Een sterker voorstel voor energiebesparing | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har udarbejdet et forslag om at reducere energiforbruget på kontoret.

   Ik heb een voorstel opgesteld om het energieverbruik op kantoor te verminderen.

   Jeg har

   ik heb

   udarbejdet

   opgesteld

   forslag

   voorstel

   om at

   om te

   reducere

   verminderen

   energiforbruget

   het energieverbruik

   kontoret

   het kantoor

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har vormt hier de eerste persoon enkelvoud van het perfectum: jeg betekent “ik” en har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Samen met een voltooid deelwoord beschrijft deze constructie een voltooide handeling: Jeg har skrevet = “Ik heb geschreven”. Het onderwerp is hier dus de spreker. udarbejdet is het voltooid deelwoord van udarbejde, “opstellen” of “uitwerken”. Het staat na har en geeft de voltooide handeling aan. Het deelwoord verandert in deze constructie niet mee met het onderwerp: Jeg har udarbejdet betekent “Ik heb opgesteld/uitgewerkt”. forslag betekent “voorstel”. Het is een zelfstandig naamwoord; in de zin staat het na het onbepaalde lidwoord et, omdat forslag een-woord is in het Deens. Het meervoud is forslag — dezelfde vorm als het enkelvoud — bijvoorbeeld: to forslag = “twee voorstellen”. om at leidt hier een doel- of inhoudsconstructie in: “om te”. In het patroon om at + infinitief wordt uitgelegd wat het doel of de beoogde handeling is. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief staan, zoals in om at lære = “om te leren”. reducere is de infinitief en betekent “verminderen”. Na at behoudt het werkwoord deze vorm. Een voorbeeld is Vi prøver at reducere udgifterne = “We proberen de uitgaven te verminderen.” energiforbruget betekent hier “het energieverbruik”. Het is opgebouwd uit energi (“energie”) en forbrug (“verbruik”), met de bepaalde uitgang -et: energiforbrug is “energieverbruik” en energiforbruget is “het energieverbruik”. De vorm benoemt hier het verbruik als het doel van de vermindering. kontoret betekent “het kantoor”. De basisvorm is kontor (“kantoor”); kontoret is de bepaalde enkelvoudsvorm met -et. Het onbepaalde enkelvoud is et kontor, tegenover het bepaalde kontoret. De delen bouwen de zin als volgt op: Jeg har udarbejdet et forslag = “Ik heb een voorstel opgesteld”; om at reducere energiforbruget specificeert het doel van dat voorstel; en på kontoret plaatst dat energieverbruik op kantoor. Samen betekent de volledige uiting: “Ik heb een voorstel opgesteld om het energieverbruik op kantoor te verminderen.”

2. Det bør indeholde fordele, omkostninger og mulige indvendinger.

   Het moet de voordelen, de kosten en mogelijke bezwaren bevatten.

