Een argument helder afbakenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mit essay bygger på forskning, men hovedargumentet virker uklart.

   Mijn essay is gebaseerd op onderzoek, maar het centrale argument is niet duidelijk.

   Mit

   mijn

   essay

   essay

   bygger på

   is gebaseerd op

   forskning

   onderzoek

   hovedargumentet

   het centrale argument

   virker

   lijkt

   uklart

   onduidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Mit is de bezittelijke vorm voor de eerste persoon enkelvoud bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. De vormen zijn min bij een gemeenschappelijk geslacht enkelvoud, mit bij onzijdig enkelvoud en mine bij meervoud. Hier hoort mit bij essay; het drukt bezit of verbondenheid met de spreker uit. essay betekent hier een essay. Het is een leenwoord; in het Deens is het onzijdig: et essay en in bepaalde vorm essayet. Een bruikbaar voorbeeld is: Jeg skriver et essay. — ‘Ik schrijf een essay.’ bygger på komt van bygge på en betekent hier ‘gebaseerd zijn op’ of letterlijker ‘voortbouwen op’. bygger is de tegenwoordige tijd van bygge; het onderwerp is hier essay, dus derde persoon enkelvoud. De combinatie bygge på kan ook voor een redenering of plan worden gebruikt: Argumentet bygger på data. — ‘Het argument is gebaseerd op gegevens.’ forskning betekent ‘onderzoek’, hier als algemene of niet-afgebakende onderzoeksbasis. Het woord kan als stofnaam zonder lidwoord staan, zoals in deze zin. Het is niet hetzelfde als één afzonderlijk onderzoeksproject; daarvoor kan bijvoorbeeld en undersøgelse worden gebruikt. hovedargumentet bestaat uit hovedargument (‘hoofdargument’ of ‘centrale argument’) met de bepaalde uitgang -et: ‘het hoofdargument’. Het laatste deel, argument, is onzijdig (et argument), en daarom verschijnt in de bepaalde vorm argumentet; die vorm blijft in het samengestelde woord zichtbaar. De uitgang maakt het zelfstandig naamwoord bepaald, niet meervoudig. Een voorbeeld is: Hovedargumentet er stærkt. — ‘Het hoofdargument is sterk.’ virker is de tegenwoordige tijd van virke. In deze zin betekent het ‘lijkt’ of ‘komt over als’, dus het geeft een beoordeling op basis van de indruk die iets maakt. In andere contexten kan virke ook ‘werken’ betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. Voorbeeld: Det virker rimeligt. — ‘Het lijkt redelijk.’ uklart betekent ‘onduidelijk’. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord uklar, omdat het verwijst naar het onzijdige hovedargumentet. De basisvorm is uklar; vergelijk klar (‘duidelijk’) en uklar (‘onduidelijk’). Voorbeeld: Argumentet er uklart. — ‘Het argument is onduidelijk.’ Samen vormt bygger på forskning de bewering dat het essay zijn basis in onderzoek heeft. men verbindt daarna een tegenstelling: ondanks die basis virker hovedargumentet uklart, dus het centrale argument komt niet duidelijk over. De volledige betekenis is: ‘Mijn essay is gebaseerd op onderzoek, maar het centrale argument is niet duidelijk.’

2. Belæggene er relevante, men påstanden har brug for en skarpere afgrænsning.

   Het bewijsmateriaal is relevant, maar de stelling heeft scherpere grenzen nodig.

