Grenzen stellen rond advies | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg sætter pris på vores samtaler, men jeg er nødt til at sætte en grænse.

   Ik waardeer onze gesprekken, maar ik moet een grens stellen.

   Jeg sætter pris på

   ik waardeer

   vores

   onze

   samtaler

   gesprekken

   men

   maar

   jeg er nødt til

   ik moet

   sætte

   stellen

   grænse

   grens

   Uitgebreide uitleg

   Jeg sætter pris på betekent hier “ik waardeer”. Dit is een vaste Deense constructie: sætte pris på + iets of iemand betekent waardering uitspreken. sætter is de tegenwoordige tijd van sætte; in deze zin staat die vorm bij jeg. Voorbeeld: Jeg sætter pris på din hjælp. — “Ik waardeer je hulp.” vores betekent “onze”. Het is het bezittelijke woord voor de eerste persoon meervoud, “wij”. De vorm blijft hetzelfde, ongeacht het getal of grammaticale geslacht van wat bezeten wordt. Voorbeelden: vores hus — “ons huis”; vores bøger — “onze boeken”. samtaler betekent hier “gesprekken”. De basisvorm is samtale; samtaler is het meervoud. Voorbeeld: Vi har gode samtaler. — “We hebben goede gesprekken.” men betekent “maar” en verbindt hier twee delen met een tegenstelling: waardering voor de gesprekken enerzijds en een noodzakelijke grens anderzijds. jeg er nødt til is een vaste manier om noodzakelijkheid uit te drukken: “ik moet” of letterlijker “ik ben ertoe genoodzaakt”. In de volledige constructie volgt at vóór het infinitief: jeg er nødt til at .... Voorbeeld: Jeg er nødt til at gå. — “Ik moet gaan.” sætte betekent hier “stellen”. Dit is de infinitief na at in jeg er nødt til at sætte .... In de vaste combinatie sætte en grænse betekent het “een grens stellen”; in andere contexten kan sætte ook “zetten” betekenen. Voorbeeld: Jeg sætter koppen på bordet. — “Ik zet de kop op tafel.” grænse betekent “grens”. In en grænse is het een enkelvoudig, onbepaald zelfstandig naamwoord: “een grens”. De combinatie sætte en grænse is een herbruikbaar patroon voor “een grens stellen”. Voorbeeld: Hun sætter en grænse. — “Zij stelt een grens.” Samen vormen de delen eerst Jeg sætter pris på vores samtaler: “Ik waardeer onze gesprekken.” Daarna geeft men de tegenstelling aan. jeg er nødt til at sætte en grænse betekent “ik moet een grens stellen”. Het volledige geheel is dus: “Ik waardeer onze gesprekken, maar ik moet een grens stellen.”

2. Jeg lytter. Jeg vil hellere forstå end gætte.

   Ik luister. Ik wil liever begrijpen dan gissen.

   lytter

   luistert

   vil hellere

   liever willen

   forstå

   begrijpen

   gætte

   gissen

   Uitgebreide uitleg

   lytter betekent hier dat de spreker luistert. Het is de tegenwoordige tijd van lytte (luisteren): jeg lytter = ik luister. Voorbeeld: Hun lytter til musik. = Zij luistert naar muziek. Het voorzetsel til hoort vaak bij luisteren wanneer je benoemt waarnaar iemand luistert. vil hellere geeft een voorkeur aan: de spreker wil iets liever dan iets anders. vil is hier de tegenwoordige vorm van ville (willen); hellere betekent ‘liever’. De constructie hellere ... end ... zet de voorkeursoptie tegenover het alternatief. Voorbeeld: Jeg vil hellere gå end blive. = Ik wil liever gaan dan blijven. forstå betekent ‘begrijpen’. Na vil staat het werkwoord in de infinitief: vil forstå = wil begrijpen. forstå kan ook zelfstandig als infinitief voorkomen, bijvoorbeeld in Det er svært at forstå. = Het is moeilijk te begrijpen. gætte betekent hier ‘gissen’: iets proberen te bepalen zonder het zeker te weten. Ook dit is een infinitief na vil: vil gætte = wil gissen. Voorbeeld: Jeg vil ikke gætte. = Ik wil niet gissen. Samen vormen de delen twee korte mededelingen. Jeg lytter zegt dat de spreker luistert. Daarna geeft Jeg vil hellere forstå end gætte een voorkeur aan: begrijpen heeft voor deze spreker de voorkeur boven gissen. De volledige betekenis is dus: de spreker luistert en wil liever begrijpen dan gissen.

