Omgang met gedeelde fitnessapparatuur | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg lagde mærke til, at flere maskiner blev holdt fri med håndklæder i lang tid.

   Ik merkte dat verschillende apparaten lange tijd met handdoeken werden gereserveerd.

   Jeg

   ik

   lagde mærke til

   merkte op

   flere

   verschillende

   maskiner

   apparaten

   blev holdt fri

   werden gereserveerd

   håndklæder

   handdoeken

   i lang tid

   lange tijd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Dit is de Deense persoonlijke vorm voor de eerste persoon enkelvoud; de vorm verandert niet naar grammaticaal geslacht. lagde mærke til is de verleden tijd van lægge mærke til, “opmerken” of “iets in de gaten krijgen”. De vaste combinatie is bruikbaar in bijvoorbeeld: Jeg lægger mærke til det. — “Ik merk dat op.” In de gegeven zin staat de verleden tijd, omdat het opmerken in het verleden plaatsvond. flere betekent “verschillende” of “meerdere”. Het verwijst hier naar meer dan één, zonder een exact aantal te noemen. Het kan voor een meervoudig zelfstandig naamwoord staan, zoals in flere bøger — “verschillende boeken”. maskiner betekent “apparaten” of “machines” in het meervoud. De enkelvoudsvorm is maskine; maskiner is de meervoudsvorm. In deze zin gaat het om meerdere apparaten, zoals de vertaling expliciet weergeeft. blev holdt fri drukt uit dat de apparaten vrijgehouden of gereserveerd werden. blev is de verleden tijd van blive (“worden”) en holdt is de vorm van holde (“houden”) die hier in de passieve constructie staat. Het patroon blev + voltooid deelwoord vormt een verleden passief: de apparaten voerden de handeling niet zelf uit, maar werden vrijgehouden. holde fri betekent letterlijk “vrijhouden”; in deze context is “reserveren” de passende vertaling. håndklæder betekent “handdoeken”. De enkelvoudsvorm is håndklæde; håndklæder is het meervoud. Het voorzetsel med staat in de volledige zin ervoor en betekent “met”: handdoeken werden gebruikt om de apparaten vrij te houden. Het woord med zit niet in de geselecteerde quote, maar bepaalt wel de relatie in de hele zin. i lang tid betekent “lange tijd”. lang beschrijft hier de duur van tid (“tijd”), niet de fysieke lengte van iets. Het patroon i + een tijdsduur geeft aan hoe lang een toestand of handeling aanhoudt, bijvoorbeeld Hun ventede i lang tid. — “Zij wachtte lange tijd.” De bijzin begint met at (“dat”) na Jeg lagde mærke til. Daarna beschrijft flere maskiner de apparaten, en blev holdt fri wat ermee gebeurde. med håndklæder geeft aan waarmee ze werden vrijgehouden, terwijl i lang tid de duur noemt. Samen betekent de zin: “Ik merkte dat verschillende apparaten lange tijd met handdoeken werden gereserveerd.”

2. Det kan være frustrerende, især når der er travlt i fitnesscentret.

   Dat kan frustrerend zijn, vooral als het druk is in de sportschool.

   Det kan

   dat kan

   være

   zijn

   frustrerende

   frustrerend

   især

   vooral

   når

   wanneer; als

   der er

   er is; er zijn

   travlt

   druk

   i

   in

   fitnesscentret

   de sportschool

   Uitgebreide uitleg

   Det kan combineert een aanwijzend/formeel onderwerp met kan, de tegenwoordige tijd van kunne. Hier betekent het geheel: “dat kan”. Kan drukt mogelijkheid uit; het is geen verleden tijd. Bijvoorbeeld: Det kan ske. — “Dat kan gebeuren.” være is de infinitief van at være, “zijn”. Na een modaal werkwoord zoals kan staat in het Deens de infinitief zonder at: kan være = “kan zijn”. frustrerende is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “frustrerend”. De vorm beschrijft hier de situatie die met det wordt aangeduid. Het woord is niet de persoonsvorm; kan draagt de modaliteit en være betekent “zijn”. Bijvoorbeeld: Det er frustrerende. — “Dat is frustrerend.” især betekent “vooral” en beperkt de nadruk tot wat erop volgt. Het verandert de tijd of modaliteit van de zin niet. når leidt hier de voorwaardelijk-tijdelijke situatie in: “wanneer” of, in deze Nederlandse vertaling, “als”. Een eenvoudig voorbeeld is: Jeg bliver hjemme, når det regner. — “Ik blijf thuis als het regent.” der er is een vaste Deense manier om het bestaan of de aanwezigheid van iets uit te drukken: letterlijk ongeveer “er is/zijn”. In deze constructie is der een formeel plaats- of presentatief element; het verwijst niet zelfstandig naar een concreet genoemd persoon. Er is de tegenwoordige tijd van at være. travlt betekent in deze uitdrukking “druk”. Het is de onzijdige vorm van travl; die vorm past bij de onzijdige uitdrukkingswijze der er travlt. In Der er travlt. betekent het geheel “Het is druk” of “Er is veel drukte”. Dit is niet hetzelfde als een persoonsvorm: er blijft het werkwoord en travlt beschrijft de toestand. i is het voorzetsel “in”. Het verbindt de toestand met de plaats die daarna komt. fitnesscentret betekent “de sportschool”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van fitnesscenter: fitnesscenter = “sportschool”, fitnesscentret = “de sportschool”. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid en onzijdig geslacht; hij drukt op zichzelf geen meervoud uit. Samen vormen når der er travlt i fitnesscentret de bijzin “als het druk is in de sportschool”. De volledige zin bouwt dan op als Det kan være frustrerende + især + deze bijzin: “Dat kan frustrerend zijn, vooral als het druk is in de sportschool.”