   Belæggene

   het bewijsmateriaal

   relevante

   relevant

   påstanden

   de stelling

   har brug for

   nodig hebben

   skarpere

   scherper

   afgrænsning

   afbakening

   Uitgebreide uitleg

   Belæggene betekent hier het bewijsmateriaal of de onderbouwing. Het is de bepaalde meervoudsvorm van belæg; het achtervoegsel -ene markeert in het Deens bepaald meervoud. Voorbeeld: Der er gode belæg for synspunktet. — Er is goede onderbouwing voor het standpunt. relevante beschrijft belæggene als relevant. De vorm relevante wordt gebruikt bij meervoud en ook bij een bepaald zelfstandig naamwoord; het bijvoeglijk naamwoord verandert hier dus niet op basis van een mannelijk/vrouwelijk onderscheid. Vergelijk et relevant argument — een relevant argument — met relevante argumenter — relevante argumenten. påstanden betekent de stelling of bewering. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van påstand: en påstand is een stelling, en påstanden is de stelling. Voorbeeld: Påstanden er vanskelig at bevise. — De stelling is moeilijk te bewijzen. har brug for is de vaste Deense constructie voor ‘nodig hebben’. har is de tegenwoordige tijd van have; het onderwerp bepaalt hier niet een aparte persoonsvorm. Voorbeeld: Teksten har brug for en tydeligere afslutning. — De tekst heeft een duidelijker afsluiting nodig. skarpere betekent hier scherper, in de zin van preciezer of duidelijker afgebakend. Het is de vergrotende trap van skarp: skarp — scherp, skarpere — scherper, skarpest — scherpst. In deze zin vergelijkt de vorm de gewenste afbakening met de huidige, zonder precies te zeggen waarmee die wordt vergeleken. afgrænsning is een afbakening of begrenzing: het vastleggen van wat wel en niet binnen een onderwerp, stelling of gebied valt. Het is een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord na en: en afgrænsning. Voorbeeld: Projektet kræver en tydelig afgrænsning. — Het project vereist een duidelijke afbakening. Samen vormen de delen: Belæggene er relevante — het bewijsmateriaal is relevant — gevolgd door men — maar. Daarna zegt påstanden har brug for en skarpere afgrænsning dat de stelling een preciezere afbakening nodig heeft. De volledige betekenis is dus: ‘Het bewijsmateriaal is relevant, maar de stelling heeft scherpere grenzen nodig.’

3. Jeg tror, at jeg prøver at besvare for mange spørgsmål.

   Ik denk dat ik te veel vragen probeer te beantwoorden.

   Jeg tror

   ik denk

   jeg prøver

   ik probeer

   at besvare

   te beantwoorden

   for mange

   te veel

   spørgsmål

   vragen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg tror betekent hier “ik denk”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. tror is de tegenwoordige tijd van tro (“denken” of “geloven”); hier drukt de vorm een inschatting uit, niet absolute zekerheid. Voorbeeld: Jeg tror, det regner. — “Ik denk dat het regent.” jeg prøver betekent “ik probeer”. prøver is de tegenwoordige tijd van prøve (“proberen”). De volgende infinitiefconstructie maakt duidelijk wat de spreker probeert te doen. Voorbeeld: Jeg prøver at lære dansk. — “Ik probeer Deens te leren.” at besvare betekent “te beantwoorden”. at markeert hier de infinitief, en besvare is de infinitief van het werkwoord “beantwoorden”. Dit werkwoord krijgt datgene wat beantwoord wordt als lijdend voorwerp; hier is dat spørgsmål. Voorbeeld: Hun prøver at besvare spørgsmålet. — “Zij probeert de vraag te beantwoorden.” for mange betekent “te veel”. mange wordt gebruikt bij telbare zelfstandige naamwoorden in het meervoud; for geeft hier aan dat het aantal als excessief wordt voorgesteld. Het is dus niet hetzelfde als alleen mange (“veel”). Voorbeeld: Der er for mange bøger på bordet. — “Er liggen te veel boeken op tafel.” spørgsmål betekent hier “vragen”. Dit is het onbepaalde meervoud van et spørgsmål (“een vraag”); in het Deens hebben enkelvoud en onbepaald meervoud bij dit woord dezelfde zichtbare vorm. Het bepaalde meervoud is spørgsmålene (“de vragen”). De hele zin is opgebouwd als Jeg tror, at ...: “Ik denk dat ...”. In de bijzin is jeg opnieuw het onderwerp, gevolgd door prøver at besvare: “probeer te beantwoorden”. for mange spørgsmål is het lijdend voorwerp van besvare, zodat de volledige betekenis is: “Ik denk dat ik te veel vragen probeer te beantwoorden.”

4. Det sker ofte, når emnet er interessant, men bredt.

   Dat gebeurt vaak als het onderwerp interessant maar breed is.

