Duidelijke afspraken over berichten buiten werktijd | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg lagde mærke til, at der kom flere beskeder ind efter min arbejdstid.

   Ik merkte dat er na mijn werktijd verschillende berichten binnenkwamen.

   lagde mærke til

   merkte

   flere

   meerdere

   beskeder

   berichten

   kom … ind

   binnenkwamen

   efter

   na

   arbejdstid

   werktijd

   Uitgebreide uitleg

   lagde mærke til betekent hier “merkte op” of “nam waar”. Het is de verleden tijd van de vaste uitdrukking lægge mærke til (“iets opmerken”): lægge wordt lagde. Leer dit als één patroon: lægge mærke til + iets. Voorbeeld: Jeg lagde mærke til fejlen. = Ik merkte de fout op. flere betekent hier “meerdere” en verwijst naar meer dan één, zonder het precieze aantal te noemen. In andere contexten kan het ook “meer” betekenen, bijvoorbeeld in een vergelijking. Een nuttige reeks is mange – flere – flest (“veel – meer – het meest”). Voorbeeld: Der kom flere gæster. = Er kwamen meerdere gasten. beskeder betekent “berichten”. Het is het meervoud van besked (“bericht”): en besked – flere beskeder. Hier zijn de berichten datgene wat binnenkwam. kom is de verleden tijd van komme (“komen”). Samen met het verderop staande ind vormt het hier de betekenis “binnenkomen”. De vorm kom plaatst de gebeurtenis in het verleden. ind betekent hier “naar binnen” en geeft bij kom de richting aan: kom ind = “kwam binnen”. Het is in deze combinatie een bijwoord, geen zelfstandig werkwoord. Voorbeeld: Gæsterne kom ind. = De gasten kwamen binnen. In de zin staan kom en ind niet naast elkaar, maar ze horen voor deze betekenis wel bij elkaar. efter betekent hier “na” en drukt een tijdsrelatie uit. Het staat vóór min arbejdstid en maakt duidelijk dat het binnenkomen later plaatsvond dan die werktijd. Voorbeeld: Vi talte sammen efter mødet. = We praatten na de vergadering met elkaar. arbejdstid betekent “werktijd” of “werkuren”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord met arbejds- (“werk-”) en tid (“tijd”). In min arbejdstid betekent min “mijn”, zodat het om de werktijd van de spreker gaat. Na een bezittelijk woord staat het zelfstandig naamwoord hier in de onbepaalde vorm: min arbejdstid, niet een afzonderlijke bepaalde vorm. De zin begint met Jeg lagde mærke til (“Ik merkte op”). Daarna geeft at de inhoud van die waarneming aan. In at der kom flere beskeder ind is der een onbepaaldheids- of existentieel introductie-element in de constructie der kom ...: het kondigt aan dat er iets gebeurde. Flere beskeder benoemt wat binnenkwam; der is dus niet zelf de berichten en moet niet als de handelende deelnemer worden vertaald. Efter min arbejdstid plaatst de gebeurtenis na de werktijd van de spreker. Samen betekent de hele zin: “Ik merkte dat er na mijn werktijd meerdere berichten binnenkwamen.”

2. Jeg sendte dem på det tidspunkt, men jeg forventede ikke et øjeblikkeligt svar.

   Ik heb ze toen verstuurd, maar ik verwachtte geen onmiddellijk antwoord.

