Presentatieangst beheersen met structuur | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg kender materialet, men når jeg præsenterer, bliver mine tanker spredte.

   Ik ken de stof, maar tijdens het presenteren raakt mijn denken versnipperd.

   kender

   ken

   materialet

   het materiaal

   når

   wanneer

   præsenterer

   presenteer

   bliver

   wordt; raakt

   mine

   mijn

   tanker

   gedachten

   spredte

   verspreid; versnipperd

   Uitgebreide uitleg

   kender betekent hier “kennen” in de tegenwoordige tijd. Het is de tegenwoordige vorm bij jeg van het werkwoord kende in de infinitief; kendte is de verleden tijd. Voorbeeld: Jeg kender byen. — Ik ken de stad. materialet is de bepaalde enkelvoudsvorm van materiale: et materiale → materialet. Het achtervoegsel -et maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; het drukt op zichzelf geen aantal uit. Meervoud: materialer, bepaald meervoud: materialerne. når leidt hier een tijdsbepaling in: “wanneer”. Het verbindt jeg præsenterer met het moment waarop de verandering plaatsvindt. Vergelijk hvis, dat meestal een voorwaarde (“als ...”) inleidt. præsenterer is de tegenwoordige tijd van præsentere, bij jeg: “ik presenteer”. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd bij dit werkwoord niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Når jeg præsenterer, taler jeg langsomt. — Wanneer ik presenteer, spreek ik langzaam. bliver is de tegenwoordige tijd van blive. Hier betekent het “wordt” of “raakt”: het beschrijft een overgang naar een toestand, niet alleen een toestand die er al is. De combinatie blive + bijvoeglijk naamwoord is een bruikbaar patroon voor “worden/geraken + toestand”. mine betekent “mijn” bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud. De bezitsvorm verwijst grammaticaal naar het bezeten woord en staat hier daarom bij tanker, niet omdat de bezitter meervoudig is. Bij één gemeenschappelijk- of onzijdig zelfstandig naamwoord zijn de vormen min en mit mogelijk, afhankelijk van het grammaticale geslacht van dat zelfstandig naamwoord. tanker is het meervoud van tanke, “gedachte”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht: en tanke → tanker. In deze zin gaat het om de gedachten van de spreker; de vertaling drukt dezelfde bedoelde mentale inhoud uit als “mijn denken”. Voorbeeld: Mine tanker er klare. — Mijn gedachten zijn helder. spredte is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord spredt, “verspreid” of “versnipperd”. Het past zich hier aan het meervoudige tanker aan. In bliver ... spredte beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de toestand die de gedachten bereiken; bliver draagt het idee van verandering. De eerste hoofdzin is Jeg kender materialet: de spreker kent het materiaal. Daarna geeft men (“maar”) een tegenstelling aan. De bijzin når jeg præsenterer bepaalt wanneer de volgende toestand optreedt. In bliver mine tanker spredte raken de gedachten van de spreker versnipperd tijdens het presenteren. Samen betekent de volledige uiting: “Ik ken het materiaal, maar wanneer ik presenteer, raakt mijn denken versnipperd.”

2. Angst kan forstyrre strukturen i en præsentation, selv når du er godt forberedt.

   Angst kan de structuur van een presentatie verstoren, zelfs als je goed voorbereid bent.

