Constructief omgaan met weerstand tijdens workshops | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Nogle deltagere kan gøre modstand, fordi emnet udfordrer deres eksisterende vaner.

   Sommige deelnemers kunnen weerstand bieden omdat het onderwerp bestaande gewoonten ter discussie stelt.

   Nogle

   sommige

   deltagere

   deelnemers

   kan gøre modstand

   kunnen weerstand bieden

   fordi

   omdat

   emnet

   het onderwerp

   udfordrer

   stelt ter discussie

   eksisterende

   bestaande

   vaner

   gewoonten

   Uitgebreide uitleg

   Nogle betekent hier “sommige” en verwijst naar een niet nader bepaald deel van een meervoudige groep. Het staat bij deltagere en heeft hier geen aparte uitgang voor geslacht; nogle wordt met meervoudige telbare zelfstandige naamwoorden gebruikt. Vergelijk nogle deltagere met alle deltagere (“alle deelnemers”) en ingen deltagere (“geen deelnemers”). deltagere betekent hier “deelnemers”. Het is het meervoud van deltager; het meervoud wordt gevormd met -e. Een bruikbaar enkelvoud-meervoudpaar is en deltager — flere deltagere (“een deelnemer” — “meerdere deelnemers”). kan gøre modstand is een herbruikbare combinatie met de betekenis “weerstand kunnen bieden”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: kan gøre, niet een vervoegde vorm. gøre modstand is een vaste combinatie; gøre betekent hier niet letterlijk alleen “maken”, maar vormt samen met modstand de betekenis “weerstand bieden”. Voorbeeld: De kan gøre modstand. — “Ze kunnen weerstand bieden.” fordi leidt een redengevende bijzin in en betekent “omdat”. Voorbeeld: Jeg bliver hjemme, fordi jeg er syg. — “Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.” emnet betekent hier “het onderwerp”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord emne: et emne — emnet (“een onderwerp” — “het onderwerp”). In et emne is et het onzijdige onbepaalde lidwoord; in emnet is -t de uitgang die de bepaalde enkelvoudsvorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord markeert. Het zijn dus twee verschillende functies, ook al bevatten ze allebei de letters et. udfordrer betekent hier “stelt ter discussie”. Het is de tegenwoordige vorm van udfordre. De tegenwoordige tijd krijgt hier de uitgang -r; deze vorm verandert niet met de persoon, zodat hetzelfde werkwoord ook kan voorkomen na een meervoudig onderwerp. In andere contexten kan udfordre ook “uitdagen” betekenen. Voorbeeld: Spørgsmålet udfordrer den gamle forklaring. — “De vraag stelt de oude verklaring ter discussie.” eksisterende betekent “bestaande” en beschrijft vaner. Het is gevormd bij eksistere en eindigt hier op -ende; in deze attributieve vorm verandert het niet naar geslacht of meervoud: et eksisterende problem en eksisterende problemer hebben dezelfde vorm van het bijvoeglijke woord. Het betekent hier dat de gewoonten al bestaan, niet dat ze noodzakelijk goed of blijvend zijn. vaner betekent “gewoonten”. Het is het meervoud van vane; het meervoud krijgt -r. Het patroon en vane — vaner is dus “een gewoonte” — “gewoonten”. Samen vormen de delen: Nogle deltagere (“sommige deelnemers”) is het onderwerp, kan gøre modstand zegt dat zij weerstand kunnen bieden, en fordi leidt de reden in. In die reden is emnet het onderwerp van udfordrer, terwijl eksisterende vaner het meervoudige lijdende voorwerp is. De volledige betekenis is: “Sommige deelnemers kunnen weerstand bieden omdat het onderwerp bestaande gewoonten ter discussie stelt.”

2. Der er sandsynligvis modstand, hvis de føler, at de får skylden for tidligere beslutninger.

   Weerstand is waarschijnlijk als ze het gevoel krijgen dat ze de schuld krijgen van beslissingen uit het verleden.

