Veiligheid in de gemeenschappelijke gang | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Der er blevet efterladt nogle kasser i fællesgangen.

   Er zijn wat dozen in de gemeenschappelijke gang achtergelaten.

   Der er

   er zijn / er is

   blevet efterladt

   achtergelaten zijn

   nogle

   enkele / wat

   kasser

   dozen

   fællesgangen

   de gemeenschappelijke gang

   Uitgebreide uitleg

   Der er is de Deense existentiële constructie voor “er is/zijn”. Der is hier een formeel onderwerp zonder eigen verwijzing naar een bepaalde persoon of zaak. Er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Het getal blijkt uit nogle kasser: kasser is meervoud, dus de vaste vertaling gebruikt “er zijn”. In een zin als Der er en stol her betekent het geheel “Er is hier een stoel”. Blevet efterladt draagt de passieve betekenis “achtergelaten zijn”. Efterladt is het voltooid deelwoord van efterlade (“achterlaten”). Blevet is het voltooid deelwoord van blive (“worden”) en vormt met efterladt de passieve constructie. Samen met er ontstaat er blevet efterladt: iets is achtergelaten, zonder dat de zin zegt wie dat heeft gedaan. In een eigen voorbeeld: Cyklen er blevet efterladt udenfor. — “De fiets is buiten achtergelaten.” Nogle betekent hier “enkele” of, zoals in de vaste vertaling, “wat”. Het staat voor een onbepaalde hoeveelheid meervoudige zaken en geeft niet noodzakelijk een exact aantal aan. Het hoort bij kasser, maar heeft zijn eigen functie als onbepalende bepaler. Kasser betekent “dozen”. Dit is het meervoud van kasse (“doos”): en kasse → kasser. De meervoudsvorm verwijst hier naar meer dan één doos; nogle maakt de hoeveelheid onbepaald. Fællesgangen betekent “de gemeenschappelijke gang”. Het is een bepaalde enkelvoudsvorm: fællesgang betekent “gemeenschappelijke gang”, en de uitgang -en markeert hier de bepaalde vorm, vergelijkbaar met “de ...”. Fælles- is het eerste deel van het samengestelde woord en geeft aan dat de gang gemeenschappelijk is. Een eigen voorbeeld is Døren til fællesgangen er åben. — “De deur naar de gemeenschappelijke gang staat open.” De zin wordt zo opgebouwd: Der er introduceert wat er is, blevet efterladt zegt dat het passief is achtergelaten, nogle kasser benoemt de onbepaalde meervoudige zaken, en i fællesgangen plaatst ze in de gemeenschappelijke gang. Samen betekent de vaste uiting: “Er zijn wat dozen in de gemeenschappelijke gang achtergelaten.”

2. Det kan blokere adgangen, især i en nødsituation.

   Dat kan de toegang blokkeren, vooral in een noodgeval.

   Det kan

   Dat kan

   blokere

   blokkeren

   adgangen

   de toegang

   især

   vooral

   nødsituation

   noodgeval

   Uitgebreide uitleg

   Det kan: det is een onzijdig voornaamwoord dat hier als onderwerp staat; volgens de vaste vertaling betekent het “dat”. De precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze ene zin niet grammaticaal vastgelegd. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of potentieel uit. Na een modaal werkwoord volgt in het Deens de infinitief zonder at: kan blokere = “kan blokkeren”. blokere: de infinitief betekent “blokkeren” of “de doorgang versperren”. De vorm verandert niet omdat hij na kan staat. Een herbruikbaar patroon is kan + infinitief, bijvoorbeeld Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” adgangen: dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van adgang (“toegang”): adgang → adgangen. Het achtervoegsel -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; het betekent hier dus “de toegang”, niet zomaar “toegang”. Een nuttig contrast is en adgang (“een toegang”) tegenover adgangen (“de toegang”). især: dit bijwoord betekent “vooral” en legt nadruk op een specifiek geval binnen een ruimere mogelijkheid. Het verandert niet naar getal of geslacht. De combinatie især i ... betekent “vooral in ...”. nødsituation: dit zelfstandig naamwoord betekent “noodgeval” of letterlijk “noodsituatie”. In de volledige woordgroep i en nødsituation staat het na i en betekent de groep “in een noodgeval”. en is hier het onbepaalde lidwoord bij dit gemeenschappelijke woord; het wordt niet op zichzelf als een numerieke telling uitgelegd. Samenbouw: Det kan blokere geeft “Dat kan blokkeren”, adgangen specificeert wat geblokkeerd kan worden, en især i en nødsituation beperkt de nadruk tot een noodgeval. De volledige betekenis is daarom: “Dat kan de toegang blokkeren, vooral in een noodgeval.”

