Verantwoord parafraseren en citeren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg er bekymret for, at mine parafraser ligger for tæt på kilderne.

   Ik maak me zorgen dat mijn parafrasen te dicht bij de bronnen blijven.

   Jeg

   ik

   bekymret

   bezorgd

   mine

   mijn

   parafraser

   parafrases

   ligger

   liggen

   for tæt

   te dicht

   kilderne

   de bronnen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp. Voor een andere persoon verandert het voornaamwoord, bijvoorbeeld du = “jij”. bekymret is een bijvoeglijk naamwoord: “bezorgd”. In er bekymret staat het na er en beschrijft het de toestand van de spreker. De vaste combinatie at være bekymret for, at ... betekent “bezorgd zijn dat ...”. Voorbeeld: Hun er bekymret for, at toget er forsinket. — “Zij is bezorgd dat de trein vertraging heeft.” mine betekent “mijn” bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud. Het verwijst hier naar de parafrasen van de spreker; het bezit hoort dus bij parafraser. In het enkelvoud gebruikt het Deens min of mit, afhankelijk van het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord: min bog — “mijn boek”, mit hus — “mijn huis”. parafraser is het meervoud van parafrase: “parafrase” → “parafrases”. Het meervoud staat hier zonder bepaald achtervoegsel, omdat mine al bepaalt welke parafrasen bedoeld zijn. Voorbeeld: Jeg skriver parafraser. — “Ik schrijf parafrasen.” ligger is de tegenwoordige tijd van ligge, letterlijk “liggen”. In deze zin beschrijft het geen fysieke ligging, maar de mate waarin de parafrasen inhoudelijk of tekstueel dicht bij iets staan. ligge kan dus ook een positie, toestand of verhouding uitdrukken. Voorbeeld: Bogen ligger på bordet. — “Het boek ligt op de tafel.” for tæt betekent hier “te dicht”. tæt betekent “dicht” en for ervoor maakt er “overmatig dicht” van. De vergelijking is tæt — “dicht”, tættere — “dichter”, tættest — “het dichtst”. In deze zin gaat het om een ongewenst hoge mate, niet om een gewone vergelijking tussen twee afstanden. kilderne betekent “de bronnen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van kilde: kilde — “bron”, kilder — “bronnen”, kilderne — “de bronnen”. Het achtervoegsel -ne markeert hier het bepaalde meervoud. Voorbeeld: Kilderne er tydelige. — “De bronnen zijn duidelijk.” Samen vormen Jeg er bekymret for, at ... een hoofdzin met een dat-zin: “Ik ben bezorgd dat ...”. In die dat-zin zijn mine parafraser het onderwerp, ligger de persoonsvorm, for tæt de beoordeling van de mate, en kilderne het punt waarmee die nabijheid wordt vergeleken. De volledige betekenis is daarom: “Ik maak me zorgen dat mijn parafrasen te dicht bij de bronnen blijven.”

2. En nyttig test er, om sætningsstrukturen er ændret.

   Een nuttige test is of de zinsstructuur veranderd is.