   Der er

   er is

   sandsynligvis

   waarschijnlijk

   modstand

   weerstand

   hvis

   als

   de føler

   ze voelen

   at

   dat

   de får skylden

   ze krijgen de schuld

   for

   voor

   tidligere

   eerdere

   beslutninger

   beslissingen

   Uitgebreide uitleg

   Der er gebruikt het Deense bestaanspatroon der er voor “er is/zijn”. Der is hier een expletief onderwerp en verwijst niet naar een concrete plaats of persoon; er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het patroon blijft der er bij zowel enkelvoud als meervoud. Voorbeeld: Der er en fejl. — “Er is een fout.” sandsynligvis is een bijwoord dat de waarschijnlijkheid van de hele mededeling aangeeft: “waarschijnlijk”. Het staat hier vóór modstand, maar bepaalt niet alleen dat zelfstandig naamwoord. modstand betekent hier “weerstand”. Het is een zelfstandig naamwoord dat in deze zin zonder lidwoord staat. In het Deens kan het als niet-telbare soortnaam worden gebruikt; en modstand bestaat ook, maar betekent dan een afzonderlijke vorm of instantie van weerstand en is niet automatisch de vorm die bij deze zin hoort. Voorbeeld: De møder modstand. — “Ze ondervinden weerstand.” hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het patroon hvis + bijzin, hoofdzin drukt een voorwaarde uit: Hvis de kommer, begynder vi. — “Als ze komen, beginnen we.” de føler betekent hier “ze voelen”. føler is de tegenwoordige tijd van føle (“voelen”); de is een meervoudig persoonlijk voornaamwoord. De vaste gegevens identificeren niet nader welke personen met de worden bedoeld. Voorbeeld: De føler sig pressede. — “Ze voelen zich onder druk gezet.” at is hier een voegwoord dat een inhoudelijke bijzin inleidt: “dat”. Het is hier dus niet de infinitiefmarkeerder; die functie heeft at bijvoorbeeld in at lære (“leren”). Het patroon føle, at + bijzin betekent “voelen dat + bijzin”. de får skylden is een vaste constructie met de betekenis “ze krijgen de schuld” of “ze worden verantwoordelijk gehouden”. får is de tegenwoordige tijd van få (“krijgen”). skylden is de bepaalde enkelvoudsvorm van skyld (“schuld”); juist de combinatie få skylden vormt hier de gebruikelijke uitdrukking. Voorbeeld: Hun får skylden. — “Zij krijgt de schuld.” for hoort hier bij få skylden for en introduceert datgene waarvoor iemand de schuld krijgt: “de schuld krijgen van/voor”. Het heeft hier niet de betekenis “omdat”. tidligere beschrijft beslutninger en betekent hier “eerdere” of “uit het verleden”. Het is de vergelijkende vorm van tidlig (“vroeg”): tidlig — tidligere — tidligst. In deze attributieve vorm blijft tidligere hetzelfde bij het meervoudige beslutninger. Voorbeeld: tidligere problemer — “eerdere problemen”. beslutninger betekent “beslissingen”. Het is het meervoud van beslutning; het enkelvoud is en beslutning en het bepaalde meervoud is beslutningerne. Voorbeeld: Vi træffer beslutninger. — “We nemen beslissingen.” Samen vormt Der er sandsynligvis modstand de mededeling dat er waarschijnlijk weerstand is. De bijzin hvis de føler, at de får skylden for tidligere beslutninger geeft de voorwaarde: als de betrokken personen het gevoel hebben dat zij de schuld krijgen van eerdere beslissingen. Het volledige patroon is Der er sandsynligvis X, hvis ... — “Er is waarschijnlijk X als ...”. De vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “beslissingen uit het verleden” voor tidligere beslutninger.

3. Vi bør fokusere sessionen på systemer frem for enkeltpersoner.

   We zouden de sessie moeten opbouwen rond systemen in plaats van individuen.