3. Jeg er ikke sikker på, hvem de tilhører, så jeg har ikke flyttet dem.

   Ik weet niet zeker van wie ze zijn, dus ik heb ze niet verplaatst.

   Jeg er

   ik ben

   ikke

   niet

   sikker

   zeker

   på

   van / over

   hvem

   wie

   de

   ze

   tilhører

   toebehoren aan

   så

   dus

   jeg har

   ik heb

   ikke flyttet

   niet verplaatst

   dem

   ze

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er bevat het onderwerp Jeg (“ik”) en de tegenwoordige vorm er van være (“zijn”). In het Deens verandert er niet mee met persoon of getal: jeg er, de er, vi er. ikke maakt de uitdrukking negatief. Het staat hier vóór sikker, zodat de spreker geen zekerheid uitdrukt. sikker betekent hier “zeker”. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. In de vaste verbinding være sikker på betekent het geheel “zeker zijn van/over”. Het woord på hoort dus bij deze constructie: Jeg er sikker på det = “Ik weet dat zeker” of letterlijker “Ik ben daar zeker van”. De vorm kan in andere contexten veranderen, bijvoorbeeld et sikkert svar (“een zeker/veilig antwoord”) en sikre svar (“zekere/veilige antwoorden”); dat is een verbuiging van sikker, niet van het voorafgaande werkwoord. hvem is het vraagwoord “wie”. In deze zin opent het een ingebedde vraag na sikker på: hvem ... vraagt naar de persoon of personen die in de bijzin als eigenaar worden bedoeld. Een vergelijkbaar vraagwoord voor een zaak of gegeven is hvad (“wat”), maar dat vervangt hvem hier niet. de betekent hier “ze” als onderwerp van de bijzin. Het is de derde-persoons meervoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord; de vorm zelf legt niet vast of de referenten personen, dieren of zaken zijn. In het Deens hebben werkwoorden geen persoons- of getalsuitgang: de tilhører gebruikt dus dezelfde werkwoordsvorm als jeg tilhører. tilhører betekent hier “toebehoren aan” of “van iemand zijn”. De infinitief is tilhøre; tilhører is de tegenwoordige tijd. De constructie hvem de tilhører betekent “van wie ze zijn”. så verbindt de twee hoofdgedachten als “dus”. Het markeert hier een gevolg: uit het niet zeker weten volgt de daarop genoemde handeling. jeg har bestaat uit het onderwerp jeg en de tegenwoordige vorm har van have (“hebben”). har werkt hier als hulpwerkwoord voor de voltooide tijd. Het onderwerp is opnieuw “ik”. ikke flyttet betekent in deze combinatie “niet verplaatst”. flyttet is de voltooid deelwoordsvorm van flytte (“verplaatsen”) en staat bij har: har flyttet = “heb verplaatst”. De negatie ikke ontkent hier die verplaatsing. De vorm van flyttet verandert niet naar persoon, omdat har de persoonsinformatie draagt en het Deense voltooide deelwoord in deze constructie niet met het onderwerp overeenkomt. dem betekent “ze/hen” als meervoudig lijdend voorwerp. Het verwijst hier naar de niet-verplaatste referenten, maar de zin benoemt niet precies welke dat zijn. Het nuttige contrast is de als onderwerp tegenover dem als object: De flytter dem = “Ze verplaatsen ze/hen”. Samen vormt Jeg er ikke sikker på, hvem de tilhører de mededeling “Ik weet niet zeker van wie ze zijn”. Daarna geeft så jeg har ikke flyttet dem het gevolg: “dus ik heb ze niet verplaatst”. De volledige uiting betekent daarom: “Ik weet niet zeker van wie ze zijn, dus ik heb ze niet verplaatst.”

4. Vi bør sende en neutral besked til beboerne.

   We zouden een neutraal bericht naar de bewoners moeten sturen.

