Grenzen stellen aan een onhoudbare werkdruk | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har været produktiv, men tempoet bliver uholdbart.

   Ik ben productief geweest, maar dit tempo wordt onhoudbaar.

   Jeg

   ik

   har været

   ben geweest

   produktiv

   productief

   men

   maar

   tempoet

   het tempo

   bliver

   wordt

   uholdbart

   onhoudbaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is een persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk du voor “jij”, wanneer de aangesprokene het onderwerp is. har været is de voltooide vorm van være (“zijn”): har + het voltooid deelwoord været. In deze zin verbindt die vorm een eerdere periode met het huidige perspectief: de spreker is productief geweest. Voorbeeld: Jeg har været træt. — “Ik ben moe geweest.” produktiv betekent hier “productief”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat het onderwerp na været beschrijft. Hier staat de enkelvoudige vorm voor gemeenschappelijk grammaticaal geslacht bij jeg; enkelvoud alleen bepaalt de vorm dus niet. De vorm produktivt is de onzijdige enkelvoudsvorm, bijvoorbeeld bij een onzijdig zelfstandig naamwoord, en produktive wordt onder meer gebruikt bij meervoud en bepaalde nominale groepen. men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling: eerst wordt productiviteit genoemd, daarna een probleem met het tempo. tempoet betekent “het tempo”. De basisvorm is tempo; het achtervoegsel -et maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm. Het gaat dus om het specifieke tempo dat in de vertaling als “dit tempo” wordt weergegeven. Voorbeeld: Tempoet er højt. — “Het tempo is hoog.” bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden”, “raken”). Hier beschrijft het een verandering naar een nieuwe toestand: het tempo wordt onhoudbaar. Het betekent hier niet simpelweg “is”; voor een bestaande toestand staat bijvoorbeeld er in Tempoet er uholdbart. — “Het tempo is onhoudbaar.” uholdbart betekent “onhoudbaar”. De vorm is de onzijdige enkelvoudsvorm van uholdbar, omdat tempoet een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord is. De vorm uholdbar hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht, en uholdbare bij meervoud of een bepaalde nominale groep. Samen betekent Jeg har været produktiv “Ik ben productief geweest”. men voegt de tegenstelling toe, en tempoet bliver uholdbart betekent “dit tempo wordt onhoudbaar”. De volledige zin is daarom: “Ik ben productief geweest, maar dit tempo wordt onhoudbaar.”

2. Jeg sætter pris på, at du siger det, før præstationen falder.

   Ik waardeer het dat je dit aankaart voordat de prestaties achteruitgaan.

   sætter pris på

   waardeer

   du

   je

   siger

   zegt / brengt ter sprake

   det

   dit

   før

   voordat

   præstationen

   de prestatie

   falder

   achteruitgaan / dalen

   Uitgebreide uitleg

   sætter pris på is een vaste Deense uitdrukking voor waardering uitspreken. Het werkwoord is hier sætter, de tegenwoordige tijd van sætte; Deense werkwoorden krijgen in de tegenwoordige tijd geen aparte persoonsuitgang voor jeg, du enzovoort. Voorbeeld: Jeg sætter pris på hjælpen. — Ik waardeer de hulp. du is de tweede persoon enkelvoud: ‘je/jij’ als onderwerp. De bijbehorende objectsvorm is dig, zoals in Jeg ser dig — Ik zie je. Hier is du het onderwerp van siger. siger is de tegenwoordige tijd van sige — zeggen. In du siger det betekent het hier dat je iets ter sprake brengt; de vaste vertaling geeft dat weer met ‘dit aankaart’. Voorbeeld: Hun siger, at mødet er aflyst. — Zij zegt dat de vergadering is afgelast. det is een onzijdige enkelvoudsvorm. Hier verwijst het naar de niet nader gespecificeerde kwestie die wordt genoemd; de vorm zelf zegt niet welk concreet onderwerp dat is. Het onderscheid tussen det en den hangt samen met het grammaticale geslacht van het waarnaar wordt verwezen, niet met de persoon van de spreker. før betekent ‘voordat’ en leidt hier een bijzin in. Die bijzin geeft het tijdstip aan waarvóór het noemen van de kwestie plaatsvindt: du siger det staat vóór præstationen falder. præstationen is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord præstation — prestatie. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid: ‘de prestatie’. Het onbepaalde meervoud is præstationer; het bepaalde meervoud is præstationerne. Het Deense bronwoord staat hier dus in het enkelvoud, ook al geeft de Nederlandse vaste vertaling het bedoelde begrip weer als ‘de prestaties’. falder is de tegenwoordige tijd van falde — vallen. Bij een prestatie betekent het hier figuurlijk ‘achteruitgaan’ of ‘dalen’, niet letterlijk naar beneden vallen. Het tegenovergestelde in deze betekenis is stiger — stijgt. Voorbeeld: Præstationen falder. — De prestatie gaat achteruit. Samen betekent Jeg sætter pris på, at du siger det, før præstationen falder.: ‘Ik waardeer het dat je dit aankaart voordat de prestaties achteruitgaan.’ Het patroon is Jeg sætter pris på, at ... før ...: ‘Ik waardeer het dat ... voordat ...’. De at-bijzin benoemt wat gewaardeerd wordt, en de før-bijzin plaatst die gebeurtenis vóór het moment waarop de prestatie achteruitgaat.

