Plannen eerlijk en respectvol veranderen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg er nødt til at ændre vores planer, og jeg ville gerne sige det direkte til dig.

   Ik moet onze plannen wijzigen en ik wilde het je rechtstreeks vertellen.

   Jeg er nødt til

   ik moet

   ændre

   veranderen

   vores

   ons/onze

   planer

   plannen

   ville gerne

   wilde graag

   sige

   zeggen

   det

   het

   direkte

   rechtstreeks

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er nødt til drukt hier noodzaak uit: “ik moet” of “ik ben genoodzaakt om”. nødt is hier onderdeel van de vaste constructie være nødt til at + infinitief; at ændre is dus de infinitief die volgt. Dit is sterker dan een gewone voorkeur. Voorbeeld: Jeg er nødt til at gå. — “Ik moet gaan.” ændre betekent hier “wijzigen/veranderen”. De basisvorm is ændre; na at blijft het werkwoord in deze vorm. Een bruikbaar contrast is beholde — “houden/behouden”: Jeg vil ændre planen. — “Ik wil het plan wijzigen.” vores betekent “ons/onze”. Deze bezittelijke vorm verandert niet mee met het grammaticale geslacht of getal van het bezeten zelfstandig naamwoord: vores plan en vores planer betekenen respectievelijk “ons plan” en “onze plannen”. planer betekent “plannen”. Dit is het meervoud van plan; het enkelvoud is dus plan, het meervoud planer. vores planer betekent letterlijk “onze plannen”. ville gerne drukt hier een gewenste handeling uit: “wilde graag”. ville is de vorm van ville (“willen”) die in deze zin bij jeg staat; gerne verzacht en specificeert het als “graag”. Samen kan jeg ville gerne ... ook als een beleefde formulering van een wens functioneren. Voorbeeld: Jeg ville gerne hjælpe. — “Ik zou graag helpen.” sige betekent “zeggen”. Het is de infinitief en staat hier na ville gerne; in ville gerne sige vormen beide woorden samen “graag willen zeggen”. Voorbeeld: Hun vil sige sandheden. — “Zij wil de waarheid zeggen.” det betekent hier “het” en is het voornaamwoordelijke object van sige. Het verwijst naar de inhoud die gezegd moet worden, zonder dat deze inhoud in deze zin als zelfstandig naamwoord wordt benoemd. De vorm det is de onzijdige enkelvoudsvorm; het is niet hetzelfde als het meervoudige objectvoornaamwoord dem (“hen/ze”). direkte betekent hier “rechtstreeks/direct”. In deze zin beschrijft het bijwoord de manier waarop iets gezegd wordt: rechtstreeks zeggen. Het staat dus niet voor een nieuw zelfstandig naamwoordelijk onderdeel, maar bepaalt sige nader. Voorbeeld: Sig det direkte. — “Zeg het rechtstreeks.” De volledige opbouw is Jeg er nødt til at ændre vores planer: “Ik moet onze plannen wijzigen”. Daarna geeft og de verbinding “en” aan. jeg ville gerne sige det direkte til dig betekent “ik wilde het je rechtstreeks vertellen”: ville gerne sige drukt de wens uit, det is wat gezegd wordt, direkte beschrijft de manier en til dig geeft aan tegen wie het gezegd wordt. Samen betekent de hele uiting: “Ik moet onze plannen wijzigen en ik wilde het je rechtstreeks vertellen.”

2. Jeg sætter pris på, at du siger det direkte i stedet for at sende en vag besked.

   Ik waardeer het dat je het me rechtstreeks vertelt in plaats van een vaag bericht te sturen.