   Vi bør

   wij zouden moeten

   fokusere

   focussen

   sessionen

   de sessie

   systemer

   systemen

   frem for

   in plaats van

   enkeltpersoner

   individuen

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør drukt hier uit dat de spreker een aanbeveling doet: “wij zouden moeten”. bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde; in deze constructie staat het vóór een infinitief, hier fokusere. Het modale werkwoord verandert niet naar persoon of meervoud. Bijvoorbeeld: Vi bør vente. — “We zouden moeten wachten.” fokusere betekent hier “de aandacht doelbewust richten op”. Na bør staat het in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder. Het patroon is dus bør + infinitief: De bør lytte. — “Zij zouden moeten luisteren.” sessionen betekent “de sessie”. De vorm is bepaald enkelvoud: session is het onbepaalde enkelvoud en sessionen het bepaalde enkelvoud. Het achtervoegsel -en hoort bij dit en-woord. In deze zin is het de sessie die men moet focussen; het woord zelf geeft geen informatie over het aantal deelnemers. systemer betekent “systemen”. Dit is het onbepaalde meervoud van et system; het enkelvoud is dus system, terwijl het meervoud systemer luidt. Het woord verwijst hier naar systemen als het onderwerp waarop de sessie gericht moet worden. Bijvoorbeeld: Vi analyserer systemer. — “We analyseren systemen.” frem for is een vaste vergelijkende constructie met de betekenis “in plaats van” of “eerder dan”. Het introduceert hier het alternatief dat niet centraal moet staan. Het patroon is A frem for B: Hun valgte toget frem for bilen. — “Zij koos de trein in plaats van de auto.” enkeltpersoner betekent “individuen” of “afzonderlijke personen”. Het is het onbepaalde meervoud van enkeltperson; het bepaalde meervoud zou enkeltpersonerne zijn. Hier staat het na frem for als het alternatief voor systemer, niet als onderwerp van de aanbeveling. Bijvoorbeeld: Vi vurderer resultater frem for enkeltpersoner. — “We beoordelen resultaten in plaats van individuen.” Samen vormt de zin het patroon Vi bør + infinitief + object + frem for + alternatief: “Wij zouden de sessie moeten focussen op systemen in plaats van individuen.” De aanbeveling legt dus de nadruk op systemen en stelt individuele personen als het minder gewenste focuspunt tegenover die systemen. In deze zakelijke formulering klinkt bør als een duidelijke maar niet absoluut bevelende aanbeveling.

4. Det mindsker forsvarsreaktioner og inviterer til en mere ærlig diskussion.

   Dat vermindert de defensieve houding en nodigt uit tot een eerlijker gesprek.