   nyttig

   nuttig

   test

   test

   om

   of

   sætningsstrukturen

   de zinsstructuur

   er ændret

   veranderd is

   Uitgebreide uitleg

   nyttig betekent hier “nuttig” en is een bijvoeglijk naamwoord. Het staat bij test, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; daarom heeft het in deze onbepaalde woordgroep de vorm nyttig. Vergelijk: en nyttig idé — “een nuttig idee”. De vorm nyttige verschijnt onder andere bij bepaaldheid of in het meervoud, bijvoorbeeld den nyttige idé — “het nuttige idee”. test is hier het zelfstandig naamwoord “test” of “proef”. De woordgroep en nyttig test betekent dus “een nuttige test”; en markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord, maar drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. om leidt hier een indirecte vraag aan: “of”. Het verbindt de test met wat onderzocht wordt. In deze betekenis staat het niet voor een Nederlandse voorzetselbetekenis zoals “rond” of “over”. Een vergelijkbaar patroon is: Jeg ved ikke, om han kommer. — “Ik weet niet of hij komt.” sætningsstrukturen betekent “de zinsstructuur”. Het basiswoord is sætningsstruktur; de vorm in de zin heeft het bepaalde achtervoegsel -en, waardoor het “de zinsstructuur” betekent. Het eerste deel sætnings- specificeert het soort structuur: een structuur van een zin. In het Deens kan een zelfstandig naamwoord bepaaldheid dus aan het woord zelf markeren, in plaats van alleen met een los woord vóór het zelfstandig naamwoord. er ændret bestaat uit er, de tegenwoordige vorm van være (“zijn”), en ændret, het voltooid deelwoord van ændre (“veranderen”). Samen geeft dit hier weer dat de zinsstructuur veranderd is: de toestand of het resultaat staat centraal. Het onderwerp van er is sætningsstrukturen, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Een actieve variant is bijvoorbeeld Nogen har ændret strukturen. — “Iemand heeft de structuur veranderd.” Daar ligt de nadruk op degene die de verandering uitvoert; in de vaste zin ligt de nadruk op de gewijzigde structuur. Geheel samengevoegd betekent En nyttig test er, om sætningsstrukturen er ændret.: “Een nuttige test is of de zinsstructuur veranderd is.” De eerste woordgroep benoemt de test; om sætningsstrukturen er ændret specificeert wat die test vaststelt. Een natuurlijk herbruikbaar patroon voor een soortgelijke bedoeling is: En god måde at kontrollere det på er at se, om ... — “Een goede manier om dat te controleren is om te kijken of ...”

3. Nogle gange ændrer jeg ordvalget, men bevarer den oprindelige logik.

   Soms verander ik de woordkeuze, maar houd ik de oorspronkelijke logica aan.

   Nogle gange

   soms

   ændrer

   verander

   jeg

   ik

   ordvalget

   de woordkeuze

   men

   maar

   bevarer

   behoud

   oprindelige

   oorspronkelijke

   logik

   logica

   Uitgebreide uitleg

   Nogle gange betekent hier “soms”: een onbepaalde, niet-constante frequentie. Het is een korte bijwoordelijke bepaling die de eerste handeling beperkt; het zegt niet dat de handeling altijd gebeurt. ændrer komt van ændre (“veranderen”). Dit is de tegenwoordige tijd; in het Deens heeft deze vorm dezelfde vorm bij verschillende personen. Hier is jeg de eerste persoon enkelvoud, dus de betekenis is “ik verander”. Voorbeeld: Jeg ændrer planen. — “Ik verander het plan.” jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker als onderwerp: eerste persoon enkelvoud. Hetzelfde onderwerp hoort ook bij de tweede handeling na men; het wordt daar niet nogmaals uitgesproken. ordvalget is het zelfstandig naamwoord ordvalg (“woordkeuze”) in de bepaalde enkelvoudsvorm. De uitgang -et draagt hier de bepaaldheid: “de woordkeuze”. Het gaat dus om de keuze van woorden, niet om één afzonderlijk woord. men is een voegwoord met de betekenis “maar”. Het verbindt twee handelingen en zet de tweede tegenover de eerste: de woordkeuze verandert, terwijl iets anders behouden blijft. bevarer komt van bevare (“behouden”, “in stand houden”) en staat in de tegenwoordige tijd. Hier heeft jeg dit werkwoord als onderwerp: “ik behoud”. Voorbeeld: Hun bevarer roen. — “Zij bewaart de kalmte.” oprindelige is de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord oprindelig (“oorspronkelijk”). De vorm met -e staat in de bepaalde naamwoordgroep den oprindelige logik; die uitgang wordt hier door de bepaaldheid van de groep vereist, niet alleen door enkelvoud. Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft logik. logik betekent “logica”. In den oprindelige logik wordt de bepaaldheid door den en het bijvoeglijk naamwoord in de bepaalde vorm uitgedrukt; het zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier niet de uitgang van een bepaalde vorm. Samen vormen de delen een patroon als Nogle gange + werkwoord + jeg + object, men + werkwoord + object: “Soms verander ik de woordkeuze, maar behoud ik de oorspronkelijke logica.” Het onderwerp jeg wordt na men begrepen bij bevarer, zodat de zin twee handelingen van dezelfde spreker beschrijft.