   sætter pris på

   waarderen

   siger

   zegt; vertelt

   direkte

   rechtstreeks

   i stedet for

   in plaats van

   sende

   sturen

   vag

   vaag

   besked

   bericht

   Uitgebreide uitleg

   sætter pris på is een vaste Deense uitdrukking voor waardering uitspreken: “waarderen”. In Jeg sætter pris på ... is Jeg het onderwerp en sætter de tegenwoordige vorm van sætte; samen met pris på vormt het de vaste constructie. Voorbeeld: Jeg sætter pris på din hjælp. — “Ik waardeer je hulp.” du siger betekent hier “je vertelt/zegt”. siger is de tegenwoordige vorm van sige bij du; deze vorm is niet hetzelfde als de infinitief sige. Voorbeeld: Du siger sandheden. — “Je zegt de waarheid.” det verwijst hier naar wat er wordt meegedeeld, zonder dat de zin zelf de inhoud nader benoemt. Het is de onzijdige Deense vorm die in deze constructie overeenkomt met “het”. De vorm van het voornaamwoord maakt de concrete referent niet zelfstandig bekend. direkte beschrijft hoe het zeggen gebeurt: rechtstreeks, zonder omweg. Hier functioneert het als bijwoord bij siger. Voorbeeld: Hun svarer direkte. — “Zij antwoordt rechtstreeks.” i stedet for at geeft een alternatief aan: “in plaats van te ...”. Na i stedet for staat hier at met een infinitief. Het volgende werkwoord sende is dus de infinitief “sturen”. Voorbeeld: Han ringer i stedet for at skrive. — “Hij belt in plaats van te schrijven.” vag betekent hier “vaag” en beschrijft besked. Het is de onverbogen vorm bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht na het onbepaalde lidwoord: en vag besked. De relevante vormen zijn vag, vagt en vage; de vorm hangt af van het zelfstandig naamwoord en van enkelvoud/meervoud, niet van besked als woord zelf. Voorbeeld: Det er et vagt svar. — “Dat is een vaag antwoord.” besked is een zelfstandig naamwoord voor een bericht of mededeling. Het is gemeenschappelijk geslacht: en besked, meervoud beskeder. In deze zin staat het in het enkelvoud na en: en vag besked. Voorbeeld: Jeg sender en besked. — “Ik stuur een bericht.” Samen zegt de zin: Jeg sætter pris på — “ik waardeer” — at du siger det direkte — “dat je het rechtstreeks vertelt” — i stedet for at sende en vag besked — “in plaats van een vaag bericht te sturen”. De volledige betekenis is dus: “Ik waardeer het dat je het me rechtstreeks vertelt in plaats van een vaag bericht te sturen.”

3. Jeg har påtaget mig for meget, og jeg vil ikke dukke op helt udmattet.

   Ik heb te veel op me genomen en ik wil niet uitgeput komen opdagen.