3. Jeg kan fortsat levere resultater, forudsat at vi reducerer antallet af prioriteter.

   Ik kan resultaten blijven leveren, op voorwaarde dat we het aantal prioriteiten verminderen.

   Jeg kan

   ik kan

   fortsat

   blijvend; nog steeds

   levere

   leveren

   resultater

   resultaten

   forudsat at

   op voorwaarde dat

   vi

   wij

   reducerer

   verminderen

   antallet

   het aantal

   prioriteter

   prioriteiten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat een infinitief zonder at: Jeg kan levere = “ik kan leveren”. fortsat betekent hier “blijvend” of “nog steeds”. Het is een bijwoord dat aangeeft dat de mogelijkheid of activiteit voortduurt. In Jeg kan fortsat levere ontstaat zo de betekenis “ik kan blijven leveren”. levere betekent “leveren”. Dit is de infinitief; na het modale werkwoord kan blijft de infinitief onveranderd. Voorbeeld: Vi kan levere i morgen. — “Wij kunnen morgen leveren.” resultater betekent “resultaten”. Het is het meervoud van resultat; hier staat de onbepaalde meervoudsvorm. In deze zin zijn het de resultaten die de spreker kan blijven leveren. forudsat at betekent “op voorwaarde dat”. Deze onderschikkende verbinding leidt de voorwaarde in die volgt. Voorbeeld: Jeg kommer, forudsat at du er der. — “Ik kom, op voorwaarde dat jij er bent.” vi betekent “wij”. Het is de eerste persoon meervoud en het onderwerp van de voorwaardelijke bijzin. De zin specificeert niet hoeveel personen de groep omvat. reducerer betekent “verminderen”. Dit is de tegenwoordige vorm van reducere. De tegenwoordige vorm verandert bij dit werkwoord niet naar persoon of getal: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij vi en bij een enkelvoudig onderwerp staan. Voorbeeld: Vi reducerer omkostningerne. — “Wij verminderen de kosten.” antallet betekent “het aantal”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van antal (“aantal”): antal → antallet. In antallet af prioriteter verwijst het bepaalde woord naar de concrete hoeveelheid van de prioriteiten die in de verbinding worden genoemd. prioriteter betekent “prioriteiten”. Het is het meervoud van prioritet. In antallet af prioriteter geeft dit zelfstandig naamwoord aan waarvan het aantal wordt verminderd. Het voorzetsel af maakt deel uit van die verbinding, ook al staat het niet in een afzonderlijk geselecteerd citaat. Samen vormen Jeg kan fortsat levere resultater en forudsat at vi reducerer antallet af prioriteter de betekenis: “Ik kan de resultaten blijven leveren, op voorwaarde dat we het aantal prioriteiten verminderen.” De hoofdzin noemt wat de spreker kan blijven doen; de bijzin na forudsat at noemt de voorwaarde daarvoor.

4. Vi skal skelne mellem presserende arbejde og arbejde, der primært bliver udført for at skabe synlighed.

   We moeten dringend werk onderscheiden van werk dat vooral wordt gedaan om zichtbaar te zijn.