3. Når der kommer råd med det samme, føler jeg, at der ikke rigtig er blevet lyttet til mig.

   Als er meteen advies komt, heb ik het gevoel dat er niet echt naar me is geluisterd.

   kommer

   komt

   råd

   advies

   med det samme

   meteen

   føler jeg

   ik heb het gevoel

   ikke rigtig

   niet echt

   lyttet til

   geluisterd naar

   mig

   mij

   Uitgebreide uitleg

   kommer betekent hier “komt” in de zin dat advies verschijnt of wordt gegeven. Het is de tegenwoordige tijd van komme; de uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd, niet een aparte persoonsvorm voor “hij/zij”. In het Deens verandert deze vorm niet naar persoon: jeg kommer en der kommer hebben beide kommer. råd betekent hier “advies”. Het is in deze context een massaal begrip: råd verwijst naar advies zonder een bepaald aantal adviezen uit te drukken. Hetzelfde woord kan in andere contexten ook met raad of een adviesorgaan te maken hebben, maar die betekenis past hier niet. med det samme is een vaste uitdrukking voor “meteen” of “onmiddellijk”. De drie woorden functioneren samen; vertaal ze dus niet als drie losse kernbetekenissen. føler jeg betekent “heb ik het gevoel”. føler is de tegenwoordige tijd van føle, “voelen”. De volgorde føler jeg ontstaat doordat de bijzin met Når vooropstaat: na die vooropgeplaatste bijzin komt eerst het werkwoord en daarna het onderwerp. Vergelijk als nieuw voorbeeld: Når jeg er træt, går jeg hjem. — “Als ik moe ben, ga ik naar huis.” ikke rigtig verzacht de ontkenning: “niet echt” of “niet helemaal”. ikke ontkent, terwijl rigtig hier de mate van die ontkenning beperkt. Samen zeggen ze niet dat er helemaal niet geluisterd is, maar dat luisteren volgens de spreker niet werkelijk of voldoende heeft plaatsgevonden. lyttet til betekent “geluisterd naar”. lyttet is de voltooid deelwoordsvorm van lytte, “luisteren”; til hoort bij dit werkwoord in de betekenis “naar”. Het patroon is dus lytte til nogen/noget — “naar iemand/iets luisteren”. Voorbeeld: Jeg lytter til dig. — “Ik luister naar je.” mig betekent hier “mij” en staat na het voorzetsel til. Het is de niet-onderwerpsvorm die bij jeg hoort: jeg betekent “ik” als onderwerp, mig betekent “mij” in een andere zinsfunctie. In lyttet til mig is de spreker degene naar wie geluisterd is. De opening Når der kommer råd betekent “Als er meteen advies komt”. Når leidt hier de voorwaardelijke of tijdgerelateerde bijzin in, en der is een onpersoonlijk plaatsingswoord in de constructie der kommer ...: letterlijk ongeveer “er komt ...”. Daarna geeft føler jeg de hoofdzin aan: “heb ik het gevoel”. In het tweede deel staat at der ikke rigtig er blevet lyttet til mig: “dat er niet echt naar mij is geluisterd”. er blevet lyttet til is een passieve constructie in de voltooide tijd. blive helpt hier om de passieve gebeurtenis uit te drukken, terwijl lyttet de inhoud van “luisteren” draagt. De hele zin betekent: “Als er meteen advies komt, heb ik het gevoel dat er niet echt naar mij is geluisterd.”

4. Jeg ville gerne hjælpe, men jeg kan godt se, hvordan det blev opfattet.

   Ik wilde helpen, maar ik zie hoe het bij je is overgekomen.

