Rustig praten over geluidsoverlast | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg ville lige sige, at din musik tydeligt kan høres gennem væggen.

   Ik wilde even zeggen dat je muziek duidelijk door de muur heen te horen is.

   Jeg ville

   ik wilde

   lige

   even

   sige

   zeggen

   din

   jouw

   musik

   muziek

   tydeligt

   duidelijk

   kan høres

   kan worden gehoord

   gennem

   doorheen

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg ville bevat jeg (“ik”) en ville, de verleden tijd van vil (“wil”) en ook de verleden tijdsvorm van het werkwoord ville (“willen”). In deze zin drukt ville een voornemen uit in de inleiding “ik wilde…”. Deze vorm zegt op zichzelf niet of het daaropvolgende zeggen al heeft plaatsgevonden; de zin zelf is wel de mededeling waarin dat voornemen wordt uitgesproken. lige betekent hier “even”. In deze inleiding maakt het de mededeling kort en mild: de spreker wil iets “even zeggen”. sige is de infinitief van sige (“zeggen”). Na ville staat het volgende werkwoord in de infinitief: ville sige = “wilde zeggen”. din betekent hier “jouw” en verwijst naar één aangesprokene. Het bezittelijk voornaamwoord stemt in het Deens af op het bezeten woord: din bij een enkelvoudig common-genderwoord, dit bij een enkelvoudig neuterwoord en dine bij meervoud. Hier staat din bij musik, dat een common-genderwoord is. musik is een zelfstandig naamwoord en betekent “muziek”. Samen met din vormt het din musik = “jouw muziek”. Bij een bezittelijke bepaling staat in het Deens geen afzonderlijk lidwoord vóór het bezeten zelfstandig naamwoord. tydeligt is het bijwoord “duidelijk”, gevormd bij het bijvoeglijk naamwoord tydelig (“duidelijk”). Hier beschrijft het hoe duidelijk de muziek hoorbaar is. tydelig kan bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord beschrijven, terwijl tydeligt hier de hoorbaarheid of de gebeurtenis nader bepaalt. kan høres combineert kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), met høres, de passieve vorm van høre (“horen”). Het betekent hier “kan gehoord worden” of “is hoorbaar”. De constructie noemt geen specifieke hoorder als handelende persoon. Een bruikbaar patroon is X kan høres = “X kan gehoord worden / X is hoorbaar”. gennem is een voorzetsel dat doorgang door iets aanduidt: “door” of “doorheen”. væggen is de bepaalde enkelvoudsvorm van væg (“muur”): en væg = “een muur”, væggen = “de muur”. De vorm is hier bepaald, zoals ook in de vertaling “de muur”. Samen vormen de delen Jeg ville lige sige = “Ik wilde even zeggen”. Daarna geeft at (“dat”) de inhoud van die mededeling in: din musik tydeligt kan høres gennem væggen = “je muziek duidelijk door de muur heen te horen is”. De volledige betekenis is: “Ik wilde even zeggen dat je muziek duidelijk door de muur heen te horen is.”

2. Jeg var ikke klar over, at musikken kunne høres hos dig.

   Ik wist niet dat je de muziek aan jouw kant kon horen.