   Det bør

   het moet

   indeholde

   bevatten

   fordele

   voordelen

   omkostninger

   kosten

   mulige

   mogelijke

   indvendinger

   bezwaren

   Uitgebreide uitleg

   Det bør betekent hier “het moet” volgens de vaste vertaling. Det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de vorm geeft de grammaticale kenmerken aan, maar de exacte referent van “het” wordt in deze ene zin niet zelfstandig vastgesteld. Bør is een modaal werkwoord. Het kan een verplichting of aanbeveling uitdrukken; in deze uiting geeft de vaste vertaling de bedoelde verplichting weer. Indeholde is de infinitief “bevatten”. Na een modaal werkwoord zoals bør staat deze vorm zonder een extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Afsnittet bør indeholde flere detaljer. — “Het gedeelte moet meer details bevatten.” Fordele is het onbepaalde meervoud van fordel, “voordeel”. Hier is de betekenis “voordelen”. In een opsomming kan het Deens zo’n onbepaald meervoud zonder afzonderlijk lidwoord gebruiken. Omkostninger is het meervoud van omkostning, “kosten”. Hier verwijst het naar kosten die met de besproken zaak samenhangen. Voorbeeld: Forslaget har store omkostninger. — “Het voorstel brengt hoge kosten met zich mee.” Mulige betekent “mogelijke” en beschrijft indvendinger. Deze vorm wordt hier gebruikt bij een meervoud; mulig is de vorm bij een onbepaald enkelvoud van het gewone woordgeslacht en muligt bij een onzijdig enkelvoud. Mulige indvendinger betekent dus “mogelijke bezwaren”. Indvendinger is het meervoud van indvending, “bezwaar” of “tegenwerping”. Voorbeeld: Vi bør overveje alle indvendinger. — “We moeten alle bezwaren overwegen.” De volledige structuur is Det bør + indeholde + een opsomming van fordele, omkostninger en mulige indvendinger. Og verbindt de laatste twee onderdelen van de opsomming. Samen betekent de uiting: “Het moet de voordelen, de kosten en mogelijke bezwaren bevatten.”

3. Afsnittet om fordelene er klart, men afsnittet om indvendingerne har brug for flere detaljer.

   Het gedeelte over de voordelen is klaar, maar het gedeelte over de bezwaren heeft meer details nodig.

   Afsnittet

   het gedeelte

   fordelene

   de voordelen

   klart

   klaar; gereed

   indvendingerne

   de bezwaren

   har brug for

   nodig hebben; behoefte hebben aan

   flere

   meer

   detaljer

   details

   Uitgebreide uitleg

   Afsnittet betekent hier “het gedeelte”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et afsnit (“een gedeelte”): afsnit krijgt in deze vorm de bepaalde uitgang -et, zodat naar een specifiek gedeelte wordt verwezen. Voorbeelden: et afsnit = “een gedeelte”; afsnittet = “het gedeelte”. fordelene betekent “de voordelen”. De basisvorm is fordel (“voordeel”); fordele is het onbepaalde meervoud en fordelene het bepaalde meervoud. De uitgang -ene markeert hier het bepaalde meervoud. klart betekent hier “klaar” of “gereed”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord klar bij het onzijdige enkelvoud afsnit: et klart afsnit = “een klaar/gereed gedeelte”. In deze predicatieve positie krijgt het bijvoeglijk naamwoord dus de onzijdige vorm klart; bij een meervoudsvorm staat bijvoorbeeld klare. indvendingerne betekent “de bezwaren”. De basisvorm is indvending (“bezwaar”); indvendinger is het onbepaalde meervoud en indvendingerne het bepaalde meervoud. De uitgang -erne markeert hier het bepaalde meervoud. har brug for is een vaste constructie met de betekenis “nodig hebben” of “behoefte hebben aan”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”) en heeft bij verschillende personen dezelfde vorm: jeg har, du har, de har. Voorbeeld: Vi har brug for tid. = “We hebben tijd nodig.” flere betekent “meer” bij telbare meervoudige dingen. Het is de vergelijkende vorm die bij mange (“veel”) hoort: mange detaljer = “veel details”, flere detaljer = “meer details”. Het noemt geen exact aantal. detaljer betekent “details”. De basisvorm is detalje (“detail”); detaljer is het onbepaalde meervoud. Na flere staat het zelfstandig naamwoord in het meervoud: flere detaljer = “meer details”. Samen betekent Afsnittet om fordelene er klart “Het gedeelte over de voordelen is klaar”. om fordelene geeft aan waarover het gedeelte gaat. men (“maar”) leidt daarna het contrast in met afsnittet om indvendingerne, “het gedeelte over de bezwaren”. Dat gedeelte har brug for flere detaljer: het heeft meer details nodig. De volledige betekenis is dus: “Het gedeelte over de voordelen is klaar, maar het gedeelte over de bezwaren heeft meer details nodig.”