   Vi bør

   we zouden moeten

   sende

   sturen

   neutral

   neutraal

   besked

   bericht

   beboerne

   de bewoners

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør betekent hier dat de spreker samen met anderen iets zou moeten doen: vi is het onderwerp “wij” en bør is de tegenwoordige vorm van burde, een modaal werkwoord voor aanbeveling of plicht. Na bør staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Vi bør vente. — “Wij zouden moeten wachten.” Sende is de infinitief “sturen”. In deze zin volgt die infinitief op het modale bør. De vorm verandert dus niet om “wij” uit te drukken; dat wordt al door vi aangegeven. Voorbeeld: De sender en invitation. — “Zij sturen een uitnodiging.” Neutral betekent “neutraal” en beschrijft hier het bericht. Het is de vorm die bij een onbepaald enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht past, zoals en besked; bij een bepaald of meervoudig zelfstandig naamwoord kan de vorm anders worden, afhankelijk van de Deense verbuiging. Voorbeeld: en neutral tone — “een neutrale toon”. Besked is een zelfstandig naamwoord voor een “bericht” of “mededeling”. Het staat hier na en, dus als onbepaald enkelvoud: en besked. Het bepaalde enkelvoud is beskeden — “het bericht”. Voorbeeld: Jeg læser en besked. — “Ik lees een bericht.” Beboerne betekent “de bewoners”. De uitgang -erne markeert hier de bepaalde meervoudsvorm van beboer — “bewoner”: beboere is onbepaald meervoud en beboerne bepaald meervoud. Het voorzetsel til ervoor geeft de bestemming of geadresseerde aan: “naar de bewoners”. Samen vormen de delen: Vi bør + infinitief sende + en neutral besked + til beboerne. De volledige betekenis is daarom: “Wij zouden een neutraal bericht naar de bewoners moeten sturen.” De formulering drukt een aanbeveling of passende handelwijze uit, niet noodzakelijk een strikt bevel.

5. Beskeden bør fokusere på sikkerhed i stedet for at give nogen skylden.

   Het bericht moet de nadruk leggen op veiligheid in plaats van iemand de schuld te geven.

   Beskeden

   het bericht

   bør

   moet

   fokusere

   de nadruk leggen op

   sikkerhed

   veiligheid

   i stedet for at

   in plaats van te

   give nogen skylden

   iemand de schuld geven

   Uitgebreide uitleg

   Beskeden betekent hier “het bericht”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van besked (“bericht”): en besked = “een bericht”, beskeden = “het bericht”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Voorbeeld: Jeg læser beskeden. = “Ik lees het bericht.” bør geeft aan dat iets volgens de spreker wenselijk of nodig is. In deze zin wordt het door de vaste vertaling weergegeven als “moet”. Het is een modaal werkwoord; daarna staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Beskeden bør fokusere ... Voorbeeld: Du bør vente. = “Je zou moeten wachten.” fokusere is de infinitief “de nadruk leggen op” of “zich richten op”. Het werkwoord hoort hier bij het voorzetsel på: fokusere på = “de nadruk leggen op”. Na bør staat deze infinitief direct, dus niet bør at fokusere. sikkerhed betekent “veiligheid”. Het is een zelfstandig naamwoord zonder zichtbaar bepaald lidwoord in deze zin. In combinatie met fokusere på vormt het fokusere på sikkerhed: “de nadruk leggen op veiligheid”. Voorbeeld: Vi taler om sikkerhed. = “We praten over veiligheid.” i stedet for at introduceert een alternatief: “in plaats van te”. De constructie i stedet for at wordt gevolgd door een infinitief, hier give: i stedet for at give ... = “in plaats van ... te geven”. Voorbeeld: Hun ringede i stedet for at skrive. = “Ze belde in plaats van te schrijven.” give nogen skylden is een vaste constructie met de betekenis “iemand de schuld geven”. give is de infinitief van “geven”; nogen betekent hier “iemand”, en skylden is de bepaalde vorm van skyld (“schuld”). De vaste vorm give nogen skylden moet dus niet letterlijk worden opgevat als zomaar een willekeurige gift. Voorbeeld: Lad være med at give ham skylden. = “Geef hem niet de schuld.” Samen bestaat de zin uit Beskeden bør fokusere på sikkerhed (“Het bericht moet de nadruk leggen op veiligheid”) en i stedet for at give nogen skylden (“in plaats van iemand de schuld te geven”). De volledige betekenis is: “Het bericht moet de nadruk leggen op veiligheid in plaats van iemand de schuld te geven.”