3. Jeg ville ikke konfrontere nogen direkte.

   Ik wilde niemand rechtstreeks aanspreken.

   Jeg ville

   ik wilde

   ikke

   niet

   konfrontere

   confronteren

   nogen

   iemand / niemand

   direkte

   rechtstreeks

   Uitgebreide uitleg

   Jeg ville betekent hier “ik wilde”. ville is de verleden tijd van vil en staat vóór een infinitief: Jeg vil konfrontere ... = “Ik wil ... confronteren”; Jeg ville konfrontere ... = “Ik wilde ... confronteren”. In deze zin beschrijft het dus de wens of bedoeling van de spreker in het verleden. ikke is de ontkenning “niet”. Het staat hier vóór de infinitiefgroep konfrontere nogen direkte en maakt van de bedoeling een negatieve bedoeling: niet iemand rechtstreeks aanspreken. konfrontere is de infinitief “confronteren”. De vorm blijft na ville een infinitief. Een bruikbaar patroon is ville + infinitief, bijvoorbeeld Jeg ville vente. — “Ik wilde wachten.” nogen betekent in deze ontkende zin “iemand”: ikke ... nogen betekent samen “niemand” of “niemand ...”. De vorm nogen staat dus niet op zichzelf voor het Nederlandse “niemand”; de ontkenning ikke draagt mee aan die betekenis. In een bevestigende zin kan nogen bijvoorbeeld “iemand” betekenen: Jeg så nogen. — “Ik zag iemand.” direkte betekent hier “rechtstreeks”. Het is een bijwoord dat aangeeft hoe het aanspreken of confronteren zou gebeuren. Het kan ook in andere zinnen een manier aangeven, bijvoorbeeld Tal direkte. — “Praat rechtstreeks.” Samen vormen de delen Jeg ville + ikke + konfrontere nogen + direkte: “Ik wilde niemand rechtstreeks aanspreken.” De spreker beschrijft daarmee een vroegere bedoeling om geen persoon direct aan te spreken of te confronteren.

4. Personalet kan give en generel påmindelse uden at pege nogen ud.

   Het personeel kan een algemene oproep doen zonder iemand eruit te pikken.

   Personalet

   het personeel

   kan

   kan

   give

   geven

   generel

   algemeen

   påmindelse

   herinnering; oproep

   uden at

   zonder te

   pege nogen ud

   iemand eruit pikken

   Uitgebreide uitleg

   Personalet betekent hier “het personeel” en is de bepaalde vorm van personale (“personeel”): personale → personalet. Het gaat om het personeel als de handelende groep; de vorm is grammaticaal enkelvoud. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat de infinitief zonder at: kan give = “kan geven”. Vergelijk: kan komme = “kan komen”. give is de infinitief “geven”. In deze combinatie betekent het niet alleen iets fysiek overhandigen, maar ook een boodschap of mededeling geven. De verleden tijd is gav. generel betekent “algemeen” en beschrijft påmindelse. Het is de vorm bij een en-woord in het enkelvoud: en generel påmindelse. Het beschrijft dus een herinnering of oproep die niet op één specifiek persoon is gericht. påmindelse betekent hier “herinnering” of, volgens de vaste vertaling, een algemene oproep. Het is een zelfstandig naamwoord: en påmindelse; het meervoud is påmindelser. Voorbeeld: Jeg sender en påmindelse. — “Ik stuur een herinnering.” uden at is een veelgebruikte constructie voor “zonder te”, gevolgd door een infinitief: uden at sige noget = “zonder iets te zeggen”. Hier leidt zij de handeling in die niet wordt uitgevoerd. pege nogen ud betekent “iemand eruit pikken” of “iemand afzonderlijk aanwijzen”. pege is de infinitief “wijzen”; nogen betekent hier “iemand”, en ud maakt deel uit van de vaste combinatie. De woordgroep kan ook letterlijker “iemand aanwijzen” betekenen, maar in deze zin gaat het om iemand publiekelijk of afzonderlijk uit de groep halen. Voorbeeld: Hun pegede ham ud. — “Zij pikte hem eruit.” Samen vormt give en generel påmindelse de betekenis “een algemene oproep doen”. uden at pege nogen ud voegt toe dat dit gebeurt zonder iemand eruit te pikken. Het hele patroon is dus X kan [iets doen] uden at [een andere handeling uitvoeren]: Personalet kan give en generel påmindelse uden at pege nogen ud. — “Het personeel kan een algemene oproep doen zonder iemand eruit te pikken.”