   Vi skal

   we moeten

   skelne

   onderscheiden

   mellem

   tussen

   presserende

   dringend

   arbejde

   werk

   bliver udført

   wordt uitgevoerd

   primært

   vooral

   for at

   om te

   skabe

   creëren

   synlighed

   zichtbaarheid

   Uitgebreide uitleg

   Vi skal betekent hier dat de spreker een noodzakelijke of afgesproken handeling aanduidt: “we moeten”. skal staat bij het onderwerp Vi en wordt gevolgd door de infinitief: Vi skal skelne = “we moeten onderscheiden”. De constructie kan ook een toekomstige handeling aangeven, maar in deze zin past de verplichtingsbetekenis. skelne betekent “onderscheiden”: twee zaken uit elkaar houden in betekenis of beoordeling. Na skal blijft het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Vi skal skelne mellem fakta og antagelser. — “We moeten onderscheid maken tussen feiten en aannames.” mellem betekent “tussen” en leidt hier de twee kanten van de vergelijking in: skelne mellem A og B = “onderscheid maken tussen A en B”. og verbindt de twee delen; het hoort niet bij de geselecteerde frase, maar maakt de volledige constructie zichtbaar. presserende betekent hier “dringend”. Het is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord bij arbejde en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het beschrijft werk dat snel aandacht nodig heeft; het betekent niet automatisch dat het werk belangrijker is. Voorbeeld: Det er en presserende opgave. — “Dat is een dringende taak.” arbejde betekent “werk”. Het is hier een zelfstandig naamwoord en komt tweemaal voor: eerst in presserende arbejde en daarna als de tweede categorie waarmee het wordt vergeleken. De tweede keer wordt het nader omschreven door de bijzin der primært bliver udført for at skabe synlighed. Voorbeeld: Arbejde tager tid. — “Werk kost tijd.” bliver udført betekent “wordt uitgevoerd”. Dit is een passieve constructie: bliver vormt hier samen met het voltooid deelwoord udført de dynamische of procesgerichte passief. De vorm zegt niet op zichzelf dat de handeling onvoltooid is. De uitvoerder wordt niet genoemd; de aandacht ligt op het werk dat wordt uitgevoerd. Voorbeeld: Opgaven bliver udført i dag. — “De taak wordt vandaag uitgevoerd.” primært betekent “vooral” of “in hoofdzaak”. Het beperkt hier de reden of het doel van het bedoelde werk: dat werk wordt in hoofdzaak met het genoemde doel uitgevoerd. Voorbeeld: Det handler primært om kvalitet. — “Het gaat vooral om kwaliteit.” for at leidt een doelbepaling met een infinitief in: for at skabe ... = “om ... te creëren”. Het zegt waarvoor de handeling dient; het is niet hetzelfde als een gewone plaats- of tijdsbepaling. skabe betekent “creëren” of “tot stand brengen”. In for at skabe staat het in de infinitief, omdat het na de doelconstructie for at komt. Voorbeeld: De arbejder for at skabe bedre resultater. — “Zij werken om betere resultaten te creëren.” synlighed betekent “zichtbaarheid”: de mate waarin iets zichtbaar of merkbaar is. In deze zin is het het doel dat het werk moet creëren. Het is een zelfstandig naamwoord; het bijvoeglijk naamwoord synlig betekent “zichtbaar”. Voorbeeld: Synlighed er ikke det samme som effekt. — “Zichtbaarheid is niet hetzelfde als effect.” Samen vormt de zin de constructie Vi skal skelne mellem A og B: “We moeten onderscheid maken tussen A en B”. A is presserende arbejde, dringend werk. B is arbejde, der primært bliver udført for at skabe synlighed: werk dat vooral wordt uitgevoerd om zichtbaarheid te creëren. De hele uitspraak gaat dus over het onderscheiden van werk naar zijn aard of doel: dringend werk tegenover werk dat vooral op zichtbaarheid is gericht.

5. Nogle synlige opgaver koster energi uden at ændre resultaterne.

   Sommige zichtbare taken kosten energie zonder de resultaten te veranderen.