   Angst

   angst

   kan

   kunnen

   forstyrre

   verstoren

   strukturen

   structuur

   præsentation

   presentatie

   selv når

   zelfs wanneer

   du er

   je bent

   godt

   goed

   forberedt

   voorbereid

   Uitgebreide uitleg

   Angst betekent hier “angst” of “ongerustheid”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Deens kan het zonder lidwoord als algemeen onderwerp staan. Voorbeeld: Angst påvirker søvnen. — “Angst beïnvloedt de slaap.” kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne. Het staat vóór de infinitief en drukt hier mogelijkheid uit: iets kan gebeuren, zonder dat het als zeker wordt voorgesteld. Voorbeeld: Det kan ske. — “Dat kan gebeuren.” forstyrre is de infinitief “verstoren”. Na kan blijft het werkwoord in de infinitief: kan forstyrre, niet een vervoegde vorm. Voorbeeld: Støj kan forstyrre arbejdet. — “Lawaai kan het werk verstoren.” strukturen is de bepaalde enkelvoudsvorm van struktur: “de structuur”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. De vorm benoemt dus de structuur als een specifieke structuur, namelijk die van de presentatie. præsentation is een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord: “een presentatie”. In strukturen i en præsentation vormt het samen met i de betekenis “de structuur van een presentatie”. Het onbepaalde lidwoord en staat in de bron niet in deze geselecteerde quote; het maakt de presentatie niet tot een expliciet geteld aantal. selv når betekent “zelfs wanneer”. Het leidt een omstandigheid of voorwaarde in die de hoofdgedachte niet opheft. Voorbeeld: Jeg arbejder, selv når jeg er træt. — “Ik werk, zelfs wanneer ik moe ben.” du er betekent “je bent”. du is de tweede persoon enkelvoud en er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). De combinatie vormt hier het begin van een bijzin na selv når. godt betekent hier “goed” en versterkt de daaropvolgende beschrijving. In deze combinatie functioneert het als bijwoord bij forberedt, niet als een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hun er godt informeret. — “Zij is goed geïnformeerd.” forberedt betekent “voorbereid”. Het is de vorm die hier na er als predicatieve beschrijving staat; het kan ook als voltooid deelwoord bij forberede (“voorbereiden”) worden gebruikt. In het enkelvoud is deze vorm zichtbaar hetzelfde voor grammaticaal gemeenschappelijk en onzijdig geslacht; in het meervoud staat doorgaans forberedte. Voorbeeld: Vi er forberedte. — “Wij zijn voorbereid.” Samen betekent Angst kan forstyrre strukturen i en præsentation: “Angst kan de structuur van een presentatie verstoren.” selv når du er godt forberedt voegt de omstandigheid toe: “zelfs wanneer je goed voorbereid bent.” De volledige zin zegt dus dat voorbereiding niet uitsluit dat angst de structuur van een presentatie kan verstoren.

3. Jeg har en tendens til at skynde mig gennem komplekse overgange.

   Ik heb de neiging om complexe overgangen te snel te doorlopen.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   en tendens

   een neiging

   til at

   om te

   skynde

   haasten

   mig

   me; mezelf

   gennem

   door

   komplekse

   complexe

   overgange

   overgangen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de Deense vorm voor de eerste persoon enkelvoud. De vorm verandert niet naar het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Deze vorm wordt in de tegenwoordige tijd bij alle personen gebruikt: jeg har, du har, hun har. Hier betekent hij “heb” in de constructie have en tendens til at .... en tendens betekent “een neiging”. tendens is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en; het meervoud is tendenser. Hier benoemt de woordgroep een terugkerend gedragspatroon. Voorbeeld: Jeg har en tendens til at vente. — “Ik heb de neiging om te wachten.” til at vormt hier samen met tendens het patroon tendens til at + infinitief, in het Nederlands meestal “de neiging om te ...”. at markeert de infinitief; het is dus niet op zichzelf een extra betekenisvolle hoeveelheid of tijdsaanduiding. skynde is de infinitief en betekent “haasten”. In deze zin staat het met het reflexieve voornaamwoord mig: skynde mig betekent “me haasten”. De infinitief verandert niet per persoon, maar het voornaamwoord past bij het onderwerp: skynde mig, skynde dig, skynde sig. Voorbeeld: Hun skynder sig. — “Zij haast zich.” mig betekent hier “me” en verwijst reflexief naar Jeg: de persoon die haast, is ook degene naar wie de handeling terugwijst. Andere vormen in hetzelfde patroon zijn dig (“je”) en sig (“zich”) bij andere onderwerpen. gennem betekent hier “door” of “doorheen” en geeft het traject aan waarlangs de handeling plaatsvindt. skynde mig gennem ... betekent dus “me door ... heen haasten”. komplekse betekent hier “complexe”. Deze vorm staat bij het meervoud overgange. De relevante vormen zijn kompleks bij een-zelfstandige naamwoorden in het enkelvoud, komplekst bij een onzijdig enkelvoud en komplekse bij het meervoud of een bepaalde vorm. Voorbeeld: komplekse opgaver — “complexe opdrachten”. overgange betekent “overgangen”. Het enkelvoud is en overgang en het meervoud overgange. Hier is het de kern van de woordgroep komplekse overgange. Samen betekent Jeg har en tendens til at skynde mig gennem komplekse overgange: “Ik heb de neiging om me door complexe overgangen heen te haasten.” De structuur is Jeg har en tendens til at + skynde mig gennem + komplekse overgange. De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde strekking weer als “Ik heb de neiging om complexe overgangen te snel te doorlopen.”

4. Det kan hjælpe at fremhæve overgangene i dine noter.

   Het kan helpen om de overgangen in je aantekeningen te markeren.