5. Det ville føles mindre aggressivt.

   Dat zou minder agressief aanvoelen.

   Det

   dat

   ville

   zou

   føles

   aanvoelen

   mindre

   minder

   aggressivt

   agressief

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord en staat als onderwerp van de zin. De vaste vertaling ondersteunt “dat”; de zin zelf noemt niet welk concreet element met det wordt aangeduid, dus dat referent blijft hier onbepaald. ville is de verleden tijd van vil en is hier een modaal hulpwerkwoord met de betekenis “zou”. De combinatie ville + føles geeft een hypothetische of voorwaardelijke uitkomst. Vergelijk: Det vil føles ... = “Het zal aanvoelen ...” en Det ville føles ... = “Het zou aanvoelen ...”. føles betekent hier “aanvoelen”. Het is de s-vorm van føle, gebruikt in de constructie waarin iets een bepaalde indruk geeft. Na het modale ville staat deze vorm in de infinitiefpositie: ville føles = “zou aanvoelen”. Voorbeeld: Det føles koldt. — “Het voelt koud aan.” mindre betekent hier “minder” en geeft een lagere graad aan. Het is de vergrotende trap van lidt (“weinig”): lidt — mindre — mindst (“weinig” — “minder” — “het minst”). In deze zin betekent het dat de indruk minder sterk agressief is, niet noodzakelijk dat agressiviteit volledig ontbreekt. aggressivt betekent hier “agressief”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is aggressiv; aggressivt is de onzijdige vorm. Die vorm stemt overeen met het onzijdige onderwerp det in deze beschrijving. De uitgang -t hoort dus bij aggressiv, niet bij føles of mindre. Samen vormen ville føles de betekenis “zou aanvoelen”. mindre aggressivt betekent “minder agressief”: mindre verlaagt de graad en aggressivt benoemt de indruk. De volledige zin betekent: “Dat zou minder agressief aanvoelen.”

6. Jeg kan komme med en meddelelse og holde øje med træningsområdet oftere.

   Ik kan een mededeling doen en de fitnessruimte vaker in de gaten houden.

   Jeg kan

   ik kan

   komme med

   komen met

   meddelelse

   mededeling

   holde øje med

   in de gaten houden

   træningsområdet

   de trainingsruimte

   oftere

   vaker

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in het infinitief zonder at: Jeg kan komme = “ik kan komen”. komme med betekent in deze zin “met iets komen”, dus iets aandragen of geven. De vaste combinatie komme med + zelfstandig naamwoord is bruikbaar voor zaken zoals een mededeling, voorstel of verklaring. Het is hier niet alleen de letterlijke beweging “komen”; med hoort bij de combinatie. meddelelse betekent “mededeling” of “bericht”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en meddelelse; de bepaalde vorm is meddelelsen en het meervoud is meddelelser. In het voorbeeld staat het na en, zonder dat de zin een specifiek aantal mededelingen vastlegt. holde øje med is een vaste uitdrukking: “iets in de gaten houden” of “ergens op letten”. Het patroon is holde øje med + iets/iemand; bijvoorbeeld: Hun holder øje med døren. — “Zij houdt de deur in de gaten.” In de brontekst staat holde, omdat het na kan in de infinitief staat. træningsområdet betekent hier “de trainingsruimte”, volgens de vaste vertaling. De vorm is bepaald enkelvoud: træningsområde betekent “trainingsruimte” of “trainingsgebied”, en -t vormt de bepaalde vorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord område: et område → området. Het eerste deel trænings- specificeert het soort ruimte of gebied. oftere betekent “vaker”. Het is de vergrotende trap van ofte (“vaak”): ofte → oftere → oftest (“het vaakst”). Hier vergelijkt het de frequentie van het in de gaten houden met een minder frequente mogelijkheid; de zin noemt niet hoe vaak precies. De twee werkwoordsgroepen worden verbonden door og (“en”): Jeg kan komme med en meddelelse og holde øje med træningsområdet oftere. Omdat kan voor beide werkwoorden geldt, wordt het niet herhaald. Samen betekent de zin: “Ik kan een mededeling doen en de fitnessruimte vaker in de gaten houden.”