4. Hvis vi forudser bekymringerne, bliver forslaget mere troværdigt.

   Door rekening te houden met mogelijke zorgen wordt het voorstel geloofwaardiger.

   Hvis vi

   als wij

   forudser

   voorzien

   bekymringerne

   de zorgen

   bliver

   wordt

   forslaget

   het voorstel

   troværdigt

   geloofwaardig

   Uitgebreide uitleg

   Hvis vi opent een voorwaardelijke bijzin: Hvis betekent “als” en vi is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud (“wij”). In deze bijzin staat het onderwerp vóór de persoonsvorm: Hvis vi .... Voorbeeld: Hvis vi arbejder sammen, bliver opgaven lettere. — “Als we samenwerken, wordt de taak gemakkelijker.” forudser betekent hier “voorzien” of “van tevoren inschatten”. De basisvorm is forudse; forudser is de tegenwoordige tijd. De vorm verandert in het Deens niet naar persoon of meervoud: jeg forudser, vi forudser en de forudser. Voorbeeld: Vi forudser flere spørgsmål. — “Wij voorzien meer vragen.” bekymringerne betekent hier “de zorgen”. De basisvorm is bekymring (“zorg”), het meervoud is bekymringer, en de bepaalde meervoudsvorm is bekymringerne. Het achtervoegsel -ne markeert hier een bepaald meervoud; de vorm verwijst dus naar zorgen die als bekende of afgebakende zorgen worden voorgesteld. Voorbeeld: De deler deres bekymringer. — “Ze delen hun zorgen.” bliver is de tegenwoordige tijd van blive. In deze zin betekent het “wordt” en geeft het een verandering naar een nieuwe toestand aan. Het onderwerp van deze hoofdzin is forslaget, niet vi: forslaget bliver .... Voorbeeld: Vejret bliver bedre. — “Het weer wordt beter.” forslaget betekent “het voorstel”. De basisvorm is forslag, een onzijdig zelfstandig naamwoord; forslaget is de bepaalde enkelvoudsvorm met -et. Het woord staat hier als onderwerp van bliver. Voorbeeld: Forslaget er klart. — “Het voorstel is duidelijk.” troværdigt betekent hier “geloofwaardig”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is troværdig; troværdigt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord, zoals forslag. De vergelijking wordt gevormd met mere: troværdig — mere troværdig — mest troværdig (“geloofwaardig” — “geloofwaardiger” — “het geloofwaardigst”). In de zin staat mere troværdigt, dus “geloofwaardiger”. Samen vormen de delen een voorwaardelijke relatie: Hvis vi forudser bekymringerne beschrijft de voorwaarde en bliver forslaget mere troværdigt het gevolg. De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde bedoelde relatie weer als: “Door rekening te houden met mogelijke zorgen wordt het voorstel geloofwaardiger.”

5. Nogle teams er måske bekymrede for komforten eller udstyrets pålidelighed.

   Sommige teams maken zich misschien zorgen over het comfort of de betrouwbaarheid van de apparatuur.