   Jeg ville gerne

   ik wilde graag

   hjælpe

   helpen

   men

   maar

   kan godt se

   wel kunnen zien

   hvordan

   hoe

   det

   het

   blev opfattet

   is overgekomen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg ville gerne drukt hier een gewenste of voorgenomen handeling uit: “ik wilde graag / ik zou graag”. ville is de verleden tijd van vil (“willen”) en kan in deze vorm ook een voorzichtige of hypothetische wens uitdrukken. gerne maakt de bereidheid of wens expliciet. Een bruikbaar patroon is jeg vil gerne + infinitief: Jeg vil gerne lære dansk. — “Ik wil graag Deens leren.” hjælpe betekent hier “helpen”. Dit is de infinitief na het modale werkwoord ville; na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans geen at: Jeg vil hjælpe. — “Ik wil helpen.” De vorm hjælpe blijft hier dus een infinitief en draagt niet zelf de verleden tijd. men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling: de wens om te helpen wordt tegenover de daaropvolgende erkenning geplaatst. kan godt se betekent hier “wel zien” of “inzien”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); godt versterkt in deze combinatie de bevestiging en betekent niet noodzakelijk letterlijk “op een goede manier”. Jeg kan godt se det. betekent bijvoorbeeld “Ik zie dat wel / Ik begrijp dat.” Het patroon kan godt + infinitief drukt uit dat iemand iets wel kan of inziet; het tegenovergestelde is kan ikke. hvordan is het vraagwoord “hoe”. In hvordan ... leidt het een ingebedde vraag of beschrijving van de manier waarop iets gebeurt in. Het is geen zelfstandige vraag naar een persoon of zaak. Bijvoorbeeld: Jeg ved, hvordan det virker. — “Ik weet hoe het werkt.” det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de betekenis “het” of “dat”. In deze zin is het het onderwerp van de daaropvolgende passieve bijzin. De precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in de Deense zin zelf niet afzonderlijk benoemd; de vaste Nederlandse vertaling geeft de bedoelde lezing als “het”. blev opfattet betekent hier “werd opgevat” of, volgens de vaste vertaling, “is bij je overgekomen”. blev is de verleden tijd van blive (“worden”), en opfattet is het voltooid deelwoord van opfatte (“opvatten, interpreteren”). Samen vormen ze een verleden passief: iets werd op een bepaalde manier geïnterpreteerd of ontvangen. Det blev opfattet anderledes. — “Het werd anders opgevat.” Samen ontstaat de structuur Jeg ville gerne hjælpe, men jeg kan godt se, hvordan det blev opfattet. Eerst zegt de spreker dat die graag wilde helpen; men zet daar een tegenstelling naast. Daarna zegt jeg kan godt se dat de spreker nu inziet hvordan det blev opfattet: hoe het bij de aangesprokene is overgekomen. De vaste vertaling is daarom: “Ik wilde helpen, maar ik zie hoe het bij je is overgekomen.”

5. Nogle gange har jeg brug for spørgsmål, før du kommer med forslag.

   Soms heb ik eerst vragen nodig voordat je met suggesties komt.