7. Det burde forbedre adgangen uden at skabe spændinger.

   Dat zou de toegang moeten verbeteren zonder spanning te creëren.

   Det

   dat

   burde

   zou moeten

   forbedre

   verbeteren

   adgangen

   de toegang

   uden at

   zonder te

   skabe

   veroorzaken / creëren

   spændinger

   spanningen

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat”. Het is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de zin en vertaling leggen niet precies vast waarnaar het verwijst. In Det burde ... staat het als onderwerp vóór de modale vorm. burde betekent hier “zou moeten” en drukt uit wat volgens de verwachting of bedoeling zou moeten gebeuren. Het hoort bij bør, een vorm die onder andere een aanbeveling of verwachting in het heden kan uitdrukken. Na burde staat de infinitief zonder at: burde forbedre. Bijvoorbeeld: Det bør hjælpe. — “Dat zou moeten helpen.” forbedre is de infinitief “verbeteren”. Na burde krijgt deze vorm geen persoonsuitgang. De combinatie burde + infinitief is bruikbaar om een verwachte of bedoelde uitkomst te beschrijven. adgangen betekent hier “de toegang”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van adgang: adgang = “toegang”, adgangen = “de toegang”. De bepaaldheid wordt hier met een achtergevoegd element aangegeven, niet met een los lidwoord vóór het zelfstandig naamwoord. In forbedre adgangen is adgangen het lijdend voorwerp van forbedre. uden at betekent “zonder te” en leidt hier een infinitiefconstructie in: uden at skabe. De constructie beschrijft dat iets gebeurt zonder dat de genoemde handeling of het genoemde gevolg optreedt. Bijvoorbeeld: Hun gik uden at sige noget. — “Zij liep weg zonder iets te zeggen.” skabe betekent hier “veroorzaken” of “creëren”. Het is de infinitief na uden at. In skabe spændinger is datgene wat wordt veroorzaakt, spændinger. spændinger betekent hier “spanningen”. Het is de onbepaalde meervoudsvorm van spænding: spænding = “spanning”, spændinger = “spanningen”. Het meervoud noemt spanningen zonder ze met een bepaald lidwoord als een specifieke, al geïdentificeerde groep aan te wijzen. Samen vormen de delen: Det (“dat”) + burde forbedre (“zou moeten verbeteren”) + adgangen (“de toegang”) + uden at skabe spændinger (“zonder spanningen te veroorzaken”). De volledige betekenis is: “Dat zou de toegang moeten verbeteren zonder spanning te creëren.”

8. Giv venligst besked igen, hvis det samme bliver ved med at ske.

   Meld het opnieuw als hetzelfde blijft gebeuren.

   Giv venligst besked

   laat het alstublieft weten

   igen

   opnieuw

   hvis

   als

   det samme

   hetzelfde

   bliver ved med at ske

   blijft gebeuren

   Uitgebreide uitleg

   Giv venligst besked is een vaste, bruikbare Deense manier om iemand beleefd te vragen iets te laten weten of iemand te informeren. Giv is de gebiedende wijs van give (‘geven’); in deze uitdrukking betekent besked niet zomaar een object dat men geeft, maar een bericht of kennisgeving. Venligst verzacht het verzoek en betekent ‘alstublieft’. Voorbeeld: Giv mig besked. — ‘Laat het me weten.’ igen betekent hier ‘opnieuw’ of ‘weer’. Het geeft aan dat het laten weten nogmaals moet gebeuren; het zegt op zichzelf niet wanneer dat precies gebeurt. Hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier ‘als’. Het verbindt de voorwaarde met het verzoek: als de beschreven situatie zich voordoet, geldt het verzoek. Voorbeeld: Hvis du kommer, så ring. — ‘Als je komt, bel dan.’ Det samme betekent ‘hetzelfde’. Det is hier een onzijdige vorm die samen met samme verwijst naar een eerder bepaalde of bedoelde zaak of situatie; samme betekent ‘zelfde’. De uitdrukking benoemt niet zelfstandig welke concrete zaak dat is, maar neemt de bedoelde situatie uit de context over. Voorbeeld: Jeg vil have det samme. — ‘Ik wil hetzelfde.’ Bliver ved med at ske betekent ‘blijft gebeuren’. De constructie blive ved med at drukt voortduring uit en wordt gevolgd door at plus de infinitief: blive ved med at ske — ‘blijven gebeuren’. Bliver is de tegenwoordige tijd van blive; ske is de infinitief ‘gebeuren’. Het voortdurende karakter zit in de hele constructie, niet alleen in bliver. Samen heeft de zin de structuur Giv venligst besked igen + hvis + det samme bliver ved med at ske: ‘Laat het alstublieft opnieuw weten als hetzelfde blijft gebeuren.’ Het eerste deel is een beleefd verzoek; het tweede deel geeft de voorwaarde waaronder dat verzoek opnieuw geldt.