   Det sker

   Dat gebeurt

   ofte

   vaak

   når

   als

   emnet

   het onderwerp

   interessant

   interessant

   men

   maar

   bredt

   breed

   Uitgebreide uitleg

   Det sker betekent hier “dat gebeurt”. ske is het basiswerkwoord; sker is de tegenwoordige tijd. Det is hier het onderwerp en wordt met “dat” vertaald; het kan naar een eerder besproken situatie verwijzen. Voorbeeld: Det sker hver dag. — “Dat gebeurt elke dag.” ofte betekent “vaak” en geeft aan dat iets herhaaldelijk gebeurt, zonder te zeggen dat het telkens gebeurt. Samen is Det sker ofte dus “Dat gebeurt vaak”. når leidt de bijzin in en geeft hier de omstandigheid aan waaronder iets gebeurt. Het kan in zulke zinnen worden hergebruikt als “als” of “wanneer”. Voorbeeld: Jeg læser, når jeg har tid. — “Ik lees wanneer ik tijd heb.” emnet betekent hier “het onderwerp”. Het basiswoord is emne; emnet is de bepaalde enkelvoudsvorm. Het onbepaalde lidwoord is et: et emne — “een onderwerp”, tegenover emnet — “het onderwerp”. interessant betekent hier “interessant”. In er interessant staat het na er (“is”) en beschrijft het een eigenschap van emnet. Voorbeeld: Emnet er interessant. — “Het onderwerp is interessant.” men betekent “maar” en stelt hier een tegenstelling tussen twee eigenschappen in: het onderwerp is interessant, maar ook breed. Het is dus geen vergelijkingsvorm. bredt betekent hier “breed” en beschrijft emnet. Het basiswoord is bred; bredt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord zoals et emne. De vergelijking is bred — bredere — bredest (“breed” — “breder” — “het breedst”). Voorbeeld: Emnet er bredt. — “Het onderwerp is breed.” De zinsbouw is Det sker ofte, når ...: “Dat gebeurt vaak als ...”. In de bijzin is emnet het onderwerp, gevolgd door er interessant; men verbindt daarna de tegengestelde eigenschap bredt met de eerste. Samen betekent de volledige zin: “Dat gebeurt vaak als het onderwerp interessant maar breed is.”

5. Hvordan kan jeg afgrænse emnet uden at gøre det for simpelt?

   Hoe kan ik het onderwerp afbakenen zonder het te simplistisch te maken?

   Hvordan kan jeg

   hoe kan ik

   afgrænse

   afbakenen

   emnet

   het onderwerp

   uden at

   zonder te

   gøre

   maken

   simpelt

   simplistisch; eenvoudig

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan kan jeg vormt hier de vraagstructuur “hoe kan ik …?”. Hvordan vraagt naar de manier, kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en jeg is “ik”. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: Hvordan kan jeg afgrænse …? betekent dus letterlijk “Hoe kan ik … afbakenen?”. Afgrænse is de infinitief van afgrænse en betekent hier dat je de reikwijdte van iets begrenst of het onderwerp afbakent. Voor een andere persoon of tijd verandert de vorm niet door een aparte uitgang in de infinitief; de tijd en persoon worden in de werkwoordgroep op een andere manier aangegeven. Voorbeeld: Jeg afgrænser emnet. — “Ik baken het onderwerp af.” Emnet is de bepaalde vorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord emne (“onderwerp”): et emne → emnet. De bepaalde vorm verwijst hier naar het onderwerp dat als geheel wordt besproken; de vertaling ondersteunt die lezing. Een onbepaalde vorm is bijvoorbeeld et emne — “een onderwerp”. Uden at leidt een handeling in die wordt uitgesloten: “zonder te …”. In uden at gøre ... staat at vóór de infinitief gøre. Deze constructie betekent niet dat de handeling onmogelijk is, maar dat de bedoelde manier geen bepaalde bijkomende handeling inhoudt. Voorbeeld: Hun gik uden at sige noget. — “Zij liep weg zonder iets te zeggen.” Gøre is de infinitief van gøre (“doen/maken”). In deze zin betekent het “maken” in de constructie gøre noget simpelt: iets een bepaalde eigenschap geven. De vaste infinitiefvorm staat na at; de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd is bijvoorbeeld gør: Jeg gør emnet simpelt. — “Ik maak het onderwerp eenvoudig.” Simpelt betekent hier “te eenvoudig” in combinatie met for; het beschrijft het object waarnaar det verwijst. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord simpel: simpel bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord, simpelt bij een onzijdig woord en simple in het meervoud of de bepaalde vorm in relevante posities. For simpelt betekent “te eenvoudig”, niet alleen “eenvoudig”: Det er for simpelt. — “Het is te eenvoudig.” Samen is Hvordan kan jeg afgrænse emnet “Hoe kan ik het onderwerp afbakenen?”. Uden at gøre det for simpelt voegt toe “zonder het te simplistisch te maken”: det is het object van gøre, en for simpelt beschrijft het resultaat dat je wilt vermijden. De hele vraag betekent daarom: “Hoe kan ik het onderwerp afbakenen zonder het te simplistisch te maken?”