4. Så kan parafrasen stadig være for afhængig af kilden.

   Dan kan de parafrase nog steeds te sterk op de bron leunen.

   Så

   dan

   kan

   kan

   parafrasen

   de parafrase

   stadig

   nog steeds

   være

   zijn

   for afhængig

   te afhankelijk

   kilden

   de bron

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en staat aan het begin van de zin. In deze positie leidt het de conclusie of overgang naar deze uitspraak in. Voorbeeld: Så går vi. — ‘Dan gaan we.’ kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne. Het drukt hier uit dat iets mogelijk is of kan gelden. Na kan volgt het infinitief zonder apart infinitiefmerkteken: kan være betekent ‘kan zijn’. Voorbeeld: Det kan være rigtigt. — ‘Dat kan juist zijn.’ parafrasen betekent hier ‘de parafrase’. De uitgang -en markeert in het Deens de bepaalde enkelvoudsvorm: en parafrase is ‘een parafrase’, en parafrasen is ‘de parafrase’. Het woord verwijst hier naar de parafrase die besproken wordt. stadig betekent ‘nog steeds’. Het geeft aan dat de beschreven toestand voortduurt. Voorbeeld: Hun er stadig hjemme. — ‘Ze is nog steeds thuis.’ være is de infinitief van ‘zijn’. In kan ... være staat deze vorm omdat kan het modale werkwoord is; de modaliteit zit bij kan, terwijl være de toestand benoemt. for afhængig betekent ‘te afhankelijk’. afhængig is het bijvoeglijk naamwoord ‘afhankelijk’; for maakt daarvan de beoordeling ‘te afhankelijk’, dus afhankelijker dan wenselijk. Het bijvoeglijk naamwoord heeft hier betrekking op parafrasen, niet op kilden. Voorbeeld: Teksten er for lang. — ‘De tekst is te lang.’ kilden betekent ‘de bron’. De uitgang -en maakt opnieuw de bepaalde enkelvoudsvorm: en kilde is ‘een bron’, kilden is ‘de bron’. Bij afhængig af geeft af aan waarvan iemand of iets afhankelijk is; samen betekent afhængig af kilden dus ‘afhankelijk van de bron’. Samen vormen de delen Så kan parafrasen stadig være for afhængig af kilden de betekenis: ‘Dan kan de parafrase nog steeds te sterk op de bron leunen.’ Så markeert de conclusie, kan ... være geeft de mogelijkheid aan, en for afhængig af kilden beschrijft dat de parafrase nog altijd in ongewenst sterke mate van de bron afhankelijk is.

5. Jeg burde nok lukke artiklen, før jeg begynder at skrive.

   Ik zou het artikel waarschijnlijk moeten sluiten voordat ik begin te schrijven.