   Det

   dat

   mindsker

   vermindert

   forsvarsreaktioner

   defensieve reacties

   inviterer til

   nodigt uit tot

   mere ærlig

   eerlijker

   diskussion

   gesprek

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en is het onderwerp. De precieze referent wordt in de vaste zin niet genoemd; de vorm verwijst dus naar iets dat uit de context moet blijken. In dit gebruik is det de vorm voor een onzijdig enkelvoudig pronomen. Den is de overeenkomstige vorm voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; Deens gebruikt hier niet de categorieën mannelijk en vrouwelijk. mindsker komt van mindske, “verminderen”. Dit is de tegenwoordige tijd. Bij dit werkwoord is mindsker dezelfde vorm bij enkelvoud en meervoud; -er is hier dus geen meervoudsuitgang. Voorbeeld: Det mindsker støjen. — “Dat vermindert het lawaai.” forsvarsreaktioner betekent hier “defensieve reacties”. Het enkelvoud is forsvarsreaktion; de uitgang -er markeert hier het onbepaalde meervoud. Het is een samenstelling van forsvar (“verdediging”) en reaktion (“reactie”). Voorbeeld: Kritikken udløste forsvarsreaktioner. — “De kritiek veroorzaakte defensieve reacties.” inviterer til komt van invitere til en betekent hier “nodigt uit tot”. inviterer is de tegenwoordige tijd, en til hoort bij deze constructie. Voorbeeld: Spørgsmålet inviterer til samtale. — “De vraag nodigt uit tot een gesprek.” mere ærlig betekent “eerlijker”. ærlig is het bijvoeglijk naamwoord “eerlijk”; mere vormt hier de vergrotende trap: ærlig — mere ærlig — mest ærlig (“eerlijk” — “eerlijker” — “eerlijkst”). Mere hoort dus bij ærlig, niet bij het zelfstandig naamwoord erna. Voorbeeld: en mere ærlig vurdering — “een eerlijkere beoordeling”. diskussion betekent hier “gesprek” of “discussie”. Het is een onbepaald enkelvoud; het meervoud is diskussioner. In de vaste vertaling past “gesprek” het best bij de bedoelde betekenis. Voorbeeld: Vi havde en god diskussion. — “We hadden een goed gesprek.” Samen vormt de zin de structuur Det mindsker X og inviterer til Y: “Dat vermindert X en nodigt uit tot Y.” Det is het onderwerp van beide werkwoorden. Forsvarsreaktioner is wat wordt verminderd, en en mere ærlig diskussion is datgene waartoe wordt uitgenodigd. De volledige betekenis is: “Dat vermindert de defensieve houding en nodigt uit tot een eerlijker gesprek.”

5. Kunne vi tage eksempler med, hvor fornuftige mennesker var uenige?

   Kunnen we voorbeelden opnemen waarin redelijke mensen van mening verschilden?

   Kunne vi

   kunnen we

   tage

   nemen

   eksempler

   voorbeelden

   hvor

   waarin

   fornuftige

   redelijke

   mennesker

   mensen

   uenige

   het oneens

   Uitgebreide uitleg

   Kunne vi opent een beleefd voorstel of verzoek: “kunnen we ...?” Kunne is hier de vervoegde vorm van het modale werkwoord kunne; dezelfde vorm kan ook als infinitief voorkomen, maar in deze vraag staat hij als persoonsvorm vóór vi. De vorm is de verleden tijd van kan, maar wordt in zo’n vraag gebruikt voor een voorzichtige mogelijkheid of een beleefd voorstel. Een bruikbaar patroon is Kunne vi + infinitief?, bijvoorbeeld: Kunne vi vente? — “Kunnen we wachten?” tage betekent hier “nemen” en krijgt samen met med de betekenis “meenemen” of, in deze context, “opnemen”. Het is een infinitief na het modale werkwoord: kunne tage = “kunnen meenemen/opnemen”. eksempler betekent “voorbeelden” en is het meervoud van eksempel (“voorbeeld”). De uitgang -er helpt hier het meervoud te herkennen. Samen betekent tage eksempler med in deze context “voorbeelden opnemen/meenemen”. hvor leidt de bijzin in die de voorbeelden nader omschrijft. Hier betekent het “waarin”, niet een vraag naar een plaats. Het verwijst in deze zin naar de situaties die de voorbeelden beschrijven. Een vergelijkbaar patroon is en tekst, hvor ... — “een tekst waarin ...”. fornuftige betekent hier “redelijke”. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is fornuftig; fornuftige is de vorm die hier bij het meervoudige mennesker hoort. Dezelfde vorm kan ook voorkomen bij een bepaalde nominale groep, dus de uitgang drukt niet uitsluitend meervoud uit. mennesker betekent “mensen” en is het meervoud van menneske (“mens”). Het is het onderwerp van var uenige: deze mensen waren degenen die van mening verschilden. In var uenige is var de verleden tijd van være (“zijn”). Uenige betekent “het oneens” of “van mening verschillend”. De basisvorm is uenig; uenige is hier de vorm voor een meervoudige groep. De combinatie være uenig betekent “het oneens zijn”. In deze zin staat de verleden tijd: var uenige = “waren het oneens” of, volgens de vaste vertaling, “verschilden van mening”. De delen bouwen samen de vraag op: Kunne vi tage eksempler med = “Kunnen we voorbeelden opnemen”, en hvor fornuftige mennesker var uenige = “waarin redelijke mensen van mening verschilden”. De volledige betekenis is daarom: “Kunnen we voorbeelden opnemen waarin redelijke mensen van mening verschilden?”