   Det kan

   het kan

   hjælpe

   helpen

   at fremhæve

   markeren; benadrukken

   overgangene

   de overgangen

   dine

   je; jouw

   noter

   aantekeningen

   Uitgebreide uitleg

   Det kan vormt hier samen het onpersoonlijke patroon “het kan …”. Det verwijst in deze zin niet noodzakelijk naar een specifiek zelfstandig naamwoord; het maakt de constructie grammaticaal compleet. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid uit. Deze vorm verandert niet mee met de persoon: jeg kan, du kan, de kan. Voorbeeld: Det kan være svært. — “Het kan moeilijk zijn.” hjælpe is het werkwoord “helpen”. Na het modale werkwoord kan staat het in de infinitief, zonder at: kan hjælpe. De infinitief komt ook voor in het patroon at hjælpe, bijvoorbeeld Det er godt at hjælpe. — “Het is goed om te helpen.” at fremhæve betekent hier “markeren” of “benadrukken”. at markeert de infinitief, terwijl fremhæve zelf het werkwoord is. In Det kan hjælpe at fremhæve ... is “iets markeren” datgene wat kan helpen. Voorbeeld: Jeg prøver at fremhæve de vigtigste ord. — “Ik probeer de belangrijkste woorden te markeren.” overgangene is de bepaalde meervoudsvorm van overgang (“overgang”). De vormreeks is en overgang — overgange — overgangene: onbepaald enkelvoud, onbepaald meervoud, bepaald meervoud. Het achtervoegsel -ene maakt het meervoud bepaald, dus “de overgangen”. dine is een bezittelijk woord bij een meervoudig zelfstandig naamwoord: “je/jouw”. Het verwijst grammaticaal naar de bezittende persoon, maar de vorm dine sluit aan bij het meervoudige noter, niet bij het aantal bezitters. Vergelijk bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord din of dit, afhankelijk van het grammaticale geslacht van dat zelfstandig naamwoord. noter is het onbepaalde meervoud van note (“aantekening”). De vormreeks is en note — noter — noterne. In dine noter betekent het “je aantekeningen”; het meervoud wordt ook zichtbaar door de vorm dine. Samen betekent Det kan hjælpe at fremhæve overgangene i dine noter: “Het kan helpen om de overgangen in je aantekeningen te markeren.” Det kan hjælpe geeft de mogelijkheid aan, at fremhæve overgangene benoemt de handeling, en i dine noter geeft aan waar die overgangen staan.

5. Jeg kunne også kun øve de svære afsnit.

   Ik zou ook alleen de moeilijke onderdelen kunnen oefenen.

   Jeg kunne

   ik zou kunnen

   også

   ook

   kun

   alleen

   øve

   oefenen

   svære

   moeilijke

   afsnit

   onderdelen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kunne betekent hier “ik zou kunnen”: het drukt een mogelijke handeling uit. Kunne is hier de infinitief van kunne én ook de verleden-tijdsvorm van dat modale werkwoord; de vorm verandert niet speciaal omdat het onderwerp jeg is. De vaste vertaling maakt hier de lezing als mogelijke of voorwaardelijke handeling duidelijk. Vergelijk: Jeg kan øve. — “Ik kan oefenen.” også voegt “ook” toe. Het maakt duidelijk dat deze mogelijkheid aanvullend is. In deze zin staat het na kunne en vóór de overige inhoud van de handeling. kun beperkt de handeling tot een selectie: alleen de bedoelde onderdelen worden geoefend. Het contrast met også is nuttig: kun beperkt, terwijl også iets toevoegt. øve betekent “oefenen” en is de infinitief van øve. Na het modale werkwoord kunne staat deze infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder: kunne øve betekent “kunnen oefenen”. Voorbeeld: Jeg kunne læse. — “Ik zou kunnen lezen.” svære betekent hier “moeilijke”. De basisvorm is svær; svære is de vorm die onder meer bij meervoud en bij een bepaalde nominale groep voorkomt. In de svære afsnit is de combinatie met de en de vaste vertaling bepalend voor de lezing “de moeilijke onderdelen”; svære alleen bewijst niet zelfstandig welke van die functies bedoeld is. Voorbeeld: de svære opgaver — “de moeilijke opgaven”. afsnit betekent hier “onderdelen” in de betekenis van afgebakende secties of passages. De vorm is in het Deens gelijk in enkelvoud en meervoud; in de svære afsnit maakt de de meervoudige bepaalde groep herkenbaar. Voorbeeld: to afsnit — “twee onderdelen”. Samen vormen de delen de betekenis: Jeg kunne geeft de mogelijkheid, også maakt die mogelijkheid aanvullend, kun beperkt haar tot een selectie, en øve de svære afsnit benoemt wat geoefend zou worden. De volledige betekenis is daarom: “Ik zou ook alleen de moeilijke onderdelen kunnen oefenen.”