   Jeg burde

   ik zou moeten

   nok

   waarschijnlijk

   lukke

   sluiten

   artiklen

   het artikel

   før

   voordat

   begynder

   begint

   skrive

   schrijven

   Uitgebreide uitleg

   Jeg burde betekent hier dat de spreker vindt dat die persoon iets zou moeten doen. burde is de vorm van het Deense modale werkwoord burde; het drukt hier een plicht of aanbeveling met enige terughoudendheid uit. Een bruikbaar patroon is jeg burde + infinitief: “ik zou moeten …”. nok betekent in deze zin “waarschijnlijk” of “vermoedelijk”. Het maakt de uitspraak minder absoluut. De betekenis “genoeg” is een andere gebruiksmogelijkheid van nok en past hier niet. lukke is de infinitief “sluiten”. Na burde staat de infinitief zonder at: burde lukke = “zou moeten sluiten”. Het werkwoord kan afhankelijk van de context ook iets als een deur, venster of programma aanduiden. artiklen betekent “het artikel”. De vorm bestaat uit artikel met de bepaalde uitgang -en: artikel is de onbepaalde vorm “een artikel”, terwijl artiklen “het artikel” betekent. De uitgang markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. før is het onderschikkende voegwoord “voordat”. Het leidt de tijdsbepaling før jeg begynder at skrive in. Een herbruikbaar patroon is før + zin: “voordat …”. begynder betekent hier “begin”. Het is de tegenwoordige tijd van begynde en staat in deze zin bij jeg: jeg begynder = “ik begin”. Dezelfde tegenwoordige vorm kan in het Deens ook bij andere personen voorkomen; de vorm zelf markeert hier dus niet uitsluitend de eerste persoon. skrive betekent “schrijven”. Het is een infinitief en staat na at: begynder at skrive = “begin te schrijven”. In het Deens volgt na begynde in deze betekenis at plus een infinitief. Samen vormen de delen Jeg burde nok lukke artiklen = “Ik zou het artikel waarschijnlijk moeten sluiten” en før jeg begynder at skrive = “voordat ik begin te schrijven”. De volledige zin zegt dus dat de spreker het artikel waarschijnlijk moet sluiten vóórdat die persoon met schrijven begint. De formulering is bruikbaar voor een voorzichtige aanbeveling of een voornemen.

6. Det kan tvinge dig til at genskabe idéen med dine egne formuleringer.

   Dat kan je dwingen het idee in je eigen bewoordingen te reconstrueren.

   Det kan

   dat kan

   tvinge

   dwingen

   dig

   je

   til at

   om te

   genskabe

   reconstrueren

   idéen

   het idee

   dine

   jouw

   egne

   eigen

   formuleringer

   bewoordingen

   Uitgebreide uitleg

   Det kan vormt hier het onderwerp plus een modaal werkwoord: “dat kan”. Det is een onzijdige enkelvoudige voornaamwoordsvorm; hier komt het overeen met “dat”, terwijl de precieze referent niet verder wordt benoemd. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” Hier geeft kan een mogelijkheid aan; in andere contexten kan dezelfde vorm ook vermogen uitdrukken. Tvinge betekent hier “dwingen”. Het is de infinitief van tvinge en blijft na kan onveranderd. De constructie tvinge nogen til at + infinitief betekent “iemand dwingen om te …”. Dig is de objectsvorm van het tweedepersoonsvoornaamwoord: du is de onderwerpvorm, dig de vorm voor het object. Voorbeeld: Hun tvinger ham til at vente. — “Zij dwingt hem om te wachten.” Ham staat daar, net als dig in de vaste zin, als degene die de handeling moet uitvoeren. Til at leidt in deze constructie de handeling in die door het gedwongen worden volgt. Het is dus niet alleen het voorzetsel til; samen met een infinitief vormt het patroon tvinge + persoon + til at + werkwoord. Genskabe betekent “reconstrueren” of “opnieuw creëren”. Het is hier een infinitief na kan en betekent dat het idee opnieuw wordt opgebouwd, niet dat er noodzakelijk een nieuw idee wordt bedacht. Het element gen- drukt in dit woord herhaling uit; het basiswerkwoord is skabe, “scheppen/maken”. Idéen betekent “het idee”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van idé: de bepaaldheid wordt hier aan het woord vastgemaakt met -en. Het woord is het object van genskabe. De meervoudsvorm is idéer; de bepaalde meervoudsvorm is idéerne. Dine betekent hier “jouw”. Deze vorm hoort bij een bezittelijk zelfstandig naamwoord in het meervoud: dine formuleringer. De vorm drukt dus niet zelf uit dat er meerdere bezitters zijn. Ter vergelijking: din bog is “jouw boek”, maar dine bøger is “jouw boeken”. Egne betekent “eigen” en legt nadruk op toebehoren aan de bedoelde persoon: de formuleringen zijn door die persoon zelf gekozen of gemaakt. Het is de meervoudsvorm van egen; bij een enkelvoudig onzijdig woord staat bijvoorbeeld eget, zoals in dit eget valg — “jouw eigen keuze”. Formuleringer betekent “bewoordingen” of “formuleringen”. Het is het meervoud van formulering. In dine egne formuleringer krijgt het woord zowel de bezittelijke bepaling dine als de nadrukkelijke bepaling egne; beide staan vóór het zelfstandig naamwoord. Samen betekent Det kan tvinge dig til at genskabe idéen med dine egne formuleringer: “Dat kan je dwingen het idee in je eigen bewoordingen te reconstrueren.” De structuur is Det kan + tvinge dig til at + genskabe idéen + med dine egne formuleringer. Med betekent hier “met” en geeft aan welke middelen of formuleringen je gebruikt. Door kan blijft de uitkomst mogelijk: de zin zegt dat iets ertoe kan leiden dat jij het idee opnieuw opbouwt, niet dat dit zeker gebeurt.

