbeeld: Jeg kan vælge modellen. — “Ik kan het model kiezen.” lidt geeft een kleine hoeveelheid aan. In deze zin gaat het om een hoeveelheid vægt, dus “een beetje gewicht” of natuurlijker “wat gewicht”. Het is niet hetzelfde als een telwoord voor afzonderlijke voorwerpen. Voorbeeld: Jeg har lidt tid. — “Ik heb een beetje tijd.” ekstra betekent “extra” en bepaalt hier vægt. Deze vorm verandert in deze combinatie niet mee met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Vi har brug for ekstra plads. — “We hebben extra ruimte nodig.” vægt betekent “gewicht”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is vægten (“het gewicht”). In lidt ekstra vægt vormt het samen met de hoeveelheidsaanduiding een onbepaalde hoeveelheid. for en bestaat uit het voorzetsel for en het onbepaalde lidwoord en. Hier legt for de relatie tussen de geaccepteerde extra last en het doel of voordeel aan: in ruil voor een constructie met een bepaalde eigenschap. En markeert een onbepaald zelfstandig naamwoord van het en-type; op zichzelf stelt het geen expliciete numerieke telling vast. mere robust is de vergrotende trap van robust (“robuust, stevig”): robust — mere robust — mest robust (“robuust” — “robuuster/steviger” — “het meest robuust”). In deze zin wordt de constructie vergeleken met een minder robuuste mogelijkheid. Het Deens vormt deze vergrotende trap hier met mere vóór het bijvoeglijk naamwoord. konstruktion betekent “constructie”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-type; de bepaalde vorm is konstruktionen (“de constructie”). Het bijvoeglijk naamwoord robust beschrijft dit zelfstandig naamwoord, en mere maakt die beschrijving vergelijkend. Samen betekent Jeg kan acceptere lidt ekstra vægt for en mere robust konstruktion.: “Ik kan wat extra gewicht accepteren voor een stevigere constructie.” De zin drukt uit dat de spreker een kleine extra hoeveelheid gewicht aanvaardbaar vindt als tegenprestatie voor een constructie die robuuster is.

6. Så kan du sammenligne den forstærkede model og se på garantivilkårene.

   Vergelijk dan het versterkte model en bekijk de garantievoorwaarden.

   Så

   dan

   kan du

   je kunt

   sammenligne

   vergelijken

   den

   het/de

   forstærkede

   versterkte

   model

   model

   se på

   bekijken

   garantivilkårene

   garantievoorwaarden

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en verwijst naar een volgende stap in de redenering. Aan het begin van de zin staat het vóór de persoonsvorm; daardoor volgt kan vóór het onderwerp du. kan du betekent hier ‘je kunt’. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en heeft hier bij du dezelfde vorm als bij andere onderwerpen; het is een modaal werkwoord. Voor een infinitief staat het zonder at: du kan sammenligne = ‘je kunt vergelijken’. In deze zin vormt Så kan du ... geen gewone vraag: de woordvolgorde en de vaste vertaling maken er een aansporing of instructie van. sammenligne betekent ‘vergelijken’. Dit is de infinitief na kan. De vorm blijft hier dus onvervoegd; in een hoofdzin zonder modaal werkwoord kan de persoonsvorm bijvoorbeeld sammenligner zijn: Du sammenligner to modeller. = ‘Je vergelijkt twee modellen.’ den is hier het bepaalde enkelvoudige lidwoord vóór een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht. Het hoort bij model, niet bij forstærkede afzonderlijk. De combinatie den ... model betekent ‘het model’. forstærkede betekent hier ‘versterkte’. Het is de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord forstærket en krijgt vóór een bepaald zelfstandig naamwoord de uitgang -e: den forstærkede model. De uitgang hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord. forstærket is de vorm die je bijvoorbeeld na en gebruikt: en forstærket model = ‘een versterkt model’. model betekent ‘model’. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord en vormt samen met den forstærkede de woordgroep ‘het versterkte model’. De zin zegt niet dat er een nieuw model wordt geïntroduceerd; het gaat om het model dat in deze vergelijking bedoeld is. se på betekent ‘bekijken’ of letterlijk ‘naar iets kijken’. Het is een vaste combinatie van se ‘kijken’ en het voorzetsel på. Hier staat de infinitief se na kan, naast sammenligne: kan du sammenligne ... og se på ... = ‘je kunt ... vergelijken en ... bekijken’. garantivilkårene betekent ‘de garantievoorwaarden’. Het is een samenstelling van garanti ‘garantie’ en vilkår ‘voorwaarden/condities’. De uitgang -ene markeert hier de bepaalde meervoudsvorm van vilkår: garantivilkår = ‘garantievoorwaarden’, garantivilkårene = ‘de garantievoorwaarden’. Samen betekent Så kan du sammenligne den forstærkede model og se på garantivilkårene: ‘Vergelijk dan het versterkte model en bekijk de garantievoorwaarden.’ og verbindt de twee handelingen die na kan du volgen: het model vergelijken en de garantievoorwaarden bekijken. De formulering presenteert die handelingen als een volgende stap.