6. Det er effektivt, fordi ikke alle dele har brug for lige meget øvelse.

   Dat is efficiënt, omdat niet elk onderdeel evenveel oefening nodig heeft.

   Det er

   Dat is

   effektivt

   efficiënt

   fordi

   omdat

   ikke

   niet

   alle

   alle

   dele

   onderdelen

   har brug for

   nodig hebben

   lige meget

   evenveel

   øvelse

   oefening

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de hoofdzin “dat is”. Det is een onpersoonlijk onderwerp: de zin gebruikt niet een specifiek benoemd zelfstandig naamwoord als onderwerp, maar verwijst naar de voorafgaande bewering of situatie. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). effektivt betekent hier “efficiënt” en staat als gezegde bij det. De vorm effektivt is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord effektiv; vergelijk effektiv bij een gemeenschappelijk geslacht en effektive in bepaalde of meervoudige combinaties. Voorbeeld: Det er effektivt. — “Dat is efficiënt.” fordi leidt de redengevende bijzin in: “omdat”. Het maakt van wat volgt de reden voor de hoofdzin. Voorbeeld: Jeg øver, fordi jeg vil blive bedre. — “Ik oefen omdat ik beter wil worden.” ikke betekent “niet”. In ikke alle dele ontkent het de omvang alle: het gaat dus om niet alle onderdelen, niet om geen enkel onderdeel. De combinatie ikke alle is bruikbaar wanneer slechts een deel van een groep bedoeld wordt. alle betekent hier “alle” en staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord dele. Het verwijst naar de volledige groep die in de context als onderdelen wordt opgevat. Voorbeeld: Alle elever øver. — “Alle leerlingen oefenen.” dele is het meervoud van del, “onderdeel” of “deel”. De vorm dele noemt meerdere onderdelen; het enkelvoud is en del. Voorbeeld: En del er vanskelig. — “Eén onderdeel is moeilijk.” har brug for is een vaste constructie met de betekenis “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van at have (“hebben”); brug for hoort bij deze constructie en betekent hier niet letterlijk een afzonderlijk “gebruik voor”. De vorm verandert met het onderwerp in persoon niet: jeg har, du har, de har. Voorbeeld: Jeg har brug for mere tid. — “Ik heb meer tijd nodig.” lige meget betekent hier “evenveel”. lige geeft gelijkheid aan en meget duidt de hoeveelheid aan. Samen kan de uitdrukking een gelijke hoeveelheid van iets aangeven, zoals in lige meget øvelse (“evenveel oefening”). Vergelijk mere (“meer”) en mindre (“minder”) wanneer de hoeveelheden niet gelijk zijn. øvelse betekent “oefening” en staat hier als niet-telbare hoeveelheid na lige meget; de zin zegt dus niet hoeveel afzonderlijke oefeningen het zijn. Het zelfstandig naamwoord is en øvelse; het bepaalde enkelvoud is øvelsen. Voorbeeld: Hun har brug for øvelse. — “Zij heeft oefening nodig.” Samen vormen ikke alle dele en har brug for lige meget øvelse de bijzin: niet alle onderdelen hebben evenveel oefening nodig. Met fordi wordt dat de reden, en de hele zin betekent: “Dat is efficiënt, omdat niet elk onderdeel evenveel oefening nodig heeft.”

7. Jeg vil gerne lyde forberedt uden at virke, som om jeg har lært det udenad.

   Ik wil voorbereid klinken zonder dat het lijkt alsof ik iets uit mijn hoofd heb geleerd.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   lyde