6. De eksempler ville vise kompleksiteten uden at gøre nogen til skurk.

   Die voorbeelden zouden de complexiteit laten zien zonder iemand als schurk neer te zetten.

   eksempler

   voorbeelden

   ville vise

   zouden laten zien

   kompleksiteten

   de complexiteit

   uden at gøre nogen til skurk

   zonder iemand als schurk neer te zetten

   Uitgebreide uitleg

   eksempler betekent hier “voorbeelden”. Het is het meervoud van eksempel; het bepaalde meervoud is eksemplerne. Het woord verwijst in deze zin naar voorbeelden, zonder dat het aantal wordt gespecificeerd. ville vise geeft weer dat iets “zou laten zien”. ville is hier de verleden vorm van vil en werkt als modaal hulpwerkwoord voor een voorwaardelijke of gedachte toekomstige handeling; vise blijft na dit hulpwerkwoord in de infinitief. Vergelijk: Det vil vise kompleksiteten. — “Dat zal de complexiteit laten zien.” De vorm ville vise maakt de bewering minder direct dan een eenvoudige tegenwoordige tijd. kompleksiteten betekent “de complexiteit”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kompleksitet: kompleksitet = “complexiteit”, kompleksiteten = “de complexiteit”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit gemeenschappelijk geslacht. Het woord benoemt hier een abstracte eigenschap die de voorbeelden zichtbaar zouden maken. uden at gøre nogen til skurk is een herbruikbare constructie met de betekenis “zonder iemand als schurk neer te zetten”. uden at wordt gevolgd door een infinitief en drukt uit dat de handeling niet als bijkomende handeling plaatsvindt. gøre is de infinitief van “doen/maken”; in deze constructie betekent het dat iemand een bepaalde rol of voorstelling krijgt. nogen betekent hier “iemand” en is onbepaald. til skurk betekent letterlijk “tot schurk”; skurk is een zelfstandig naamwoord voor een schurk. Het is dus niet nodig dat de persoon werkelijk een schurk is: de constructie gaat over iemand zo voorstellen of behandelen. Als geheel betekent de zin: “Die voorbeelden zouden de complexiteit laten zien zonder iemand als schurk neer te zetten.” De voorbeelden zijn het onderwerp van ville vise; kompleksiteten is wat zichtbaar wordt, en de laatste constructie beschrijft de manier waarop dat gebeurt. De formulering past bij een zorgvuldige, niet-veroordelende bespreking van meningsverschillen.

7. Jeg vil have, at deltagerne øver sig i at være uenige på en konstruktiv måde.

   Ik wil dat de deelnemers constructief leren omgaan met meningsverschillen.