   Nogle

   sommige

   teams

   teams

   er måske

   zijn misschien

   bekymrede

   bezorgd

   for

   over

   komforten

   het comfort

   eller

   of

   udstyrets

   van de apparatuur

   pålidelighed

   betrouwbaarheid

   Uitgebreide uitleg

   Nogle betekent hier “sommige” en staat vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord teams. Het geeft een deel van de teams aan, zonder een precies aantal te noemen. Voorbeeld: Nogle kunder er tilfredse. — “Sommige klanten zijn tevreden.” teams is het meervoud van team; de vorm verandert hier door het meervoud. Voorbeeld: To teams arbejder sammen. — “Twee teams werken samen.” er måske bestaat uit de tegenwoordige vorm er van være (“zijn”) en het bijwoord måske (“misschien”). Samen maken ze de bewering onzeker: het gaat om een mogelijkheid, niet om een vaststaand feit. De Deense tegenwoordige werkwoordsvorm er verandert niet naar persoon of getal; het meervoud blijkt hier uit het onderwerp teams, niet uit een verbuiging van er. bekymrede betekent hier “bezorgd” of “ongerust”. Het is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord bekymret; na er beschrijft het een toestand van het onderwerp. De uitgang -e hoort hier bij de meervoudsvorm. Het bruikbare patroon is være bekymret for noget: “bezorgd zijn over iets”. Voorbeeld: De er bekymrede for resultatet. — “Ze zijn bezorgd over het resultaat.” for hoort in deze betekenis bij bekymret en leidt datgene in waarover iemand bezorgd is. Het is dus niet op zichzelf de volledige betekenis “over”, maar vormt hier het patroon bekymret for .... komforten betekent “het comfort”. Komfort is het zelfstandig naamwoord; de uitgang -en maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm. Voorbeeld: Komforten er vigtig. — “Het comfort is belangrijk.” eller betekent “of” en verbindt hier twee mogelijke punten van zorg: komforten en udstyrets pålidelighed. Het presenteert een alternatief, niet noodzakelijk twee afzonderlijke uitspraken. udstyrets betekent “van de apparatuur” of letterlijk “van de uitrusting”. Het is de genitiefvorm van udstyret, de bepaalde vorm van udstyr (“apparatuur”, “uitrusting”). De uitgang -s markeert hier bezit of een relatie: udstyrets pålidelighed is “de betrouwbaarheid van de apparatuur”. pålidelighed is het zelfstandig naamwoord “betrouwbaarheid”. In udstyrets pålidelighed benoemt het de eigenschap van de apparatuur. Het staat hier zonder bepaald achtervoegsel, omdat de relatie met de bezitter al door udstyrets wordt uitgedrukt. Voorbeeld: Vi tester udstyrets pålidelighed. — “We testen de betrouwbaarheid van de apparatuur.” Samen vormen Nogle teams het onderwerp. er måske bekymrede zegt dat die teams mogelijk bezorgd zijn. Eerst noemt for komforten het comfort als punt van zorg; daarna voegt eller udstyrets pålidelighed een alternatief punt toe: de betrouwbaarheid van de apparatuur. De volledige betekenis is: “Sommige teams maken zich misschien zorgen over het comfort of de betrouwbaarheid van de apparatuur.”

6. Så bør vi imødekomme de bekymringer med pilotprojekter i stedet for løfter.

   Pak die zorgen dan aan met proefprojecten in plaats van beloften.