   klinken

   forberedt

   voorbereid

   uden at

   zonder te

   virke

   lijken

   som om

   alsof

   lært … udenad

   uit het hoofd geleerd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne betekent hier dat de spreker iets wil: “ik wil graag”. Jeg is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. vil is de tegenwoordige vorm van ville; gerne verzacht of kleurt de wens als “graag”. Voorbeeld: Jeg vil gerne lære dansk. — “Ik wil graag Deens leren.” lyde betekent hier “klinken” of “overkomen als”. Het is de infinitief na vil: vil lyde. Het werkwoord beschrijft dus hoe de spreker op anderen overkomt, niet hoe de spreker letterlijk klinkt als een geluid. Voorbeeld: Hun vil lyde sikker. — “Zij wil zelfverzekerd klinken.” forberedt betekent hier “voorbereid”. Het is de adjectivische vorm van het werkwoord forberede (“voorbereiden”) en staat na lyde als beschrijving van de indruk die de spreker maakt. De vorm forberedt kan ook buiten deze zin als voltooid deelwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld in Jeg er forberedt — “Ik ben voorbereid.” uden at introduceert een manier waarop iets niet gebeurt: uden at + infinitief betekent “zonder te”. In deze zin volgt daarop virke, dus “zonder te lijken”. Voorbeeld: Han går uden at sige noget. — “Hij loopt weg zonder iets te zeggen.” virke betekent hier “lijken” of “overkomen”. Het staat als infinitief na uden at. De combinatie lyde forberedt uden at virke ... contrasteert de gewenste indruk met de indruk die de spreker juist wil vermijden. som om betekent “alsof” en leidt een bijzin in die een veronderstelde indruk beschrijft. Het maakt duidelijk dat het volgende niet als een vaststaand feit wordt gepresenteerd, maar als iets waar de spreker op zou kunnen lijken. Voorbeeld: Det ser ud, som om hun er klar. — “Het lijkt alsof zij klaar is.” lært betekent hier “geleerd”. Het is het voltooid deelwoord van lære (“leren”) en staat samen met har in de voltooide tijd: har lært. Het daaropvolgende det verwijst in de vaste vertaling naar iets dat geleerd is, terwijl lært zelf de handeling “geleerd” uitdrukt. udenad betekent “uit het hoofd”. Samen geven lært ... udenad en de omliggende woorden de betekenis “uit het hoofd geleerd”. In het Deens staat udenad hier achter het object det; daarom zijn de twee delen van deze constructie niet aaneengesloten. Als geheel combineert de zin de gewenste indruk (lyde forberedt) met de vermeden indruk (uden at virke, som om ...). Jeg vil gerne lyde forberedt uden at virke, som om jeg har lært det udenad. betekent daarom: “Ik wil voorbereid klinken zonder dat het lijkt alsof ik iets uit mijn hoofd heb geleerd.”

8. Gå efter fleksible signalord i stedet for faste sætninger.

   Streef naar flexibele signaalwoorden in plaats van vaste zinnen.

   Gå efter

   streef naar

   fleksible

   flexibele

   signalord

   signaalwoorden

   i stedet for

   in plaats van

   faste

   vaste

   sætninger

   zinnen

   Uitgebreide uitleg

   Gå efter betekent hier “streef naar” of “ga voor”. Het is een vaste, herbruikbare combinatie: gå efter + iets. Gå is de gebiedende wijs van gå (“gaan”); bij dit werkwoord ziet de gebiedende wijs er hetzelfde uit als de infinitief. In deze zin is het onderwerp niet uitgesproken: de zin geeft rechtstreeks een advies. Voorbeeld: Gå efter kvalitet. — “Streef naar kwaliteit.” fleksible betekent hier “flexibele”. Het beschrijft signalord en staat daarom in de vorm die past bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. De basisvorm is fleksibel; vergelijk fleksibel (enkelvoud) — fleksible (meervoud of bepaalde vorm). Voorbeeld: en fleksibel løsning — “een flexibele oplossing.” signalord betekent “signaalwoorden”. Het is een samenstelling van signal en ord, maar als geheel is het een zelfstandig naamwoord voor woorden die een tekst of gedachtegang markeren. et signalord is enkelvoud; signalord is ook de meervoudsvorm. Het onzijdige lidwoord et drukt hier niet op zichzelf een concreet aantal uit. Voorbeeld: Signalord hjælper læseren. — “Signaalwoorden helpen de lezer.” i stedet for is de vaste combinatie “in plaats van”. Ze introduceert dat het ene gekozen wordt als alternatief voor iets anders. Voorbeeld: Brug et eksempel i stedet for en lang forklaring. — “Gebruik een voorbeeld in plaats van een lange uitleg.” faste betekent hier “vaste” en beschrijft sætninger. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is fast; faste is de vorm bij meervoud en ook bij bepaalde naamwoordgroepen. Het is dus faste dat de vorm draagt, niet sætninger. Voorbeeld: en fast regel — “een vaste regel.” sætninger betekent “zinnen”. Het enkelvoud is sætning, het meervoud sætninger. Het woord verwijst hier naar vaste formuleringen, zonder dat de zin zegt hoeveel zinnen het precies zijn. Voorbeeld: Jeg skriver korte sætninger. — “Ik schrijf korte zinnen.” Samen vormen de delen de adviesstructuur gå efter X i stedet for Y: “streef naar X in plaats van Y”. Hier is X fleksible signalord (“flexibele signaalwoorden”) en Y faste sætninger (“vaste zinnen”). De volledige betekenis is daarom: “Streef naar flexibele signaalwoorden in plaats van vaste zinnen.”