   Jeg har

   ik heb

   påtaget mig

   op me genomen

   for meget

   te veel

   jeg vil

   ik wil

   ikke

   niet

   dukke op

   komen opdagen

   helt

   helemaal

   udmattet

   uitgeput

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har Hier is har de tegenwoordige vorm van have (‘hebben’). Samen met een voltooid deelwoord vormt het een voltooidetijdconstructie: Jeg har læst bogen betekent ‘Ik heb het boek gelezen’. In deze zin hoort har bij het latere påtaget. påtaget mig Dit komt van de constructie påtage sig, ‘iets op zich nemen’. påtaget is het voltooid deelwoord; mig is de reflexieve vorm voor de eerste persoon enkelvoud. De hele constructie betekent hier dat de spreker te veel verantwoordelijkheden of taken op zich heeft genomen. Oefenvoorbeeld: Hun har påtaget sig ansvaret — ‘Zij heeft de verantwoordelijkheid op zich genomen.’ for meget meget betekent hier ‘veel’ bij een niet-getelde hoeveelheid, en for maakt daarvan ‘te veel’. Bij telbare zaken gebruikt het Deens vaak for mange: Jeg har for mange opgaver — ‘Ik heb te veel taken.’ jeg vil vil is de tegenwoordige vorm van ville. Die vorm kan afhankelijk van de context een wens of toekomstige bedoeling uitdrukken; de vaste vertaling maakt hier de wens ‘wil’ duidelijk. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief: Jeg vil gerne hvile — ‘Ik wil graag rusten.’ ikke Ikke ontkent hier de daaropvolgende werkwoordelijke handeling. Samen met vil geeft vil ikke hier ‘wil niet’, niet de betekenis ‘zal niet’: Jeg vil ikke vente — ‘Ik wil niet wachten.’ dukke op Dit is een vaste werkwoordelijke combinatie met de betekenis ‘opdagen’ of ‘verschijnen’. Na het modale werkwoord vil blijft dukke in de infinitief: Hun dukker op klokken otte — ‘Zij komt om acht uur opdagen.’ helt Helt is een bijwoord van graad en versterkt het volgende woord: ‘helemaal’ of ‘volledig’. Het kan ook andere beschrijvingen versterken, bijvoorbeeld Det er helt klart — ‘Het is helemaal duidelijk.’ udmattet Udmattet functioneert hier als bijvoeglijk naamwoord en beschrijft een toestand: ‘uitgeput’. In helt udmattet wordt die toestand versterkt tot ‘helemaal uitgeput’. Voorbeeld: Efter turen var han udmattet — ‘Na de tocht was hij uitgeput.’ Geheel Jeg har påtaget mig for meget betekent ‘Ik heb te veel op me genomen’: har plus het voltooid deelwoord påtaget plaatst het op zich nemen als een voltooide handeling, met mig als de reflexieve verwijzing naar de spreker. Daarna verbindt og de tweede hoofdzin. jeg vil ikke dukke op betekent ‘ik wil niet komen opdagen’, en helt udmattet beschrijft de toestand waarin de spreker niet wil komen opdagen. Samen luidt de betekenis dus: ‘Ik heb te veel op me genomen en ik wil niet uitgeput komen opdagen.’

4. Jeg er skuffet, men hvis vi tvinger det igennem, bliver dagen nok sværere.

   Ik ben teleurgesteld, maar het zou de dag waarschijnlijk moeilijker maken als we ons ertoe dwongen.

   Jeg er

   ik ben

   skuffet

   teleurgesteld

   men

   maar

   hvis

   als

   vi

   wij

   tvinger det igennem

   het doordrukken

   bliver

   wordt

   dagen

   de dag

   nok

   waarschijnlijk

   sværere

   moeilijker

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er: Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Samen vormt dit de herbruikbare patroonzin Jeg er ... voor een toestand of kenmerk van de spreker. Voorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” skuffet: Hier betekent dit “teleurgesteld”. Het is de vorm van skuffe (“teleurstellen”) die als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt; bij jeg er beschrijft het de toestand van de spreker. Voorbeeld: Hun er skuffet. — “Zij is teleurgesteld.” men: Dit is een nevenschikkend voegwoord met de betekenis “maar”. Het verbindt hier de mededeling over de huidige teleurstelling met een voorwaardelijk gevolg. hvis: Dit voegwoord betekent “als” in een voorwaarde. De bijzin hvis ... geeft de voorwaarde waaronder de daaropvolgende hoofdzin geldt. Voorbeeld: Hvis vi venter, bliver det lettere. — “Als we wachten, wordt het gemakkelijker.” vi: Dit is de eerste persoon meervoud: “wij/we”. Het is hier het onderwerp van tvinger; de vorm zelf verandert niet naar geslacht. tvinger det igennem: tvinger is de tegenwoordige tijd van tvinge (“dwingen”): “dwingen” of “forceren”. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord (“het”); de zin identificeert niet zelfstandig wat dit voornaamwoord precies aanduidt. igennem betekent hier “erdoorheen/doorzetten”. Samen betekent de constructie dat we iets ondanks weerstand doordrukken of forceren. Voorbeeld: De tvang beslutningen igennem. — “Ze drukten de beslissing door.” bliver: Dit is de tegenwoordige tijd van blive (“worden/blijven”). Hier betekent het “wordt” en drukt het een verandering van toestand uit: de dag wordt moeilijker. Voorbeeld: Det bliver svært. — “Het wordt moeilijk.” dagen: Het basiswoord is dag (“dag”). dagen is de bepaalde enkelvoudsvorm: en dag betekent “een dag” en dagen “de dag”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid; het is niet de vorm van het bijvoeglijk naamwoord. nok: In deze zin is nok een bijwoord met de betekenis “waarschijnlijk”. Het drukt een inschatting uit over het gevolg. In andere contexten kan nok ook “genoeg” betekenen, maar die betekenis past hier niet. sværere: Dit is de vergrotende trap van svær (“moeilijk”). De reeks is svær — sværere — sværest: moeilijk — moeilijker — moeilijkst. Hier wordt de dag voorgesteld als moeilijker dan zonder het doordrukken, zonder dat een tweede situatie afzonderlijk wordt genoemd. Voorbeeld: Opgaven er sværere nu. — “De opdracht is nu moeilijker.” Geheel: Jeg er skuffet betekent “Ik ben teleurgesteld”. Daarna introduceert men hvis vi tvinger det igennem met men een tegenstelling en met hvis de voorwaarde: “maar als we het doordrukken”. De voorwaardelijke bijzin staat voorop. In de hoofdzin staat daarom de persoonsvorm vóór het onderwerp: bliver dagen ..., letterlijk “wordt de dag ...”. nok maakt het gevolg waarschijnlijk, en sværere geeft de verandering aan. Samen betekent de uiting: “Ik ben teleurgesteld, maar als we ons ertoe dwingen om het door te zetten, wordt de dag waarschijnlijk moeilijker.”