6. Den formulering giver som regel en bedre reaktion.

   Die formulering levert meestal een betere reactie op.

   Den

   de

   formulering

   formulering

   giver

   geeft

   som regel

   meestal

   bedre

   betere

   reaktion

   reactie

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier vóór formulering als bepaler van een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. In deze zin verwijst het naar de betreffende formulering; het Deens gebruikt daarbij de onbepaalde vorm formulering na den. Een vergelijkbaar patroon is den plan — “het plan”. formulering betekent hier “formulering”: de gekozen bewoording of manier waarop iets is verwoord. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is formuleringer. giver is de tegenwoordige vorm van give, “geven”. In deze zin betekent de combinatie met reaktion niet letterlijk dat iemand een reactie overdraagt, maar dat de formulering een reactie oplevert of uitlokt. De tegenwoordige tijd kan hier een algemene observatie uitdrukken. De Deense werkwoordsvorm verandert in de tegenwoordige tijd doorgaans niet mee met persoon of getal: jeg giver, du giver, de giver. som regel is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “meestal” of “doorgaans”. Ze zegt dat iets gewoonlijk zo is, zonder te beweren dat het altijd zo gebeurt. bedre is de vergrotende trap van god: god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Hier vergelijkt bedre de reactie impliciet met een andere mogelijke reactie; het woord zelf zegt niet waarmee precies wordt vergeleken. reaktion betekent “reactie”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en reaktion; het meervoud is reaktioner. In deze zin is het de reactie die door de formulering wordt opgeleverd. Samen vormt Den formulering het onderwerp. giver verbindt dat onderwerp met en bedre reaktion: de formulering levert een betere reactie op. som regel beperkt die bewering tot wat doorgaans gebeurt. De volledige betekenis is daarom: “Die formulering levert meestal een betere reactie op.”

7. Hvis ingen gør krav på dem, kan ledelsen beslutte, hvad næste skridt skal være.

   Als niemand de dozen opeist, kan het management de volgende stap bepalen.

   Hvis

   als

   ingen

   niemand

   gør krav på

   opeisen; aanspraak maken op

   dem

   ze; hen

   kan

   kan

   ledelsen

   het management

   beslutte

   beslissen; bepalen

   hvad

   wat

   næste

   volgende

   skridt

   stap

   skal være

   moet zijn

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent hier een voorwaardelijke bijzin: “als …”. Het staat vóór de voorwaarde; de hoofdzin volgt daarna. Voorbeeld: Hvis det regner, bliver vi hjemme. — “Als het regent, blijven we thuis.” ingen betekent hier “niemand”: het verwijst naar geen enkele persoon die de handeling uitvoert. Het is een onbepaald voornaamwoord. In ingen gør staat het werkwoord in de vorm die bij deze derde persoon enkelvoud hoort. gør krav på is een vaste constructie met de betekenis “opeisen” of “aanspraak maken op”. Het werkwoord is gøre — “doen/maken”; gør is de tegenwoordige vorm. In deze zin wordt de constructie gebruikt voor het opeisen van de bedoelde dozen uit de vertaling. Voorbeeld: Hun gør krav på prisen. — “Zij eist de prijs op.” dem is een meervoudig persoonlijk voornaamwoord als voorwerp: “ze” of “hen”. In de vaste vertaling verwijst het hier naar de dozen. De vorm staat na de constructie als datgene waarop iemand aanspraak maakt. kan is de tegenwoordige vorm van kunne, “kunnen”. Het drukt hier mogelijkheid of bevoegdheid uit: het management kan de beslissing nemen; de zin zegt niet dat het dat noodzakelijkerwijs doet. ledelsen betekent “het management/de leiding”. De uitgang -en maakt dit de bepaalde enkelvoudsvorm van ledelse (“leiding, management”): en ledelse → ledelsen. Het gaat dus om de als groep aangeduide leiding, niet om een expliciet genoemd aantal personen. beslutte betekent “beslissen” en kan ook “bepalen” betekenen wanneer iemand een uitkomst of handelwijze vastlegt. Na kan staat het werkwoord in de infinitief: kan beslutte, niet een vervoegde tegenwoordige vorm. Voorbeeld: Ledelsen kan beslutte senere. — “Het management kan later beslissen.” hvad betekent “wat” en leidt hier een ingebedde vraag aan: wat de volgende stap moet zijn. Dit is geen zelfstandige directe vraag; de ingebedde vraag maakt deel uit van wat het management kan beslissen. Voorbeeld: Jeg ved, hvad hun vil. — “Ik weet wat zij wil.” næste betekent “volgende” en beschrijft skridt. Het is de vergelijkende vorm van nær (“dichtbij”) niet; in deze betekenis is næste een vaste vorm met de betekenis “volgend”, bijvoorbeeld in een volgorde. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord. skridt betekent hier “stap”, in de betekenis van een volgende handeling in een proces. Het kan in andere contexten ook een fysieke stap betekenen. De combinatie næste skridt is dus “de volgende stap”. skal være bestaat uit skal, de tegenwoordige vorm van skulle, plus være (“zijn”). In deze ingebedde vraag drukt het uit hoe de volgende stap volgens de beslissing moet zijn: “moet zijn”. Het modaliteitswerkwoord staat vóór de infinitief være. Voorbeeld: Det skal være enkelt. — “Het moet eenvoudig zijn.” Samen vormt Hvis ingen gør krav på dem de voorwaarde: als niemand de dozen opeist. Daarna geeft kan ledelsen beslutte aan dat het management die beslissing kan nemen. hvad næste skridt skal være specificeert waarover de beslissing gaat: wat de volgende stap moet zijn. De volledige betekenis is: “Als niemand de dozen opeist, kan het management bepalen wat de volgende stap moet zijn.”