   Så

   dan

   bør vi

   zouden we moeten

   imødekomme

   tegemoetkomen aan; aanpakken

   bekymringer

   zorgen

   pilotprojekter

   proefprojecten

   i stedet for

   in plaats van

   løfter

   beloften

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt de uitspraak met wat eraan voorafgaat. Het staat vooraan; daardoor blijft de persoonsvorm op de tweede plaats: Så bør vi .... Als tijdsbijwoord kan så ook “toen” of “zo” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. bør vi bestaat uit bør, de tegenwoordige vorm van burde, en het voornaamwoord vi (“wij”). Bør drukt hier een aanbeveling of passende verplichting uit: “zouden moeten”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: vi bør imødekomme — “wij zouden tegemoet moeten komen aan”. Een voorbeeld: Vi bør teste løsningen. — “We zouden de oplossing moeten testen.” imødekomme betekent hier “tegemoetkomen aan” of “aanpakken”, met bekymringer als datgene waarop de actie gericht is. Het is een infinitief; de vorm verandert hier niet door vi. Een bruikbaar patroon is imødekomme + [probleem of behoefte]: De imødekommer kundernes behov. — “Zij komen tegemoet aan de behoeften van de klanten.” bekymringer betekent “zorgen” en is het meervoud van bekymring. Het voorafgaande de maakt de woordgroep bepaald: de bekymringer betekent “de zorgen” die in deze context aan de orde zijn. Het meervoud is hier belangrijk omdat het om meerdere zorgen gaat. Voorbeeld: Vi tager bekymringerne alvorligt. — “We nemen de zorgen serieus.” pilotprojekter betekent “proefprojecten” en is het meervoud van pilotprojekt. Met med geeft het aan waarmee of door middel waarvan de zorgen worden aangepakt: med pilotprojekter — “met proefprojecten”. Het woord med kan dus naast gezelschap ook een middel introduceren. Voorbeeld: De undersøger idéen med et pilotprojekt. — “Ze onderzoeken het idee met een proefproject.” i stedet for is een vaste vervangingsconstructie: “in plaats van”. Wat erna komt, wordt gekozen als alternatief voor wat ervoor staat. Hier zijn proefprojecten het voorgestelde middel, niet beloften. Voorbeeld: Hun valgte data i stedet for gæt. — “Zij koos gegevens in plaats van gissingen.” løfter betekent hier “beloften” en is het meervoud van løfte. In deze zin staat het na i stedet for, dus het is het alternatief dat juist niet wordt voorgesteld. Løfte kan in andere contexten ook “optillen” als werkwoord zijn, maar løfter betekent hier door de context het zelfstandig naamwoord “beloften”. Samen vormen de delen: Så (“dan”) + bør vi (“zouden we moeten”) + imødekomme de bekymringer (“de zorgen aanpakken”) + med pilotprojekter (“met proefprojecten”) + i stedet for løfter (“in plaats van beloften”). De volledige betekenis is: “Dan zouden we de zorgen met proefprojecten moeten aanpakken in plaats van met beloften.”

7. Et lille forsøg ville give os dokumentation, før løsningen blev indført bredere.

   Een kleine proef zou bewijs opleveren voordat het breder wordt ingevoerd.

   lille

   klein

   forsøg

   proef

   ville

   zou

   give

   geven; opleveren

   os

   ons

   dokumentation

   documentatie; bewijs

   før

   voordat

   løsningen

   de oplossing

   blev indført

   werd ingevoerd

   bredere

   breder

   Uitgebreide uitleg

   lille staat bij forsøg en betekent hier “klein”. De vorm lille wordt in het enkelvoud zowel bij en-woorden als bij et-woorden gebruikt; in het meervoud is de vorm små. Voorbeeld: et lille hus = “een klein huis”. forsøg betekent hier “proef” of “experiment”: een beperkte test waarmee men iets kan beoordelen. Het is verwant aan het werkwoord at forsøge (“proberen”), maar in deze zin gaat het zelfstandig naamwoord om een test, niet alleen om een poging. Et forsøg is onbepaald enkelvoud; het lidwoord drukt op zichzelf geen expliciet aantal uit. ville is de verleden tijd van het modale werkwoord ville (“willen; zouden”). Met give vormt het hier de betekenis “zou opleveren”, dus een mogelijk gevolg vanuit het besproken plan. Het is niet zelf het hoofdwerkwoord “geven”. Voorbeeld: Det ville hjælpe. = “Dat zou helpen.” give is de infinitief “geven”. Na het modale werkwoord krijgt het hier, in combinatie met dokumentation, de betekenis “opleveren”. Na ville staat de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. os is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord “ons”. Het is de eerste persoon meervoud als object; de bijbehorende onderwerpsvorm is vi (“wij”). Voorbeeld: Det hjælper os. = “Dat helpt ons.” dokumentation betekent hier “documentatie” of “bewijs” in de zin van onderbouwing voor de oplossing. Het is een zelfstandig naamwoord en geen werkwoordsvorm. Het kan hier materiaal of informatie aanduiden, niet noodzakelijk één specifiek document. før leidt de bijzin “voordat …” in. Het verbindt de proef met de gebeurtenis dat de oplossing breder wordt ingevoerd. Voorbeeld: Læs vejledningen, før du begynder. = “Lees de handleiding voordat je begint.” løsningen is de bepaalde enkelvoudsvorm van løsning, “oplossing”: løsning → løsningen. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit en-woord. In deze zin is de oplossing datgene wat wordt ingevoerd; de vorm zelf specificeert niet wat die oplossing inhoudt. blev indført bestaat uit blev, de verleden tijd van blive, en indført, het voltooid deelwoord van indføre. Samen vormen ze de lijdende vorm “werd ingevoerd”. De oplossing is het onderwerp van deze passieve bijzin; degene die haar invoert wordt niet genoemd. Indføre betekent “invoeren” of “implementeren”. bredere is de vergrotende vorm van bred (“breed”). Hier werkt het als een bijwoord bij het invoeren en betekent het “breder” of “ruimer”, niet als bepaling van een zelfstandig naamwoord. De vergelijking is bred → bredere → bredest. De vorm geeft aan dat de invoering ruimer is dan een eerdere of beperktere toepassing. Voorbeeld: Ordningen blev brugt bredere. = “De regeling werd breder toegepast.” Samen vormen Et lille forsøg ville give os dokumentation en før løsningen blev indført bredere de betekenis: “Een kleine proef zou ons bewijs of onderbouwing opleveren voordat de oplossing breder werd ingevoerd.” De hoofdzin beschrijft een mogelijk gevolg; de bijzin geeft aan vóór welk moment die onderbouwing beschikbaar zou zijn.