5. Jeg burde have vurderet, hvor meget jeg kunne klare, før jeg sagde ja.

   Ik had moeten nagaan wat ik aankon voordat ik instemde.

   burde

   had moeten

   vurderet

   ingeschat; beoordeeld

   hvor meget

   hoeveel

   kunne

   kon; in staat was

   klare

   aankunnen

   før

   voordat

   sagde ja

   instemde

   Uitgebreide uitleg

   burde betekent hier dat de spreker achteraf vindt dat hij iets had moeten doen. Het is de verleden vorm van het modale werkwoord waarvan de tegenwoordige vorm bør is, en staat hier in het patroon burde have + voltooid deelwoord. Dat patroon drukt een niet-uitgevoerde of achteraf beoordeelde verplichting uit: Jeg burde have ringet. — “Ik had moeten bellen.” vurderet is het voltooid deelwoord van vurdere, “beoordelen” of “inschatten”. Hier gaat het om vooraf inschatten wat haalbaar was. Na have verandert dit deelwoord hier niet mee met de persoon. Voorbeeld: Hun har vurderet situationen. — “Zij heeft de situatie beoordeeld.” hvor meget betekent hier “hoeveel” en opent een ingebedde vraag over de mate die iemand aankon. Samen met de rest vormt het de inhoud van vurderet: wat moest worden ingeschat? Voorbeeld: Jeg ved ikke, hvor meget han kan klare. — “Ik weet niet hoeveel hij aankan.” kunne is de verleden tijd van het werkwoord kunne; de tegenwoordige vorm is kan. Hier verwijst die verleden vorm naar wat op het eerdere moment mogelijk was. Het modale werkwoord staat vóór het infinitief klare: kunne + infinitief. Voorbeeld: Jeg vidste, at jeg kunne blive. — “Ik wist dat ik kon blijven.” klare is het infinitief van klare, hier “aankunnen”. In kunne klare benoemt het wat de spreker qua belasting of taak aankon. Voorbeeld: Hun kan klare arbejdet. — “Zij kan het werk aan.” før betekent “voordat” en leidt de bijzin in die eerder plaatsvindt dan de hoofdhandeling. In før jeg sagde ja staat het onderwerp jeg vóór de persoonsvorm sagde, zoals in deze Deense bijzin. Voorbeeld: Tænk dig om, før du svarer. — “Denk goed na voordat je antwoordt.” sagde ja betekent hier “instemde”, letterlijk “ja zei”. sagde is de verleden-tijdsvorm van sige (“zeggen”); ja is het instemmende woord. Samen is dit een bruikbare manier om instemming met een voorstel of verzoek uit te drukken. Voorbeeld: Han sagde ja til tilbuddet. — “Hij stemde in met het aanbod.” De hele zin bestaat uit Jeg burde have vurderet (“Ik had moeten inschatten”), hvor meget jeg kunne klare (“hoeveel ik aankon”) en før jeg sagde ja (“voordat ik instemde”). Samen betekent de zin: “Ik had moeten nagaan wat ik aankon voordat ik instemde.”