7. Det lyder mere som det, jeg har brug for.

   Dat klinkt meer als wat ik nodig heb.

   Det

   dat

   lyder

   klinkt

   mere

   meer

   som

   als

   det

   datgene; wat

   jeg

   ik

   har brug for

   nodig hebben

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp van de hoofdzin en betekent in deze vertaling “dat”. In het Deens kan det ook verwijzen naar een zaak, situatie of eerder genoemde inhoud zonder dat het zelfstandig naamwoord opnieuw wordt genoemd. Voorbeeld: Det er vigtigt. — “Dat is belangrijk.” lyder is de tegenwoordige tijd van lyde, “klinken”. Het onderwerp is Det; deze werkwoordsvorm verandert in het Deens niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” mere betekent hier “meer” en is de vergrotende vorm die bij meget (“veel”) hoort. Hier vergelijkt het de huidige indruk met een andere mogelijkheid: iets klinkt meer als het ene dan als het andere. Voorbeeld: Det lyder mere naturligt. — “Dat klinkt natuurlijker.” som betekent hier “als” en verbindt de indruk met datgene waarmee die wordt vergeleken. In deze zin gaat het dus om de vergelijkende betekenis “als”. Het tweede det verwijst samen met de daaropvolgende bijzin naar “datgene wat” bedoeld wordt. De bijzin jeg har brug for specificeert datgene; het woord det kan hier dus samen met de bijzin als “wat” worden vertaald. Voorbeeld: Jeg vælger det, du anbefaler. — “Ik kies datgene wat jij aanbeveelt.” jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor “ik” en is hier het onderwerp van de bijzin. Het verwijst naar de spreker van deze zin. Het bijbehorende objectsvormpaar is jeg — “ik” tegenover mig — “mij”. Voorbeeld: Jeg forstår det. — “Ik begrijp dat.” har brug for is een vaste Deense constructie met de betekenis “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”), maar in deze combinatie drukt het een behoefte uit, niet gewoon bezit. Het patroon is at have brug for + iets of iemand. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” Samen vormen det, jeg har brug for de betekenis “wat ik nodig heb”. De delen Det lyder betekenen “Dat klinkt”, en mere som betekent “meer als”. De volledige zin betekent daarom: “Dat klinkt meer als wat ik nodig heb.”

8. Jeg kan vise dig forskellene uden at presse dig til at beslutte dig.

   Ik kan je de verschillen laten zien zonder je onder druk te zetten om te beslissen.

   Jeg kan

   ik kan

   vise

   laten zien

   dig

   jou

   forskellene

   de verschillen

   uden at

   zonder te

   presse

   onder druk zetten

   til at

   om te

   beslutte dig

   beslissen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan vormt hier de combinatie van het onderwerp Jeg (“ik”) en het modale werkwoord kan (“kan”): het drukt uit dat de spreker iets kan doen. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at, zoals in Jeg kan vise — “ik kan laten zien”. vise is de infinitief van “laten zien” of “tonen”. De vorm blijft hier een infinitief omdat hij volgt op kan. Voorbeeld: Hun kan vise vejen. — “Zij kan de weg wijzen.” dig is de objectvorm van du (“jij/je”). In deze zin is het de persoon aan wie iets wordt getoond: “jou”. Du gebruik je als onderwerp, maar dig als object; ook een wederkerend voornaamwoord bij de tweede persoon heeft deze vorm, zoals in Du vasker dig — “Je wast je.” forskellene betekent hier “de verschillen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van forskel (“verschil”): forskel → forskelle → forskellene (enkelvoud onbepaald → meervoud onbepaald → meervoud bepaald). De uitgang -ene markeert hier het bepaalde meervoud. uden at is een vaste manier om “zonder te” vóór een infinitief uit te drukken. Het daaropvolgende werkwoord geeft aan welke handeling niet plaatsvindt. Voorbeeld: Han gik uden at sige noget. — “Hij ging weg zonder iets te zeggen.” presse is de infinitief van “onder druk zetten” of “druk uitoefenen”. In het patroon presse nogen til at gøre noget wordt iemand ertoe onder druk gezet om iets te doen. presse staat hier als infinitief na uden at; dig is de persoon die onder druk zou kunnen worden gezet. til at leidt in dit patroon een volgende infinitief in en geeft de richting van de handeling aan: iemand onder druk zetten til at iets doen. Het is dus geen zelfstandig tijds- of plaatsaanduidend element, maar onderdeel van de constructie presse nogen til at .... beslutte dig betekent hier “beslissen”. De uitdrukking gebruikt dig wederkerend: de aangesprokene moet zelf een beslissing nemen. De infinitief is beslutte; de wederkerende vormen veranderen volgens de persoon, bijvoorbeeld beslutte mig (“beslissen” met “mijzelf”) en beslutte sig (“beslissen” met “zichzelf”). Samen vormen de delen: Jeg kan vise dig forskellene — “Ik kan je de verschillen laten zien” — en uden at presse dig til at beslutte dig — “zonder je onder druk te zetten om te beslissen”. De hele zin zegt dus dat de spreker de verschillen kan laten zien zonder de aangesprokene onder druk te zetten om zelf een beslissing te nemen.