   Jeg

   ik

   var ikke klar over

   was me er niet van bewust

   musikken

   de muziek

   kunne høres

   kon worden gehoord

   hos dig

   bij jou

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Dit is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud, dus voor de spreker. Voorbeeld: Jeg bor her. — “Ik woon hier.” var ikke klar over is een vaste uitdrukking voor “was me niet bewust van” of “wist niet”. var is de verleden tijd van være (“zijn”); de tegenwoordige vorm is er. ikke ontkent de uitdrukking. klar over betekent hier niet letterlijk alleen “klaar”, maar “zich bewust van”. Voorbeeld: Hun var ikke klar over problemet. — “Ze was zich niet bewust van het probleem.” musikken betekent “de muziek”. Het zelfstandig naamwoord musik (“muziek”) krijgt hier het bepaalde achtervoegsel -en: musikken betekent “de muziek”. In deze zin gaat het om de muziek waarnaar wordt verwezen, niet om muziek in het algemeen. kunne høres betekent hier “gehoord kunnen worden”. kunne is de verleden tijd van het werkwoord kunne; de tegenwoordige vorm is kan. Het staat vóór høres, de passieve vorm van høre (“horen”). Daardoor wordt de muziek voorgesteld als datgene wat hoorbaar is, zonder een expliciet genoemde hoorder als onderwerp van høre. Voorbeeld: Stemmerne kunne høres udenfor. — “De stemmen konden buiten worden gehoord.” hos dig betekent hier “bij jou” of, zoals in de vaste vertaling, “aan jouw kant”. hos verwijst naar de plaats of kant die met de aangesprokene verbonden is. dig is de objectsvorm van het voornaamwoord dat “jij” betekent; die vorm staat onder andere na een voorzetsel. Voorbeeld: Er der stille hos dig? — “Is het bij jou stil?” Samen betekent de zin: “Ik was me er niet van bewust dat de muziek bij jou kon worden gehoord.” De hoofdzin Jeg var ikke klar over zegt dat de spreker dit niet wist. De bijzin na at noemt wat de spreker niet wist: musikken kunne høres hos dig. De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde betekenis natuurlijk weer als: “Ik wist niet dat je de muziek aan jouw kant kon horen.”

3. Det er især tydeligt sent om aftenen, når der er stille i bygningen.

   Het valt vooral laat op de avond op, wanneer het gebouw stil is.

   Det er

   het is

   især

   vooral

   tydeligt

   duidelijk merkbaar

   sent

   laat

   om aftenen

   ’s avonds

   når

   wanneer

   der er

   er is

   stille

   stil

   bygningen

   het gebouw

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de vaste onpersoonlijke opening “het is …”. Det is een formeel onderwerp; het verwijst in deze zin niet duidelijk naar een zelfstandig genoemd ding. Er zou een andere constructie zijn: in der er presenteert het Deens iets dat aanwezig is of zich in een toestand bevindt. især betekent hier “vooral”. Het staat vóór de beschrijving waarop de nadruk ligt. Een bruikbaar contrast is især “vooral” tegenover også “ook”; dat zijn geen synoniemen. tydeligt betekent hier “duidelijk merkbaar”. Het hoort bij tydelig en is de vorm op -t die in deze constructie bij het onzijdige det past. De vormen zijn bijvoorbeeld en tydelig forskel “een duidelijk verschil”, et tydeligt tegn “een duidelijk teken”. Hier beschrijft het woord niet een zelfstandig naamwoord, maar de toestand die met det er wordt uitgedrukt. sent betekent hier “laat”, dus op een laat tijdstip. Het is de vorm van sen die in deze tijdsbepaling wordt gebruikt. Voor het tegenovergestelde gebruik je tidligt “vroeg”. Voorbeeld: Jeg kommer sent. — “Ik kom laat.” om aftenen is een tijdsbepaling: “’s avonds” of “in de avond”. aftenen is de bepaalde vorm van aften “avond”; de uitgang maakt het tot “de avond”. De hele uitdrukking om aftenen is een gangbare manier om naar een tijdstip of periode in de avond te verwijzen. når betekent “wanneer” en leidt hier een bijzin in die de omstandigheid aangeeft waaronder de hoofdzin geldt. Voor een eenmalig moment kan Deens ook da gebruiken, maar når past bij een herhaalbare of algemene tijdsomstandigheid. Voorbeeld: Jeg læser, når der er ro. — “Ik lees wanneer het rustig is.” der er is een constructie die letterlijk iets als “er is” weergeeft. er is de tegenwoordige tijd van være “zijn”, terwijl der hier geen concreet plaatswoord met de betekenis “daar” is, maar onderdeel is van de presentatieve constructie. Het patroon der er + toestand of zelfstandig naamwoord kan bijvoorbeeld betekenen: Der er problemer. — “Er zijn problemen.” stille betekent “stil” of “rustig”. Het is hier de beschrijving van de toestand in de bijzin. In der er stille staat het bijvoeglijke woord als een onverbogen vorm; er is hier geen zichtbaar verschil voor mannelijk of vrouwelijk zoals in sommige andere talen. Voorbeeld: Her er stille. — “Hier is het stil.” bygningen betekent “het gebouw”. De basisvorm is bygning; bygningen is de bepaalde vorm, dus “het gebouw” in plaats van “een gebouw”. Het woord staat na i: i bygningen betekent “in het gebouw”. Samen geeft Det er især tydeligt weer dat iets vooral duidelijk merkbaar is. sent om aftenen bepaalt wanneer dat zo is. De bijzin når der er stille i bygningen zegt onder welke omstandigheid: wanneer het stil is in het gebouw. De volledige betekenis is daarom: “Het valt vooral laat op de avond op, wanneer het gebouw stil is.”