6. Det sker, især når alt føles, som om det haster.

   Dat gebeurt, vooral als alles dringend lijkt.

   sker

   gebeurt

   især

   vooral

   når

   als / wanneer

   alt

   alles

   føles

   aanvoelt

   som om

   alsof

   det haster

   het is dringend

   Uitgebreide uitleg

   sker betekent hier “gebeurt”. Het is de tegenwoordige tijd van ske (“gebeuren”): det sker = “het gebeurt”. Voor een gebeurtenis in het verleden gebruikt het Deens bijvoorbeeld skete. især betekent “vooral” en beperkt de uitspraak: het beschreven gebeuren wordt in het bijzonder genoemd in de situatie erna. Een bruikbaar patroon is især når ... = “vooral wanneer ...”. når leidt hier de bijzin in die de situatie beschrijft waarin iets gebeurt: “wanneer/als”. In een zin als Jeg ringer, når jeg kommer hjem. betekent het “Ik bel wanneer ik thuiskom.” alt betekent hier “alles”. Het is een onzijdige vorm die als zelfstandig gebruikt woord naar het geheel kan verwijzen; het is niet de vorm voor één bepaald zelfstandig naamwoord. føles betekent hier “aanvoelt” of “voelt”. Het is de tegenwoordige tijd van føle (“voelen/aanvoelen”). In deze zin beschrijft alt hoe de situatie wordt ervaren: alt føles ... = “alles voelt ... aan”. som om is een vaste verbinding met de betekenis “alsof”. Ze leidt een voorstelling of indruk in, niet noodzakelijk een vastgestelde werkelijkheid. Het patroon det føles som om ... betekent “het voelt alsof ...”. det haster betekent als geheel “het is dringend” of “er is haast geboden”. haster is de tegenwoordige tijd van haste (“dringend zijn; haast hebben”). In deze onpersoonlijke uitdrukking is det een formeel onderwerp; het verwijst hier niet naar een concreet zelfstandig naamwoord. Samen betekent de zin: “Dat gebeurt, vooral als alles aanvoelt alsof het dringend is.” Det sker geeft de gebeurtenis weer, især når beperkt die tot een opvallende situatie, en alt føles, som om det haster beschrijft de indruk dat er haast is. De komma vóór som om markeert hier de daaropvolgende vergelijkende bijzin.

7. Kunne vi i stedet lave noget enklere, når vi mødes?

   Kunnen we in plaats daarvan iets eenvoudigers doen als we elkaar zien?