   Jeg

   ik

   sendte

   stuurde

   dem

   ze

   på det tidspunkt

   toen; op dat moment

   forventede

   verwachtte

   ikke

   niet

   øjeblikkeligt

   onmiddellijk

   svar

   antwoord

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm blijft hier hetzelfde als onderwerp; het is niet de vorm voor “jij” of “hij/zij”. sendte is de verleden tijd van sende (“sturen, verzenden”). De vorm beschrijft hier een afgeronde handeling in het verleden: de spreker heeft meerdere dingen verstuurd. In het Deens verandert deze verleden-tijdsvorm niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Jeg sender en besked. = “Ik stuur een bericht.” dem is een persoonlijk voornaamwoord in de objectsvorm voor de derde persoon meervoud. Het betekent hier “ze” als datgene wat de spreker verstuurde; de vorm specificeert op zichzelf niet precies welke zaken dat zijn. Als onderwerp staat de overeenkomstige meervoudsvorm de, maar na een werkwoord als sende is dem de objectsvorm. på det tidspunkt is een tijdsbepaling met de betekenis “op dat moment” of “toen”. Het wijst naar een moment dat in de situatie al bekend is; het zegt niet zelfstandig welk concreet tijdstip dat was. Voorbeeld: Jeg var hjemme på det tidspunkt. = “Ik was op dat moment thuis.” forventede is de verleden tijd van forvente (“verwachten”). Ook deze Deense verleden-tijdsvorm markeert hier de verwachting in het verleden en verandert niet naar persoon of getal. Het is iets anders dan håbede (“hoopte”): verwachten gaat over wat men als waarschijnlijk of voorzien beschouwt, terwijl hopen een wens uitdrukt. ikke maakt het volgende predicaat negatief. In deze zin hoort het bij forventede: de spreker verwachtte het genoemde antwoord niet. De ontkenning betekent hier niet dat er noodzakelijk helemaal geen antwoord kwam; alleen de verwachting wordt ontkend. øjeblikkeligt is het bijvoeglijk naamwoord øjeblikkelig (“onmiddellijk”), in de vorm voor onzijdig enkelvoud. Het stemt af op svar, want et svar is onzijdig enkelvoud. De uitgang in øjeblikkeligt hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord zelf, niet bij het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: et øjeblikkeligt svar = “een onmiddellijk antwoord”; bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld en øjeblikkelig reaktion. svar is het zelfstandig naamwoord “antwoord”. et svar is onbepaald enkelvoud; svar kan ook de meervoudsvorm zijn, afhankelijk van de context. Het onbepaalde lidwoord et markeert hier de grammaticale vorm van het zelfstandig naamwoord en drukt op zichzelf geen numerieke telling uit. De eerste hoofdzin bouwt zo op: Jeg (ik) + sendte (stuurde/verstuurde) + dem (ze) + på det tidspunkt (op dat moment). men verbindt daarna een tegenstelling: naast het versturen was er een andere, ontkende verwachting. Jeg forventede ikke et øjeblikkeligt svar betekent letterlijk dat ik geen onmiddellijk antwoord verwachtte. Samen betekent de vaste zin: “Ik heb ze toen verstuurd, maar ik verwachtte geen onmiddellijk antwoord.”

3. Det fremgik ikke tydeligt af formuleringen af beskederne.

   Dat was niet duidelijk uit de formulering van de berichten.

   Det

   dat / het

   fremgik

   bleek; kwam naar voren

   ikke

   niet

   tydeligt

   duidelijk

   af

   uit; op basis van

   formuleringen

   formulering; bewoording

   beskederne

   de berichten

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp voor wat uit de formulering naar voren kwam. De vorm kan zowel verwijzen naar iets dat al bekend is als een onpersoonlijk onderwerp zijn; in deze zin wordt geen concreet zelfstandig naamwoord als referent vastgelegd. Het Nederlandse dat geeft de bedoelde verwijzing weer. fremgik is de verleden tijd van fremgå, ‘naar voren komen’ of ‘blijken’. De vaste combinatie fremgå af betekent dat iets uit een bron, tekst of formulering blijkt. Tegenwoordige tijd: fremgår; verleden tijd: fremgik. Voorbeeld: Det fremgår af rapporten. — ‘Dat blijkt uit het rapport.’ ikke ontkent het daarop betrekking hebbende deel. Hier maakt het samen met fremgik duidelijk dat iets niet naar voren kwam of niet bleek. tydeligt is een bijwoord en betekent hier ‘duidelijk’. Het zegt hoe iets naar voren kwam. Het is de bijwoordelijke vorm die bij het bijvoeglijk naamwoord tydelig hoort; bijvoorbeeld en tydelig besked betekent ‘een duidelijk bericht’, terwijl Det fremgik tydeligt betekent ‘Dat bleek duidelijk’. af leidt de bron in waaruit iets blijkt: fremgå af noget — ‘uit iets blijken’. In deze zin introduceert de eerste af de bron formuleringen af beskederne. De tweede af verbindt formuleringen met beskederne en betekent daar ‘van’. formuleringen is de bepaalde enkelvoudsvorm van formulering, ‘formulering’ of ‘bewoording’. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid: en formulering is ‘een formulering’, formuleringen is ‘de formulering’. In deze zin gaat het om de bewoording als bron van de informatie. beskederne is de bepaalde meervoudsvorm van besked, ‘bericht’. De vorm bestaat uit het meervoud beskeder plus de bepaalde uitgang -ne: beskeder betekent ‘berichten’ en beskederne ‘de berichten’. In formuleringen af beskederne bepaalt het deze formulering nader: het gaat om de formulering van de berichten. Samen betekent Det fremgik ikke tydeligt af formuleringen af beskederne: ‘Dat was niet duidelijk uit de formulering van de berichten.’ De constructie fremgå af koppelt wat bleek aan de bron; ikke tydeligt maakt duidelijk dat dit niet helder uit die bron naar voren kwam.