   Nogle

   sommige

   synlige

   zichtbare

   opgaver

   taken

   koster

   kosten

   energi

   energie

   uden at

   zonder te

   ændre

   veranderen

   resultaterne

   de resultaten

   Uitgebreide uitleg

   Nogle betekent hier “sommige” en staat bij het meervoud opgaver. Het is een onbepaald woord: het zegt dat het om een deel van een groep gaat, zonder een exact aantal te noemen. Voorbeeld: Nogle møder er korte. — “Sommige vergaderingen zijn kort.” synlige betekent hier “zichtbare”. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is synlig; synlige is de vorm bij een meervoudig zelfstandig naamwoord en ook bij bepaalde nominale groepen. Voorbeeld: synlige tegn — “zichtbare tekens”. opgaver betekent “taken”. De enkelvoudsvorm is opgave, de meervoudsvorm opgaver. Het woord verwijst hier naar taken die zichtbaar zijn, niet naar personen die ze uitvoeren. koster betekent hier “kosten”. De basisvorm is koste; koster is de tegenwoordige tijd. In het Deens heeft deze vorm bij personen en getallen geen aparte uitgangen: jeg koster, de koster en opgaverne koster gebruiken allemaal koster. Voorbeeld: Det koster tid. — “Dat kost tijd.” energi betekent “energie”. Het is hier datgene wat de taken kosten. Voorbeeld: Arbejdet kræver energi. — “Het werk vereist energie.” uden at is een vaste constructie met de betekenis “zonder te”. Na uden at staat het werkwoord in de infinitief. De constructie beschrijft hier wat niet gebeurt terwijl de hoofdhandeling wel plaatsvindt. ændre betekent “veranderen”. Dit is de infinitief na uden at; de basisvorm is dus dezelfde vorm. Voorbeeld: Hun gik uden at svare. — “Ze ging weg zonder te antwoorden.” In deze zin wordt bedoeld dat de taken de resultaten niet veranderen. resultaterne betekent “de resultaten”. De enkelvoudsvorm is resultat, het meervoud is resultater, en resultaterne is het bepaalde meervoud: “de resultaten”. Het lidwoordachtige einde -ne zit aan het zelfstandig naamwoord vast. Samen vormt Nogle synlige opgaver het onderwerp: sommige zichtbare taken. koster energi zegt wat deze taken doen: ze kosten energie. uden at ændre resultaterne voegt toe dat dit gebeurt zonder de resultaten te veranderen. De hele zin betekent daarom: “Sommige zichtbare taken kosten energie zonder de resultaten te veranderen.”

6. Så skal vi bevidst skære dem væk eller delegere dem.

   Dan moeten we ze bewust schrappen of delegeren.

   Så

   dan

   skal vi

   moeten we

   bevidst

   bewust

   skære … væk

   schrappen

   dem

   ze

   eller

   of

   delegere

   delegeren

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en leidt een gevolgtrekking in. In andere zinnen kan het ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. skal vi bestaat uit het modale werkwoord skal en het voornaamwoord vi (“wij”). skal staat in de tegenwoordige tijd en drukt hier, overeenkomstig de vaste vertaling, noodzakelijkheid uit: “moeten”. Na een modaal werkwoord volgt een infinitief: skal ... skære en skal ... delegere. bevidst betekent “bewust” en geeft aan dat de handeling opzettelijk gebeurt. Hier kan het inhoudelijk bij beide alternatieven horen: bewust schrappen of bewust delegeren. skære ... væk is een combinatie met de letterlijke betekenis “wegsnijden”. In deze zin wordt die combinatie figuurlijk gebruikt voor “schrappen” of verwijderen. Het werkwoord is skære; nuttige vormen zijn skærer (tegenwoordige tijd), skar (verleden tijd) en skåret (voltooid deelwoord). Voorbeeld: De skærer de unødvendige dele væk. — “Ze snijden de onnodige delen weg.” dem is de objectsvorm van het voornaamwoord voor meerdere personen of zaken. Hier verwijst het, met steun van de voorafgaande zin en de vaste vertaling, naar de eerder genoemde taken. Hetzelfde voornaamwoord komt opnieuw na delegere: in beide gevallen zijn de taken het object van de handeling. eller betekent “of” en verbindt twee alternatieven. Hier verbindt het skære ... væk met delegere; het behoort niet zelf tot een van beide werkwoorden. delegere betekent “delegeren”: een taak of verantwoordelijkheid aan iemand anders toevertrouwen. Het is een infinitief na skal. De tegenwoordige tijd is delegerer, de verleden tijd delegerede en het voltooid deelwoord delegeret. Voorbeeld: Vi delegerer opgaven. — “Wij delegeren de taak.” Samen betekent Så skal vi bevidst skære dem væk eller delegere dem.: “Dan moeten we ze bewust schrappen of delegeren.” skal geldt voor beide infinitieven. De herbruikbare structuur is Så skal vi [handeling 1] eller [handeling 2].

7. Jeg ville også have gavn af tydeligere stoppunkter.

   Ik zou ook baat hebben bij duidelijkere stopmomenten.