   vil have, at

   willen dat

   deltagerne

   de deelnemers

   øver sig

   oefenen

   være

   zijn

   uenige

   het oneens

   konstruktiv

   constructief

   måde

   manier

   Uitgebreide uitleg

   vil have, at staat hier in de constructie Jeg vil have, at ...: samen drukt die uit dat de spreker wil dat de volgende bijzin werkelijkheid wordt. vil is de tegenwoordige vorm van ville; have staat in de infinitief. Voorbeeld: Jeg vil have, at du kommer. — Ik wil dat je komt. deltagerne betekent hier de deelnemers. Het is de bepaalde meervoudsvorm van deltager (deelnemer): en deltager, deltageren, deltagere, deltagerne. De vorm is onderwerp van de bijzin na at. øver sig betekent oefenen of zich oefenen. øver is de tegenwoordige vorm van øve; sig is het reflexieve voornaamwoord dat terugwijst naar het onderwerp deltagerne. De constructie at øve sig i ... betekent dat iemand oefent in een bepaalde vaardigheid. Voorbeeld: De øver sig i at lytte. — Ze oefenen in luisteren. være is de infinitief van være, zijn. Na øve sig i staat hier at være, dus een infinitiefconstructie. Voorbeeld: Hun øver sig i at være tålmodig. — Zij oefent erin geduldig te zijn. uenige betekent hier het oneens of niet met elkaar eens. Het is de meervoudsvorm van het bijvoeglijke naamwoord uenig, omdat het verwijst naar deltagerne in at være uenige. Het relevante contrast is enig — het eens — tegenover uenig — het oneens. Voorbeeld: Vi er uenige om løsningen. — We zijn het oneens over de oplossing. konstruktiv betekent constructief. In deze zin hoort het bij måde: en konstruktiv måde, dus het staat in de enkelvoudige vorm die bij het onbepaalde gemeenschappelijke-geslachtswoord måde past. Het is daarom niet de vorm die overeenkomt met deltagerne of uenige. Verwante vormen zijn konstruktivt bij een onzijdig enkelvoudig woord en konstruktive in bepaalde of meervoudige contexten. måde betekent manier of wijze. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en måde, bepaald måden, meervoud måder. De vaste bruikbare combinatie på en ... måde betekent op een ... manier. Voorbeeld: Hun forklarer det på en enkel måde. — Zij legt het op een eenvoudige manier uit. Samen bestaat de zin uit Jeg vil have, at — ik wil dat — gevolgd door deltagerne øver sig i at være uenige — dat de deelnemers oefenen in het oneens zijn — en på en konstruktiv måde — op een constructieve manier. De volledige betekenis is dus dat de spreker wil dat de deelnemers leren om constructief met meningsverschillen om te gaan, zoals in de vaste Nederlandse vertaling.

8. Så har vi brug for klare regler for evidens og tone.

   Dan hebben we duidelijke regels nodig voor bewijs en toon.

   Så

   dan

   vi

   wij

   har … brug for

   nodig hebben

   klare

   duidelijke

   regler

   regels

   evidens

   bewijs

   tone

   toon

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en staat vooraan als aanwijzing voor een gevolg of conclusie. In een hoofdzin blijft de persoonsvorm daarna op de tweede plaats: Så har vi .... vi is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud: “wij”. Het verwijst hier naar de spreker samen met andere personen, zonder dat de zin precies vastlegt wie dat zijn. har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. Het patroon is X har brug for Y: letterlijk heeft X behoefte aan Y, maar natuurlijk vertaald als X heeft Y nodig. har is de tegenwoordige tijd van have en verandert in deze constructie niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Jeg har brug for mere tid. — “Ik heb meer tijd nodig.” klare betekent hier “duidelijke”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm klar. De vorm is klar bij enkelvoud in de onbepaalde vorm, klart bij onzijdig enkelvoud en klare bij meervoud of bepaalde vormen. Hier is klare meervoud, omdat het bij regler hoort. regler is het meervoud van regel, “regel”. Het meervoud laat zien dat het om meer dan één regel gaat; op zichzelf zegt het niet of dit algemene regels zijn of specifieke regels. Voorbeeld: Reglerne er klare. — “De regels zijn duidelijk.” evidens betekent hier “bewijs” of “evidentie”: informatie die een bewering ondersteunt. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze vorm staat het als onbepaald enkelvoud; de meervoudsvorm is evidenser en een bepaalde vorm is evidensen. Het staat na for als een van de zaken waarvoor de regels bedoeld zijn. tone betekent “toon”, bijvoorbeeld de manier waarop iets klinkt of wordt geformuleerd. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze zin wordt het met evidens verbonden door og, “en”. Samen betekent Så har vi brug for klare regler “Dan hebben we duidelijke regels nodig”. for evidens og tone specificeert waarvoor die regels nodig zijn: voor bewijs en toon. De volledige utterance betekent daarom: “Dan hebben we duidelijke regels nodig voor bewijs en toon.”