6. Vælg én spænding, der går igen i flere kilder.

   Kies één spanning die in meerdere bronnen naar voren komt.

   Vælg

   kies

   én

   één

   spænding

   spanning

   der går igen

   die terugkomt

   flere

   meerdere

   kilder

   bronnen

   Uitgebreide uitleg

   Vælg is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). De vorm geeft hier een instructie zonder uitgesproken onderwerp: “Kies …”. Voorbeelden: Vælg et emne. — “Kies een onderwerp.”; vælge is de infinitief, vælger de tegenwoordige tijd (“kiest/kies”). én betekent hier “één” en legt nadruk op het aantal: precies één keuze. Het is niet hetzelfde als het onbepaalde lidwoord en; vergelijk én kilde (“één bron”) met en kilde (“een bron”). spænding is hier een zelfstandig naamwoord voor een spanning of tegenstelling die in materiaal kan voorkomen. Het meervoud is spændinger. Voorbeeld: Der er en spænding mellem de to synspunkter. — “Er is een spanning tussen de twee standpunten.” der går igen is een vaste, bruikbare manier om uit te drukken dat iets terugkeert of in verschillende plaatsen opnieuw voorkomt. Letterlijk bevat de uitdrukking går (“gaat”), maar samen betekent zij hier “terugkomt”. der leidt de betrekkelijke bijzin in en verwijst naar spænding; het is dus niet een zelfstandig nieuw onderwerp. Voorbeeld: Et tema, der går igen i teksten, er tillid. — “Een thema dat in de tekst terugkomt, is vertrouwen.” flere betekent hier “meerdere” of “verschillende”, dus meer dan één, zonder een exact aantal te noemen. Het staat bij het meervoud kilder. In een andere context kan flere ook een vergelijkende betekenis hebben, zoals “meer”, maar die betekenis is hier niet nodig. kilder betekent “bronnen”. Het is het meervoud van kilde; het enkelvoud is dus en kilde, het meervoud flere kilder. Voorbeeld: Jeg bruger flere kilder. — “Ik gebruik meerdere bronnen.” Samen vormt Vælg én spænding de instructie “Kies één spanning”. De betrekkelijke bijzin der går igen i flere kilder beperkt welke spanning bedoeld wordt: het gaat om een spanning die in meerdere bronnen terugkomt. De volledige zin betekent daarom: “Kies één spanning die in meerdere bronnen naar voren komt.”

7. Så kan jeg sammenligne perspektiver uden at miste hovedpointen.

   Dan kan ik perspectieven vergelijken zonder het hoofdpunt uit het oog te verliezen.