   Kunne vi

   kunnen we

   i stedet

   in plaats daarvan

   lave

   doen

   noget

   iets

   enklere

   eenvoudiger

   når

   als

   mødes

   elkaar zien

   Uitgebreide uitleg

   Kunne vi opent de vraag. Kunne is hier de verleden vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”), maar in deze vraag gaat het niet noodzakelijk over het verleden: de vorm maakt een mogelijkheid of voorstel uit het heden uit, ongeveer “zouden we kunnen…?”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Vi is het onderwerp: “wij”. Voor een directere mogelijkheid gebruik je bijvoorbeeld Kan vi gå nu? — “Kunnen we nu gaan?” i stedet is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “in plaats daarvan”. Ze vervangt daarmee een andere bedoelde mogelijkheid, zonder zelf te zeggen welke dat is. Voorbeeld: Vi kan tage bussen i stedet. — “We kunnen in plaats daarvan de bus nemen.” lave is de infinitief van lave. Het kan onder andere “maken” of “doen” betekenen. In deze zin krijgt het door noget de brede betekenis “iets doen”; het betekent hier dus niet specifiek een voorwerp maken. Voorbeeld: Hvad skal vi lave? — “Wat zullen we doen?” noget betekent hier “iets”: een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemd ding of een niet nader genoemde activiteit. In de combinatie noget + een bijvoeglijk naamwoord verwijst het naar iets met die eigenschap, zoals in noget varmt — “iets warms”. enklere is de vergelijkende vorm van enkel: enkel — “eenvoudig”, enklere — “eenvoudiger”, enklest — “het eenvoudigst”. De vergelijking zegt hier dat de voorgestelde activiteit eenvoudiger is dan een andere, niet nader genoemde activiteit. De vorm enklere verandert in het Deens niet mee met het grammaticale geslacht of getal; de vergelijkende uitgang blijft hier dus dezelfde. Voorbeeld: Denne løsning er enklere. — “Deze oplossing is eenvoudiger.” når leidt een bijzin met een tijdsbetekenis in: “wanneer” of, zoals in deze vertaling, “als” wanneer het om een toekomstig moment gaat. Het verschilt van hvis (“als” in de betekenis van een voorwaarde): Når vi mødes, taler vi om det. — “Wanneer we elkaar zien, praten we erover.” mødes is de vorm van mødes, “elkaar ontmoeten” of “elkaar zien”. In vi mødes is het onderwerp vi, en de betekenis is wederzijds: de betrokken personen ontmoeten elkaar. Mødes toont hier geen aparte persoons- of meervoudsuitgang; het onderwerp maakt duidelijk wie elkaar ontmoet. Voorbeeld: Vi mødes på fredag. — “We zien elkaar vrijdag.” Samen vormt de zin de vraag Kunne vi ... lave noget enklere ...?: “Kunnen we iets eenvoudigers doen in plaats daarvan?” De bijzin når vi mødes bepaalt wanneer dat gebeurt: “als we elkaar zien”. Het geheel is dus: “Kunnen we in plaats daarvan iets eenvoudigers doen als we elkaar zien?”

8. Det ville være lettere for os begge at håndtere.

   Dat zou voor ons allebei gemakkelijker te hanteren zijn.

   Det

   Dat

   ville være

   zou zijn

   lettere

   gemakkelijker

   for os begge

   voor ons allebei

   at håndtere

   te hanteren

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat/het” en staat als formeel onderwerp voor de latere at håndtere-constructie. Het verwijst niet noodzakelijk naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. In het Deens kan det zo een hele handeling of situatie als onderwerp introduceren. ville være bestaat uit ville (“zou willen” of, zoals hier, “zou”) en være (“zijn”). In deze combinatie vormt ville met het infinitief være een voorwaardelijke of hypothetische formulering: “zou zijn”. Het onderwerp is hier Det; ville verandert niet naar persoon of meervoud. lettere is de vergrotende trap van let, “gemakkelijk”. De reeks is let – lettere – lettest: gemakkelijk – gemakkelijker – gemakkelijkst. Hier vergelijkt de zin deze optie met de eerder genoemde mogelijkheid; het betekent dus dat deze optie gemakkelijker zou zijn, zonder te zeggen op welke precieze schaal of in welk opzicht. for os begge betekent “voor ons allebei”. os is de vorm voor “ons” na het voorzetsel for; begge voegt expliciet toe dat het om beide leden van de groep “ons” gaat. Het Deense begge kan bijvoorbeeld ook bij een zelfstandig naamwoord staan: begge bøger betekent “beide boeken”. at håndtere is de infinitief “hanteren” of “omgaan met”. Het woord håndtere is het werkwoord; at markeert hier de infinitief en betekent niet zelfstandig “dat”. Een bruikbaar patroon is at håndtere noget, “iets hanteren/ermee omgaan”. Bijvoorbeeld: Det er svært at håndtere situationen. — “Het is moeilijk om met de situatie om te gaan.” Samen vormen de delen de structuur Det ville være lettere for os begge at håndtere ...: “Het zou voor ons allebei gemakkelijker zijn om ... te hanteren.” In deze vaste zin staat geen apart object na håndtere; de vertaling geeft de bedoelde algemene handeling weer als “te hanteren”. De hele uiting zegt dus dat de voorgestelde manier voor beide betrokkenen gemakkelijker zou zijn.