8. Det ville gøre det lettere for ledelsen at godkende forslaget.

   Dat zou het voor het management gemakkelijker maken om het voorstel goed te keuren.

   Det ville

   dat zou

   gøre

   maken

   lettere

   gemakkelijker

   ledelsen

   het management

   godkende

   goedkeuren

   forslaget

   het voorstel

   Uitgebreide uitleg

   Det ville geeft hier de voorwaardelijke betekenis “dat zou”. ville is de verleden tijd van vil (“willen; zullen”) en wordt in deze constructie gebruikt voor een hypothetisch of verwacht gevolg: ville gøre = “zou maken”. Het eerste Det is een onzijdig voornaamwoord dat naar een eerder genoemde situatie of handeling kan verwijzen; de concrete referent wordt door de zin zelf niet benoemd. Voorbeeld: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” gøre betekent hier “maken” in de constructie gøre noget lettere: iets gemakkelijker maken. Het is de infinitief na ville; de vorm verandert dus niet voor persoon of getal. Voorbeeld: Det gør arbejdet lettere. — “Dat maakt het werk gemakkelijker.” lettere is de vergrotende trap van let (“gemakkelijk”). De reeks is let — lettere — lettest: gemakkelijk — gemakkelijker — het gemakkelijkst. In deze zin beschrijft lettere het resultaat dat door gøre wordt veroorzaakt. Voorbeeld: Denne vej er lettere. — “Deze weg is gemakkelijker.” ledelsen betekent hier “het management” of “de leiding”. Het is de bepaalde vorm van ledelse; het achtervoegsel -en markeert hier een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht in bepaalde vorm. Voorbeeld: Ledelsen træffer beslutningen. — “Het management neemt de beslissing.” godkende betekent “goedkeuren”. Het staat als infinitief in at godkende, omdat het volgt op de constructie for ledelsen at ...: voor het management om goed te keuren. Voorbeeld: De skal godkende planen. — “Zij moeten het plan goedkeuren.” forslaget betekent “het voorstel”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van forslag; forslag is een onzijdig zelfstandig naamwoord, en -et markeert hier de bepaalde vorm. Voorbeeld: Forslaget er klart. — “Het voorstel is klaar.” De volledige opbouw is Det ville gøre ... lettere (“Dat zou ... gemakkelijker maken”), gevolgd door for ledelsen at godkende forslaget (“voor het management om het voorstel goed te keuren”). Samen betekent de uiting: “Dat zou het voor het management gemakkelijker maken om het voorstel goed te keuren.”