4. Jeg kan skrue ned for bassen og flytte højttalerne væk fra væggen.

   Ik kan de bas zachter zetten en de luidsprekers verder van de muur af zetten.

   Jeg kan

   ik kan

   skrue ned for

   zachter zetten / lager zetten

   bassen

   de bas

   flytte

   verplaatsen

   højttalerne

   de luidsprekers

   væk fra

   weg van / verder van

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord zoals kan staat in het Deens het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart woord voor “te”. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” skrue ned for is een vaste uitdrukking voor iets zachter of lager zetten. Het werkwoord skrue betekent buiten deze uitdrukking onder meer “draaien” of “schroeven”; ned geeft de richting naar beneden of een verlaging aan, en for hoort bij deze constructie. Voorbeeld: Kan du skrue ned for musikken? — “Kun je de muziek zachter zetten?” bassen betekent hier “de bas”. De vorm is bepaald enkelvoud: bas is de basisvorm en bassen bevat de bepaalde uitgang -en. Het gaat in deze zin om het basgeluid of de basweergave, niet om een onbepaalde bas. Voorbeeld: Bassen er for høj. — “De bas staat te hard.” flytte betekent “verplaatsen”. Dit is de infinitief die na kan staat; de basisvorm is eveneens flytte. Het kan zowel mensen als voorwerpen betreffen. Voorbeeld: Vi kan flytte bordet. — “We kunnen de tafel verplaatsen.” højttalerne betekent “de luidsprekers”. De basisvorm is højttaler (“luidspreker”); -ne markeert het bepaalde meervoud. Het meervoud hoort bij de luidsprekers als groep, terwijl højttaleren het bepaalde enkelvoud zou zijn: “de luidspreker”. Voorbeeld: Højttalerne står ved vinduet. — “De luidsprekers staan bij het raam.” væk fra betekent “weg van” of, bij een verplaatsing, “verder van”. væk drukt verwijdering uit en fra geeft het punt aan waarvan iets weg beweegt. Voorbeeld: Flyt stolen væk fra døren. — “Verplaats de stoel weg van de deur.” væggen betekent “de muur”. De basisvorm is væg; -en maakt er het bepaalde enkelvoud van. De vorm verwijst hier naar de muur als het punt waarvan de luidsprekers verder worden geplaatst. Voorbeeld: Bordet står ved væggen. — “De tafel staat bij de muur.” Samen bestaat de zin uit twee handelingen onder kan: eerst skrue ned for bassen — “de bas zachter zetten” — en daarna flytte højttalerne væk fra væggen — “de luidsprekers verder van de muur af zetten”. Het onderwerp van beide infinitieven is jeg, en og verbindt de twee handelingen. De volledige betekenis is dus: “Ik kan de bas zachter zetten en de luidsprekers verder van de muur af zetten.”

5. Det ville hjælpe, især på hverdagsaftener.

   Dat zou helpen, vooral op doordeweekse avonden.