   Nogle gange

   soms

   har jeg brug for

   heb ik nodig

   spørgsmål

   vragen

   før

   voordat

   du kommer med

   je komt met

   forslag

   suggesties

   Uitgebreide uitleg

   Nogle gange betekent hier “soms”. Het is een tijdsbepaling: het geeft aan dat de uitspraak niet altijd geldt. Een verwante vorm is nogle (“enkele/sommige”), maar in deze vaste uitdrukking betekent nogle gange “soms”. har jeg brug for is de Deense constructie voor “hebben nodig”. Het werkwoord is har, de tegenwoordige vorm van have; jeg betekent “ik”, en brug for hoort samen bij deze betekenis. In een hoofdzin staat het werkwoord hier vóór het onderwerp omdat de tijdsbepaling vooraan staat: Nogle gange har jeg .... Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” spørgsmål betekent hier “vragen”. Het zelfstandig naamwoord is et spørgsmål in het enkelvoud; spørgsmål kan ook de meervoudsvorm zijn. In deze zin ondersteunt de vaste vertaling “vragen” de meervoudslezing. Het woord verandert dus niet van vorm tussen enkelvoud en meervoud; het lidwoord of de context kan het verschil aangeven. Voorbeeld: Jeg har et spørgsmål. — “Ik heb een vraag.” før betekent “voordat” en leidt hier de tijdsbepaling in. Wat erop volgt, gebeurt later dan het hebben van de vragen: eerst zijn er vragen nodig, daarna komt de andere handeling. In de bijzin staat de gewone volgorde du kommer: “jij komt”. du kommer med betekent hier “je komt met”. Het werkwoord kommer is de tegenwoordige vorm van komme (“komen”). Samen met med kan komme med betekenen dat iemand iets aandraagt of voorstelt; de vaste vertaling maakt die bedoeling hier duidelijk. Voorbeeld: Hun kommer med en idé. — “Zij komt met een idee.” forslag betekent hier “suggesties”. Het zelfstandig naamwoord is et forslag in het enkelvoud; de meervoudsvorm is opnieuw forslag. De context maakt hier het meervoud duidelijk, niet een verandering in de vorm van het woord. Voorbeeld: Han kommer med et forslag. — “Hij komt met een voorstel.” Samen betekent Nogle gange har jeg brug for spørgsmål letterlijk dat de spreker soms vragen nodig heeft. før du kommer med forslag voegt de tijdsrelatie toe: dat is voordat de aangesproken persoon met suggesties komt. De volledige betekenis is: “Soms heb ik eerst vragen nodig voordat je met suggesties komt.”

6. Det er en rimelig anmodning, og det kan jeg respektere.

   Dat is een redelijk verzoek, en dat kan ik respecteren.

   Det er

   Dat is

   rimelig

   redelijk

   anmodning

   verzoek

   det kan jeg

   dat kan ik

   respektere

   respecteren

   Uitgebreide uitleg

   Det er: er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Det is hier het onzijdige voornaamwoord in de betekenis “dat/het”; de vorm geeft niet zelfstandig aan naar welk concreet ding of welke concrete inhoud het verwijst. Samen vormt dit de patroonzin Det er ... = “Dat/het is ...”. rimelig: dit bijvoeglijk naamwoord betekent hier “redelijk” of “aanvaardbaar”. Het staat vóór anmodning en krijgt hier de vorm rimelig bij een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord met en. Het kan ook na er staan, bijvoorbeeld: Det er rimeligt. = “Dat is redelijk.” Daar verschijnt de vorm rimeligt bij het onzijdige det; de uitgang hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij anmodning. anmodning: een zelfstandig naamwoord voor een verzoek of vraag om iets. De vorm staat na het onbepaalde lidwoord en: en anmodning = “een verzoek”. Het lidwoord geeft hier geen expliciet aantal als zelfstandige bewering; het markeert een onbepaald enkelvoud. De bepaalde vorm is anmodningen = “het verzoek”. det kan jeg: hier staat det vóór het modale werkwoord en betekent het volgens de vaste vertaling “dat”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”); jeg betekent “ik”. In deze woordvolgorde wordt het bedoelde “dat” vooropgezet, waarna het werkwoord vóór het onderwerp staat: det kan jeg ... = “dat kan ik ...”. De precieze referent van det wordt door de gegeven zin niet als een afzonderlijk concreet zelfstandig naamwoord benoemd. respektere: dit is de infinitief van respektere (“respecteren”). Na het modale werkwoord kan volgt in het Deens de infinitief zonder at: jeg kan respektere ... = “ik kan ... respecteren”. Vergelijk: Jeg kan forstå det. = “Ik kan dat begrijpen.” Samen betekent Det er en rimelig anmodning “Dat is een redelijk verzoek”. Daarna voegt og (“en”) det kan jeg respektere toe: “dat kan ik respecteren”. De volledige vaste uitspraak is dus: “Dat is een redelijk verzoek, en dat kan ik respecteren.”

7. Jeg skal også sige det tydeligt, når jeg faktisk gerne vil have råd.

   Ik zal je ook duidelijk laten weten wanneer ik echt advies wil.