7. Jeg bør også give påstande en kildehenvisning, selv når formuleringen er anderledes.

   Ik zou beweringen ook moeten voorzien van een bronvermelding, zelfs als de formulering anders is.

   Jeg bør

   ik zou moeten

   give

   geven

   påstande

   beweringen

   kildehenvisning

   bronvermelding

   selv når

   zelfs wanneer

   formuleringen

   de formulering

   anderledes

   anders

   Uitgebreide uitleg

   Jeg bør betekent hier “ik zou moeten”. bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde en drukt een plicht of aanbeveling uit. Na bør staat een infinitief zonder at: Jeg bør læse. — “Ik zou moeten lezen.” Het modale werkwoord verandert niet mee met de persoon. give is de infinitief “geven”. In deze zin staat het in het patroon give X Y: X krijgt of ontvangt Y. Daardoor betekent het hier niet alleen letterlijk iets overhandigen, maar “voorzien van” of “toekennen”: beweringen krijgen een bronvermelding. Voorbeeld: Jeg bør give rapporten en titel. — “Ik zou het rapport een titel moeten geven.” påstande betekent hier “beweringen”. Het is het onbepaalde meervoud van en påstand (“een bewering”): en påstand → påstande → påstandene (“de beweringen”). Het meervoud wordt dus met -e gevormd. kildehenvisning is een Deens samengesteld zelfstandig naamwoord voor een bronvermelding of bronverwijzing. In de volledige woordgroep staat en kildehenvisning; en markeert daar een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, maar betekent niet op zichzelf een expliciet aantal bronvermeldingen in de Nederlandse vertaling. Een bruikbare combinatie is give en kildehenvisning — “een bronvermelding geven”. selv når is een vaste combinatie met de betekenis “zelfs wanneer”. når leidt een tijds- of voorwaardelijke bijzin in; selv versterkt die verbinding. Voorbeeld: Jeg arbejder, selv når jeg er træt. — “Ik werk, zelfs wanneer ik moe ben.” formuleringen betekent hier “de formulering”. De vorm is het bepaalde enkelvoud van en formulering: de uitgang -en draagt de betekenis “de”. Het onbepaalde meervoud is formuleringer, en het bepaalde meervoud formuleringerne. anderledes betekent hier “anders” of “verschillend”. Het staat na er als beschrijving van formuleringen: “de formulering is anders”. Deze vorm verandert niet voor enkelvoud, meervoud of grammaticaal geslacht. In andere zinnen kan anderledes ook bijwoordelijk “anders” betekenen, bijvoorbeeld Hun arbejder anderledes. — “Zij werkt anders.” Samen betekent Jeg bør også give påstande en kildehenvisning dat de spreker beweringen ook van een bronvermelding zou moeten voorzien. selv når formuleringen er anderledes voegt de omstandigheid toe: zelfs wanneer de formulering anders is. De volledige betekenis is dus: “Ik zou beweringen ook moeten voorzien van een bronvermelding, zelfs als de formulering anders is.”