   Det

   dat

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   især

   vooral

   på

   op

   hverdagsaftener

   doordeweekse avonden

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar de eerder bedoelde oplossing of verandering. In deze zin is het een zelfstandig gebruikt voornaamwoordelijk onderwerp; de vorm det past bij deze verwijzing naar een situatie of voorstel. Dat betekent niet dat Deense voornaamwoorden nooit naar grammaticaal geslacht variëren: bij andere soorten verwijzingen kunnen bijvoorbeeld den en det verschillende vormen zijn. De precieze inhoud van waarnaar det verwijst, wordt in deze zin niet verder benoemd. ville is de verleden tijd van vil. Samen met een infinitief geeft het hier een hypothetische of voorzichtige mogelijkheid weer: ville hjælpe betekent “zou helpen”. Het beschrijft hier niet eenvoudig hulp die in het verleden plaatsvond. Vergelijk: Det vil hjælpe. — “Dat zal helpen.” hjælpe is de infinitief “helpen”. Na het modale werkwoord ville staat deze vorm zonder persoonsuitgang: ville hjælpe = “zou helpen”. Voorbeeld: Det kunne hjælpe. — “Dat zou kunnen helpen.” især betekent “vooral” en beperkt de uitspraak: het verwachte nut geldt in het bijzonder voor de genoemde momenten. Het is een bijwoord en verandert niet mee. på is hier een tijdsprepositie. In på hverdagsaftener betekent het “op” bij avonden op doordeweekse dagen. Voorbeeld: på mandage — “op maandagen”. hverdagsaftener betekent “doordeweekse avonden”. Het is het meervoud van hverdagsaften: hverdagsaften → hverdagsaftener. Het woord duidt dus meerdere avonden van gewone werkdagen aan. Samen betekent Det ville hjælpe en især på hverdagsaftener: “Dat zou helpen, vooral op doordeweekse avonden.” især på hverdagsaftener voegt na de komma toe wanneer het voorgestelde effect in het bijzonder nuttig zou zijn. De formulering beoordeelt een mogelijke oplossing voorzichtig als nuttig.

6. Sig endelig til, hvis ændringen ikke er nok.

   Laat het me alsjeblieft weten als de verandering niet genoeg is.

   Sig … til

   laat het weten

   endelig

   alsjeblieft

   hvis

   als

   ændringen

   de verandering

   ikke

   niet

   er

   is

   nok

   genoeg

   Uitgebreide uitleg

   Sig ... til is hier de vaste Deense uitdrukking voor iemand iets laten weten of iemand ergens van op de hoogte brengen. Sig is de gebiedende wijs van sige (zeggen). In deze uitdrukking staat til erna als onderdeel van het patroon: sig til = “laat het weten”. Voorbeeld: Sig til, hvis du har brug for hjælp. — “Laat het weten als je hulp nodig hebt.” endelig verzacht of benadrukt hier het verzoek en betekent in deze context “alsjeblieft” of “aarzel niet”. Het betekent hier niet “eindelijk”. De combinatie sig endelig til is dus een vriendelijke uitnodiging om iets te melden. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het geeft de voorwaarde aan waaronder het verzoek geldt. Voorbeeld: Ring, hvis du kommer sent. — “Bel als je laat komt.” ændringen betekent hier “de verandering”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van ændring (“verandering”): en ændring = “een verandering”, ændringen = “de verandering”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een specifiek aantal uit buiten de enkelvoudsvorm die bij dit woord hoort. ikke maakt de daaropvolgende mededeling ontkennend: “niet”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In ændringen ikke er nok beschrijft het de toestand of toereikendheid van ændringen; de ontkenning ikke staat ervoor. nok betekent hier “genoeg” of “voldoende”. Het zegt dat iets aan de benodigde maat voldoet. Voorbeeld: Det er nok. — “Dat is genoeg.” Samen vormen hvis ændringen ikke er nok en voorwaardelijke bijzin: “als de verandering niet genoeg is”. De hoofdzin Sig endelig til is een vriendelijk verzoek om het te laten weten. De volledige betekenis is daarom: “Laat het me alsjeblieft weten als de verandering niet genoeg is.”

7. Jeg sætter pris på, at du er villig til at tale om det.

   Ik waardeer het dat je bereid bent erover te praten.