8. Så forbliver processen retfærdig og dokumenteret.

   Zo blijft het proces eerlijk en wordt het goed gedocumenteerd.

   Så

   zo

   forbliver

   blijft

   processen

   het proces

   retfærdig

   eerlijk

   dokumenteret

   gedocumenteerd

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier vooraan als gevolgtrekkend verbindingswoord: “zo” of “daardoor”. Het koppelt deze zin aan wat eraan voorafgaat. Voorbeeld: Så kan vi begynde. — “Zo kunnen we beginnen.” forbliver komt van forblive (“blijven”). De vorm is de tegenwoordige tijd. Deense werkwoorden veranderen hier niet naar persoon of getal: jeg forbliver, du forbliver en processen forbliver hebben dezelfde werkwoordsvorm. Forblive benadrukt dat iets in een bestaande toestand blijft; blive kan afhankelijk van de context ook “worden” betekenen. Voorbeeld: Hun forbliver rolig. — “Zij blijft rustig.” processen betekent hier “het proces”. Proces is de basisvorm; processen is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met het achtervoegsel -en. De vorm verwijst dus naar een specifiek proces dat in de context bekend is. Voorbeeld: Processen tager tid. — “Het proces kost tijd.” retfærdig betekent hier “eerlijk” en beschrijft de toestand van processen na forbliver. Het is een predicatief bijvoeglijk naamwoord. In het Deens kan dezelfde basisvorm bijvoorbeeld bij een gemeenschappelijk enkelvoud staan; bij een onzijdig enkelvoud verschijnt vaak retfærdigt, en in bepaalde of meervoudige vormen vaak retfærdige. Voorbeeld: Aftalen er retfærdig. — “De overeenkomst is eerlijk.” dokumenteret komt van het werkwoord dokumentere (“documenteren”) en is het voltooid deelwoord. Hier beschrijft het samen met forbliver een blijvende toestand: het proces blijft gedocumenteerd. Het kan in het Deens ook als resultaatbeschrijving na være worden gebruikt: Arbejdet er dokumenteret. — “Het werk is gedocumenteerd.” De Nederlandse vertaling geeft dit weer met “wordt goed gedocumenteerd”; godt staat echter niet als afzonderlijk woord in de Deense zin. Samen betekent Så forbliver processen retfærdig og dokumenteret: “Zo blijft het proces eerlijk en gedocumenteerd.” Så geeft het gevolg aan, forbliver zegt dat de toestand voortduurt, en de twee beschrijvingen retfærdig en dokumenteret gelden beide voor processen. De structuur is herbruikbaar als Så forbliver [onderwerp] [beschrijving] og [beschrijving].