   Så kan jeg

   dan kan ik

   sammenligne

   vergelijken

   perspektiver

   perspectieven

   uden at

   zonder te

   miste

   verliezen

   hovedpointen

   het hoofdpunt

   Uitgebreide uitleg

   Så kan jeg betekent hier “dan kan ik”. Så verbindt deze handeling met wat eraan voorafgaat en geeft hier een gevolg of volgende stap aan. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) voor alle personen; het drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: jeg kan sammenligne. sammenligne betekent “vergelijken”. Dit is de infinitief; de vorm verandert niet door het onderwerp in deze constructie, omdat kan de persoonsmarkering draagt. Een herbruikbaar patroon is jeg kan + infinitief, bijvoorbeeld: Jeg kan forklare det. — “Ik kan dat uitleggen.” perspektiver betekent hier “perspectieven”. Het is het meervoud van perspektiv; de vorm is onbepaald meervoud, zonder bepaald lidwoord. Het werkwoord sammenligne krijgt hier perspektiver als datgene wat wordt vergeleken. uden at is de constructie “zonder te”. Na uden at volgt een infinitief. De constructie beschrijft dus dat iets gebeurt terwijl een andere handeling achterwege blijft; ze maakt op zichzelf niet duidelijk wie die tweede handeling uitvoert buiten de zinscontext. miste betekent hier “verliezen”. Het is de infinitief van miste. In uden at miste staat het na at binnen de constructie uden at; het betekent dat het hoofdpunt niet verloren gaat tijdens het vergelijken. Een bruikbaar patroon is uden at + infinitief, bijvoorbeeld: Hun læser uden at stoppe. — “Zij leest zonder te stoppen.” hovedpointen betekent “het hoofdpunt”. De vorm is bepaald enkelvoud: hovedpoint is het zelfstandig naamwoord en de uitgang -en markeert hier bepaaldheid. Het samengestelde woord bestaat in deze betekenis uit hoved (“hoofd-”) en point (“punt”), maar de hele vorm verwijst naar één centraal punt, niet naar een los “hoofd” en een los “punt”. Samen vormen de delen: Så kan jeg (“dan kan ik”) + sammenligne perspektiver (“perspectieven vergelijken”) + uden at miste hovedpointen (“zonder het hoofdpunt te verliezen”). De volledige betekenis is daarom: “Dan kan ik perspectieven vergelijken zonder het hoofdpunt uit het oog te verliezen.”

8. Det fokus vil gøre, at hvert afsnit understøtter den samme påstand.

   Die focus zorgt ervoor dat elke alinea dezelfde stelling ondersteunt.

   Det

   die

   fokus

   focus

   vil

   zal

   gøre … at

   ervoor zorgen dat

   hvert

   elke

   afsnit

   alinea

   understøtter

   ondersteunt

   den samme

   dezelfde

   påstand

   stelling

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier vóór fokus als aanwijzend woord bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. In deze zin betekent het “die/dat” focus; de vorm zelf legt geen specifiekere verwijzing vast. fokus is het zelfstandig naamwoord “focus” en heeft in het Deens het onzijdige geslacht: et fokus. In deze zin staat het in de enkelvoudsvorm. Als je over afzonderlijke focuspunten spreekt, is fokuspunkter een gebruikelijke meervoudsvorm; fokusering is daarentegen een ander zelfstandig naamwoord voor het richten van de aandacht en is niet simpelweg het meervoud van fokus. vil is de tegenwoordige vorm van ville. Hier werkt het als hulpwerkwoord en drukt het uit dat iets zal gebeuren: “zal”. Het staat vóór het infinitief gøre: vil gøre = “zal doen/zorgen”. Ville kan in andere contexten ook “willen” betekenen, maar dat is niet de bedoelde betekenis in deze zin. gøre ... at vormt hier de constructie “ervoor zorgen dat ...”. gøre is de infinitief van “doen/maken”; met at leidt het een gevolgzin in. Het inhoudelijke werkwoord in die gevolgzin is understøtter, niet gøre. hvert is de onzijdige enkelvoudsvorm van hver, “elke/ieder”. De vorm past bij het onzijdige zelfstandig naamwoord afsnit. Vergelijk: hver påstand = “elke stelling” bij een woord van het gemeenschappelijk geslacht, maar hvert afsnit = “elke alinea” bij een onzijdig woord. afsnit betekent hier “alinea”. Het is onzijdig: et afsnit. De vorm kan zowel enkelvoud als meervoud zijn; hvert maakt hier duidelijk dat het om afzonderlijke alinea’s gaat. understøtter is de tegenwoordige tijd van understøtte, “ondersteunen”. In het Deens verandert de tegenwoordige vorm van zulke werkwoorden niet naar persoon zoals in sommige andere talen. Voorbeeld: Denne forklaring understøtter argumentet. = “Deze uitleg ondersteunt het argument.” den samme betekent “dezelfde”. samme is de vorm die in deze vaste combinatie wordt gebruikt; den hoort bij het gemeenschappelijk geslacht en enkelvoud van påstand. De combinatie verwijst naar gelijkheid met een al bedoelde of bekende stelling. påstand betekent “stelling” of “bewering”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en påstand, daarom staat er den samme påstand. De zin bouwt als volgt op: Det fokus is het onderwerp, vil gøre geeft aan wat die focus zal doen, en at hvert afsnit understøtter den samme påstand is het gevolg dat door gøre wordt ingeleid. Samen betekent de uiting: “Die focus zorgt ervoor dat elke alinea dezelfde stelling ondersteunt.”