   Jeg ville

   ik zou

   også

   ook

   have gavn af

   baat hebben bij

   tydeligere

   duidelijkere

   stoppunkter

   stopmomenten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg ville bevat Jeg (“ik”) en ville, de verleden tijd van vil. In deze zin vormt ville met het daaropvolgende infinitief have een voorwaardelijke of hypothetische formulering: “zou hebben”. Na deze modale vorm staat het werkwoord in de infinitief, zonder at. Vergelijk: Jeg vil have ... = “Ik wil/zal ... hebben” en Jeg ville have ... = “Ik zou ... hebben”. også betekent hier “ook” en voegt deze wens of mogelijkheid toe aan iets dat al in de context genoemd is. Het woord verandert niet mee met persoon of getal. have gavn af is een vaste constructie met de betekenis “baat hebben bij” of “profijt hebben van”. have is hier de infinitief die bij ville hoort. Het zelfstandig naamwoord gavn betekent “nut” of “voordeel”; samen met af vormt het de gebruikelijke constructie. Voorbeeld: Hun har gavn af pauser. — “Zij heeft baat bij pauzes.” tydeligere is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord tydelig (“duidelijk”). De reeks is tydelig — tydeligere — tydeligst: duidelijk — duidelijker — duidelijkst. Hier drukt de vorm uit dat de stopmomenten duidelijker zouden zijn dan een relevante, niet nader genoemde vergelijkingsmaatstaf; de zin zegt niet hoeveel stopmomenten er zijn of welke concrete stopmomenten als vergelijking dienen. stoppunkter is het meervoud van het zelfstandig naamwoord stoppunkt, letterlijk een punt waarop iets stopt. In deze context betekent het “stopmomenten”: momenten of punten waarop een activiteit als beëindigd kan gelden. Het onbepaalde meervoud heeft geen uitgang voor bepaaldheid; stoppunkterne zou “de stopmomenten” betekenen. Samen betekent have gavn af tydeligere stoppunkter “baat hebben bij duidelijkere stopmomenten”. Jeg ville maakt daarvan “ik zou baat hebben”, en også voegt “ook” toe. De volledige zin betekent dus: “Ik zou ook baat hebben bij duidelijkere stopmomenten.”

8. Jeg kan definere klare kriterier for, hvornår hver aktiv opgave er færdig.

   Ik kan duidelijke criteria definiëren voor wanneer elke actieve taak voltooid is.

   Jeg kan

   ik kan

   definere

   definiëren

   klare

   duidelijke

   kriterier

   criteria

   hvornår

   wanneer

   hver

   elke

   aktiv

   actieve

   opgave

   taak

   færdig

   voltooid

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: kan is de tegenwoordige tijd van kunne. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Jeg kan definere = “ik kan definiëren”. In een andere context kan kan ook mogelijkheid of toestemming uitdrukken; hier past het bij het vermogen of de mogelijkheid van de spreker. definere is de infinitief “definiëren”. De vorm blijft na kan onveranderd; vergelijk bijvoorbeeld Jeg kan vælge — “ik kan kiezen”. klare betekent hier “duidelijke”. Het is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord klar — klar, klart, klare: enkelvoud gemeenschappelijk geslacht, enkelvoud onzijdig, meervoud of bepaalde vorm. Het krijgt hier -e omdat het bij het meervoudige kriterier hoort. kriterier betekent “criteria”. Dit is het meervoud van kriterium; de vorm kriterium is enkelvoud en kriterier meervoud. Het woord benoemt maatstaven waaraan iets kan worden beoordeeld. hvornår betekent “wanneer” en leidt hier een bijzin over een tijdstip of moment in. De combinatie for, hvornår ... betekent “voor wanneer ...” in de zin van “voor het moment waarop ...”, niet een vraag die rechtstreeks aan de luisteraar wordt gesteld. Bijvoorbeeld: Jeg ved, hvornår mødet begynder. — “Ik weet wanneer de vergadering begint.” hver betekent “elke” of “ieder” en verwijst naar afzonderlijke leden één voor één. Het staat hier bij het enkelvoudige opgave: hver opgave = “elke taak”. Dat enkelvoud na hver is een belangrijk patroon; alle opgaver betekent daarentegen “alle taken”. aktiv betekent hier “actieve”. Het is de enkelvoudige vorm van het bijvoeglijk naamwoord bij opgave, een gemeenschappelijk-geslachtwoord. De vorm aktive verschijnt bij meervoud of een bepaalde vorm, bijvoorbeeld aktive opgaver — “actieve taken”. opgave betekent “taak” of “opdracht”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; het meervoud is opgaver. In deze zin staat het in het enkelvoud omdat hver naar iedere taak afzonderlijk verwijst. færdig betekent hier “voltooid” of “klaar”. Het staat als naamwoordelijk deel na er in opgave er færdig: “de taak is voltooid”. Bij een meervoudig onderwerp wordt dat færdige, bijvoorbeeld Opgaverne er færdige — “De taken zijn voltooid.” Samen vormen Jeg kan definere klare kriterier en for, hvornår hver aktiv opgave er færdig de betekenis: “Ik kan duidelijke criteria definiëren voor wanneer elke actieve taak voltooid is.” Het tweede deel specificeert waarvoor de criteria dienen: ze leggen vast op welk moment elke afzonderlijke actieve taak als voltooid geldt. De hele uiting is een neutrale, zakelijke formulering.