4. Jeg burde have markeret dem som ikke-hastende.

   Ik had ze als niet-dringend moeten markeren.

   Jeg burde

   ik zou moeten

   markeret

   gemarkeerd

   dem

   ze

   som

   als

   ikke-hastende

   niet-dringend

   Uitgebreide uitleg

   Jeg burde betekent hier, samen met het daaropvolgende have markeret, dat de spreker achteraf vindt dat hij iets had moeten doen. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. burde is de vorm die bij het modale werkwoord bør hoort en drukt hier een achteraf beoordeelde plicht of wenselijkheid uit, niet alleen een mogelijkheid. Het patroon burde have + voltooid deelwoord betekent “had moeten + werkwoord”. have is hier het hulpwerkwoord en markeret is het voltooid deelwoord van markere, “markeren”. Het bruikbare patroon markere noget som ... betekent “iets als ... markeren”. dem is een meervoudig objectpronomen: “ze” of “hen”. De vorm laat zien dat het om meerdere objecten gaat; de zin benoemt niet zelfstandig welke zaken ermee worden bedoeld. som betekent hier “als” en leidt de classificatie in die aan de objecten wordt gegeven. In markere dem som ... volgt dus het label of de categorie waaronder men ze markeert. ikke-hastende betekent hier “niet-dringend”. Het onderdeel ikke- maakt de betekenis ontkennend; hastende betekent “dringend”. Een bruikbaar contrast is hastende — “dringend” — tegenover ikke-hastende — “niet-dringend”. Deze kwalificatie zegt hier welke markering de zaken hadden moeten krijgen; ze zegt niet op zichzelf dat er niets mee hoefde te gebeuren. Samen vormen de delen Jeg burde have markeret dem som ikke-hastende de betekenis: “Ik had ze als niet-dringend moeten markeren.” De constructie is bruikbaar met andere classificaties, bijvoorbeeld Jeg burde have markeret dem som vigtige — “Ik had ze als belangrijk moeten markeren.”

5. Tydelige markeringer af, om noget haster, ville hjælpe mig med at beskytte tid til fokuseret arbejde.

   Duidelijke urgentielabels zouden me helpen tijd vrij te houden voor geconcentreerd werk.

   Tydelige

   duidelijke

   markeringer

   markeringen; labels

   om noget haster

   of iets dringend is

   ville hjælpe

   zouden helpen

   beskytte

   beschermen

   tid

   tijd

   fokuseret

   geconcentreerd

   arbejde

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Tydelige betekent hier “duidelijk” en staat in de meervoudsvorm. Het bijvoeglijk naamwoord is tydelig; vergelijk tydeligt bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en tydelige bij meervoud of bepaalde vormen. In tydelige markeringer verwijst de uitgang dus naar het meervoud van markeringer. markeringer is het meervoud van markering, een markering of label. Het woord kan bijvoorbeeld ook voor visuele aanduidingen worden gebruikt. Voorbeeld: Tydelige markeringer gør teksten lettere at læse. — “Duidelijke markeringen maken de tekst gemakkelijker te lezen.” om noget haster is een bijzin met de betekenis “of iets dringend is”. Noget is een onbepaald voornaamwoord: “iets”. Haster is de tegenwoordige tijd van haste, “dringend zijn” of “haast hebben”. De combinatie om ... maakt hier geen directe vraag, maar een ingebedde ja/nee-vraag: “of iets dringend is”. Voorbeeld: Jeg ved ikke, om noget haster. — “Ik weet niet of iets dringend is.” ville hjælpe betekent hier “zouden helpen”. Ville is de verleden tijd van het modale werkwoord ville; de tegenwoordige vorm is vil. In deze constructie kan ville een voorwaardelijke of veronderstelde uitkomst uitdrukken; hjælpe staat na dit modale werkwoord in de infinitief. Het patroon ville hjælpe nogen med at ... betekent “iemand zouden helpen om ...”. In de zin is mig het object: “mij”. beskytte is de infinitief “beschermen”. Na med volgt hier at plus de infinitief: med at beskytte — “met het beschermen van” of natuurlijker “om ... te beschermen”. Voorbeeld: Hun hjælper mig med at beskytte mine data. — “Zij helpt me mijn gegevens te beschermen.” tid betekent “tijd”. In beskytte tid gaat het om tijd vrijhouden of reserveren voor een bepaald doel; het werkwoord beskytte krijgt hier dus de praktische betekenis “tijd beschermen tegen andere aanspraken”. fokuseret betekent “geconcentreerd” of “gericht”. Het bijvoeglijk naamwoord is fokuseret; deze vorm past hier bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord arbejde (et arbejde). Bij meervoud of een bepaalde vorm verschijnt doorgaans fokuserede, bijvoorbeeld fokuserede opgaver — “gerichte taken”. arbejde betekent hier “werk” en is een zelfstandig naamwoord: et arbejde. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook als werkwoord “werken” betekenen, maar na fokuseret en in de woordgroep fokuseret arbejde is het hier het zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen: Tydelige markeringer af, om noget haster — “duidelijke aanduidingen van of iets dringend is” — plus ville hjælpe mig med at beskytte tid til fokuseret arbejde — “zouden me helpen tijd vrij te houden voor geconcentreerd werk”. De volledige betekenis is daarom: “Duidelijke urgentielabels zouden me helpen tijd vrij te houden voor geconcentreerd werk.”