   Jeg

   ik

   sætter pris på

   waardeer

   du

   je

   villig

   bereid

   tale

   praten

   om det

   erover

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp; vergelijk du voor “jij/je” wanneer de aangesprokene het onderwerp is. sætter pris på is een vaste Deense uitdrukking met de betekenis “waarderen”. Het werkwoord is sætte; in de tegenwoordige tijd staat hier sætter. Leer de combinatie als patroon: at sætte pris på noget = “iets waarderen”. Het voorzetsel på hoort bij deze uitdrukking en betekent hier niet letterlijk “op”. du is het onderwerp van de bijzin en betekent “jij/je”. Het is de tweede persoon enkelvoud. De vorm verandert niet naar grammaticaal geslacht van de persoon die wordt aangesproken. villig is een bijvoeglijk naamwoord: “bereid”. Het beschrijft de aangesprokene in du er villig: “je bent bereid”. villig til at ... is een bruikbaar patroon voor bereidheid om iets te doen. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”); villig blijft hier als bijvoeglijk naamwoord bij het onderwerp staan. tale betekent “praten” of “spreken”. Hier is het een infinitief na til at: villig til at tale = “bereid om te praten”. De vorm tale zelf markeert in deze constructie geen persoon of tijd; de vervoegde werkwoordsvormen sætter en er dragen de tijd van hun eigen deel van de zin. om det betekent hier “erover”, dus “over datgene waarnaar wordt verwezen”. om is het voorzetsel “over” en det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. det is hier het complement van het voorzetsel om, niet het onderwerp. De exacte referent van det wordt in de aangeleverde zin niet zelfstandig benoemd; de vorm geeft alleen de grammaticale klasse en de rol na het voorzetsel aan. In het Deens staat het voornaamwoord hier na om, terwijl het Nederlands dit vaak samenvoegt tot erover. De zin bouwt als volgt op: Jeg sætter pris på (“ik waardeer”) krijgt een at-bijzin als inhoud: at du er villig til at tale om det (“dat je bereid bent erover te praten”). Samen betekent de volledige uiting: “Ik waardeer het dat je bereid bent erover te praten.”

8. Det er bedre at få det her løst, før det udvikler sig til spændinger.

   Het is beter om dit op te lossen voordat het tot spanningen leidt.

   bedre

   beter

   få … løst

   iets opgelost krijgen

   det her

   dit

   før

   voordat

   udvikler sig til

   zich ontwikkelen tot

   spændinger

   spanningen

   Uitgebreide uitleg

   bedre betekent hier dat iets de voorkeur krijgt boven een andere mogelijkheid: “beter”. Het is de vergrotende trap van god (“goed”): god – bedre – bedst (“best”). In deze zin zegt bedre op zichzelf niet hoeveel beter iets is. det her betekent “dit” en verwijst hier naar de kwestie die aan de orde is. det is de vorm voor een onzijdig enkelvoudig referent; her maakt de aanwijzing expliciet: “dit hier”. De vorm van het aanwijzende element hangt dus samen met het grammaticale type van het aangeduide woord, niet met een vast persoonlijk geslacht. få ... løst is een bruikbaar Deens patroon voor “iets opgelost krijgen” of “ervoor zorgen dat iets opgelost wordt”. få is hier niet simpelweg “krijgen” in de betekenis van bezit verwerven; samen met løst drukt het een verkregen resultaat uit. løst is de voltooid deelwoordsvorm van løse (“oplossen”). In få det her løst staat de constructie uit elkaar doordat det her tussen få en løst staat. Vergelijk als nieuw voorbeeld: Vi fik problemet løst. — “We kregen het probleem opgelost.” før leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “voordat”. Het verbindt de hoofdgedachte met een gebeurtenis die eerder moet plaatsvinden. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je weggaat.” udvikler sig til betekent “zich ontwikkelen tot” of “uitgroeien tot”. udvikler is de tegenwoordige tijd van udvikle; Deense werkwoorden veranderen hier niet naar persoon. sig is het wederkerende element dat bij dit werkwoord hoort, en til markeert het resultaat of de nieuwe toestand. Voorbeeld: Problemet udvikler sig til en krise. — “Het probleem ontwikkelt zich tot een crisis.” spændinger betekent “spanningen”. Het is het meervoud van spænding; het onbepaalde enkelvoud is en spænding. Het woord kan in deze context oplopende spanningen tussen betrokkenen aanduiden. Samen betekent Det er bedre at få det her løst letterlijk dat het beter is om deze kwestie opgelost te krijgen. før det udvikler sig til spændinger bepaalt wanneer dat moet gebeuren: voordat de kwestie zich tot spanningen ontwikkelt. De volledige betekenis is daarom: “Het is beter om dit op te lossen voordat het tot spanningen leidt.”