8. Det er afgørende, for idéer skal også tilskrives deres kilde.

   Dat is essentieel, want ook ideeën moeten aan hun bron worden toegeschreven.

   Det er

   het is

   afgørende

   essentieel; doorslaggevend

   for

   want

   idéer

   ideeën

   skal

   moeten

   også

   ook

   tilskrives

   toegeschreven worden

   deres

   hun; hunne

   kilde

   bron

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. Det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord dat in deze vaste onpersoonlijke formulering als onderwerp dient; het verwijst hier niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Voorbeeld: Det er vigtigt. — “Het is belangrijk.” afgørende betekent hier “essentieel” of “doorslaggevend”. Het is een bijvoeglijk naamwoord in de predicatieve constructie Det er afgørende. Deze vorm is hier onveranderd; bij woorden op -ende is de vorm niet afhankelijk van het grammaticale geslacht of getal van een voorafgaand onderwerp. Een bruikbaar betekeniscontrast is vigtigt (“belangrijk”) tegenover uvigtigt (“onbelangrijk”); afgørende legt doorgaans sterker de nadruk op beslissend belang. for is hier een voegwoord met de betekenis “want”, niet het voorzetsel “voor”. Het leidt de redengevende hoofdzin in die volgt. idéer betekent “ideeën”. De basisvorm is idé; idéer is het meervoud. Voorbeeld: Jeg har to idéer. — “Ik heb twee ideeën.” skal betekent hier “moeten”. Het is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle. In deze zin drukt het samen met de passieve infinitief tilskrives een vereiste uit. Modale werkwoorden staan vóór het daaropvolgende werkwoord: De skal komme. — “Ze moeten komen.” også betekent “ook” en breidt de verplichting uit naar ideeën. Het verandert niet de deelnemers of de verplichting; het markeert alleen deze uitbreiding. tilskrives betekent hier “toegeschreven worden”. De basisvorm is tilskrive (“toeschrijven”). De uitgang -s markeert hier de passieve vorm: na skal betekent skal tilskrives “moeten worden toegeschreven”. De ideeën zijn grammaticaal het onderwerp van deze passieve constructie en ontvangen de handeling; deres kilde noemt de bron waaraan ze worden toegeschreven. Voorbeeld: Fejlen tilskrives systemet. — “De fout wordt aan het systeem toegeschreven.” deres betekent “hun” en verwijst hier naar de ideeën als meervoudige bezitter van de bron. Het is de bezittelijke vorm voor een bezitter in de derde persoon meervoud en verandert in het Deens niet naar het geslacht of getal van het bezeten zelfstandig naamwoord. Dat verschilt van sin/sit/sine, die doorgaans terugverwijzen naar het onderwerp van dezelfde zin. kilde betekent “bron”. De basisvorm is kilde; hier staat het als enkelvoud na het bezittelijk woord deres. Het kan een oorsprong, herkomst of bron van informatie aanduiden. Voorbeeld: Husk at angive kilden. — “Vergeet niet de bron te vermelden.” Samen vormt for idéer skal også tilskrives deres kilde de reden: “want ook ideeën moeten aan hun bron worden toegeschreven”. for verbindt die reden met Det er afgørende; idéer is het onderwerp van de passieve constructie, skal geeft de verplichting aan, også breidt die verplichting uit, en deres kilde noemt de bron waaraan de ideeën moeten worden toegeschreven. De volledige betekenis is: “Dat is essentieel, want ook ideeën moeten aan hun bron worden toegeschreven.”