6. Jeg kan tilføje tags i emnelinjen til handlingspunkter, baggrundsinformation og alt, der kan vente.

   Ik kan tags in de onderwerpregel toevoegen voor actiepunten, achtergrondinformatie en alles wat kan wachten.

   Jeg kan

   ik kan

   tilføje

   toevoegen

   tags

   tags

   emnelinjen

   de onderwerpregel

   handlingspunkter

   actiepunten

   baggrundsinformation

   achtergrondinformatie

   alt

   alles

   vente

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”), en kan is de tegenwoordige vorm van kunne voor mogelijkheid of vermogen. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. tilføje betekent “toevoegen”. De infinitief is tilføje; de tegenwoordige tijd is tilføjer. Voorbeeld: Jeg tilføjer en note. — “Ik voeg een notitie toe.” tags is het meervoud van het leenwoord tag en betekent hier labels of tags. De vorm staat zonder lidwoord, omdat er algemeen over tags wordt gesproken en niet over één bepaalde tag. emnelinjen betekent “de onderwerpregel”. Het zelfstandig naamwoord is emnelinje; emnelinjen is de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “de onderwerpregel”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid bij dit gemeenschappelijke geslacht. Voorbeeld: Jeg læser emnelinjen. — “Ik lees de onderwerpregel.” handlingspunkter betekent “actiepunten”. Het enkelvoud is handlingspunkt, en handlingspunkter is het onbepaalde meervoud. Het woord is een samenstelling van een element voor “handeling” en punkt (“punt”); als geheel verwijst het hier naar punten die uitgevoerd moeten worden. baggrundsinformation betekent “achtergrondinformatie”. Dit is een zelfstandig naamwoord dat hier zonder lidwoord staat; de zin noemt het soort informatie waarvoor de tags kunnen worden toegevoegd, niet één afzonderlijk aangeduide informatie-eenheid. alt betekent hier “alles”. Het is een onbepaald voornaamwoord met onzijdige vorm. In alt, der ... verwijst der terug naar alt; samen betekent dit “alles wat ...”. der is hier dus het betrekkelijke woord in de bijzin, niet het Nederlandse “daar”. vente betekent “wachten”. Het is de infinitief na het modale werkwoord kan; kan vente betekent “kan wachten”. Voorbeeld: Det kan vente. — “Dat kan wachten.” De zin bouwt zo op: Jeg kan tilføje = “ik kan toevoegen”, gevolgd door tags en de plaatsbepaling i emnelinjen = “in de onderwerpregel”. Daarna geeft til aan waarvoor de tags bedoeld zijn: handlingspunkter, baggrundsinformation og alt, der kan vente — “actiepunten, achtergrondinformatie en alles wat kan wachten”. De hele uiting betekent daarom: “Ik kan tags in de onderwerpregel toevoegen voor actiepunten, achtergrondinformatie en alles wat kan wachten.”

7. Det ville mindske presset uden at gøre samarbejdet langsommere.

   Dat zou de druk verlagen zonder de samenwerking te vertragen.

   Det

   dat

   ville

   zou

   mindske

   verminderen

   presset

   de druk

   uden at

   zonder te

   gøre

   maken

   samarbejdet

   de samenwerking

   langsommere

   langzamer

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerp en betekent “dat”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het voornaamwoord; de vorm zelf noemt niet welk zelfstandig naamwoord bedoeld is. In deze context verwijst het naar het besproken voorstel of de besproken handeling. ville is de verleden tijd van vil en krijgt hier een voorwaardelijke betekenis: “zou”. In combinatie met een daaropvolgend infinitief drukt het een mogelijk gevolg uit: ville mindske = “zou verminderen”. Vil kan in andere contexten ook “willen” of “zullen” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. mindske is het infinitief van “verminderen” of “kleiner maken”. Na ville staat het in de infinitief zonder at. Een bruikbaar patroon is ville + infinitief: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” presset betekent hier “de druk”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et pres (“een druk”): pres → presset. De uitgang -et hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij mindske. uden at betekent “zonder te” en leidt een infinitiefconstructie in. Het onderwerp van die constructie wordt hier niet opnieuw genoemd; de zin beschrijft een bijkomende handeling of omstandigheid bij dezelfde voorgestelde handeling. Vergelijk: uden at ændre planen — “zonder het plan te veranderen”. gøre is het infinitief van “doen” of “maken”. In gøre noget langsommere betekent het “iets langzamer maken”: gøre krijgt dus een object en daarna een beschrijving van het resultaat. samarbejdet betekent “de samenwerking”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et samarbejde (“een samenwerking”): samarbejde → samarbejdet. De bepaalde vorm verwijst hier naar de samenwerking die in de situatie relevant is, zonder dat de zin haar verder specificeert. langsommere betekent “langzamer”. Het is de vergrotende trap van langsom (“langzaam”): langsom → langsommere → langsomst. In gøre samarbejdet langsommere beschrijft deze vorm de nieuwe toestand van samarbejdet; ze vergelijkt die toestand met een huidige of andere relevante snelheid. Samen vormt Det ville mindske presset de hoofdzin: “Dat zou de druk verminderen.” uden at gøre samarbejdet langsommere voegt de omstandigheid toe: “zonder de samenwerking te vertragen.” De volledige betekenis is daarom: “Dat zou de druk verminderen zonder de samenwerking te vertragen.”

8. Jeg gør det til min standard fremover.

   Ik maak dat vanaf nu mijn standaard.

   Jeg

   ik

   gør

   maak

   det

   dat

   til

   tot

   min

   mijn

   standard

   standaard

   fremover

   vanaf nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de eerste persoon enkelvoud. In het Deens is jeg dezelfde vorm als onderwerp in tegenwoordige tijd en verandert het niet naar geslacht. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” gør is de tegenwoordige tijd van gøre, “doen” of “maken”. In deze zin betekent het “maak”, omdat het samen met til een verandering of keuze uitdrukt: iets tot een bepaalde standaard maken. De vorm gør hoort bij zowel jeg als andere enkelvoudige of meervoudige onderwerpen in de tegenwoordige tijd; het Deens past het werkwoord hier dus niet aan de persoon aan. Voorbeeld: Hun gør det enkelt. — “Zij maakt het eenvoudig.” det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de betekenis “dat/het”. De zin en de vertaling ondersteunen die betekenis, maar identificeren niet afzonderlijk waarnaar det verwijst. Het voornaamwoord zelf geeft dus geen specifiek zelfstandig naamwoord als referent aan. Voorbeeld: Jeg vælger det. — “Ik kies dat.” til betekent hier “tot” of “als” en verbindt gør met de gekozen functie of status. Het patroon gøre noget til noget betekent “iets tot iets maken” of “iets als iets instellen”. Voorbeeld: De gør rummet til et kontor. — “Zij maken van de ruimte een kantoor.” min betekent “mijn”. Dit is de bezitsvorm voor de eerste persoon enkelvoud vóór een enkelvoudig woord van het en-type, zoals standard; vóór een woord van het et-type staat doorgaans mit, en bij meervoud mine. Het is dus min dat de bezitsrelatie uitdrukt, niet standard. Voorbeeld: min bog — “mijn boek”; mit hus — “mijn huis”. standard is hier het zelfstandig naamwoord “standaard”: de norm of vaste werkwijze die de spreker kiest. Het is een en-woord, wat zichtbaar is in de combinatie min standard; na het onbepaalde lidwoord krijgt het enkelvoud en standard. Voorbeeld: Det er min standard. — “Dat is mijn standaard.” fremover is een bijwoord met de betekenis “vanaf nu” of “voortaan”. Het bepaalt de tijdsduur van de beslissing: de gekozen standaard geldt vanaf dit moment verder. Het is geen vorm van een werkwoord en verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Fremover arbejder vi sådan. — “Vanaf nu werken we zo.” Samen vormen Jeg gør det til min standard en fremover de betekenis: “Ik maak dat vanaf nu mijn standaard.” De spreker stelt dus det in als de norm die voortaan wordt gevolgd. De tegenwoordige tijd gør beschrijft hier de huidige beslissing, terwijl fremover aangeeft dat het gevolg vanaf nu geldt.