   Jeg skal

   ik zal

   også

   ook

   sige

   zeggen

   tydeligt

   duidelijk

   når

   wanneer

   faktisk

   echt; inderdaad

   gerne

   graag

   vil

   wil

   have

   hebben

   råd

   advies

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal betekent hier “ik zal”: de spreker kondigt een voorgenomen handeling aan. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; deze vorm verandert in het Deens niet mee met de persoon. Afhankelijk van de context kan skal ook verplichting uitdrukken. Voorbeeld: Jeg skal ringe senere. — “Ik zal later bellen.” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets dat al genoemd is. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of aantal. sige is de infinitief van “zeggen”. Na skal staat het werkwoord in de infinitief: skal sige. In deze zin gaat sige det tydeligt volgens de vaste vertaling om iets duidelijk meedelen of laten weten. Voorbeeld: Hun siger sandheden. — “Zij zegt de waarheid.” tydeligt betekent “duidelijk” en beschrijft hier hoe de spreker iets zegt. Het is de bijwoordelijke vorm van tydelig, niet een vorm die een zelfstandig naamwoord beschrijft. Voorbeeld: Tal tydeligt. — “Spreek duidelijk.” når betekent “wanneer” en leidt hier de tijdsbepaling in: het moment waarop de spreker dit duidelijk zal meedelen. Voorbeeld: Jeg ringer, når jeg kommer hjem. — “Ik bel wanneer ik thuiskom.” faktisk betekent hier “echt” of “inderdaad” en benadrukt dat de wens werkelijk bestaat. Het verandert de tijd of persoon van het werkwoord niet. gerne betekent “graag”. In gerne vil have drukt het uit dat iemand iets graag wil hebben; het is niet op zichzelf een verplichte beleefdheidsvorm. Voorbeeld: Jeg vil gerne læse. — “Ik wil graag lezen.” vil is de tegenwoordige vorm van ville en betekent hier “wil”. De vorm is niet specifiek voor jeg; het is de vorm die in de tegenwoordige tijd ook bij andere personen kan voorkomen. In vil have drukt het een wens uit. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” have is de infinitief van “hebben”. Na vil blijft het werkwoord in de infinitief: vil have betekent “willen hebben”. Met råd gaat het hier om advies willen, niet om bezit van een voorwerp. råd betekent hier “advies”. In deze algemene betekenis staat het zonder afzonderlijk lidwoord. Het kan in andere contexten ook een andere betekenis hebben, maar die is hier niet bedoeld. De combinatie skal også sige det tydeligt betekent dat de spreker dit eveneens duidelijk zal meedelen. når jeg faktisk gerne vil have råd specificeert wanneer dat geldt: op het moment dat de spreker echt advies wil. det is hier het object in de uitdrukking “het duidelijk zeggen/meedelen”; de zin specificeert niet afzonderlijk wat de inhoud van dat det is. Samen betekent de volledige zin: “Ik zal je ook duidelijk laten weten wanneer ik echt advies wil.”

8. Det vil hjælpe mig med at reagere på den måde, du har brug for.

   Dat helpt me om te reageren op de manier die jij nodig hebt.

   Det vil

   dat zal

   hjælpe

   helpen

   mig

   mij / me

   med at

   om te; met ... te

   reagere

   reageren

   på

   op

   den

   de

   måde

   manier

   du

   jij / je

   har brug for

   nodig hebben

   Uitgebreide uitleg

   Det vil opent de zin met de betekenis “dat zal”. Det is hier een voornaamwoordelijk element; het verwijst naar wat met “dat” wordt aangeduid, zonder dat de precieze referent in deze zin verder wordt benoemd. Vil is de tegenwoordige vorm van ville en drukt hier een toekomstig gevolg of vooruitzicht uit. In een andere context kan ville ook “willen” betekenen. Hjælpe betekent hier “helpen”. Het is de infinitief na vil: vil hjælpe betekent “zal helpen”. Na dit hulpwerkwoord krijgt het hoofdwerkwoord geen persoonsuitgang. Een herbruikbaar patroon is Det vil hjælpe ... — “Dat zal ... helpen”. Mig betekent “mij/me”. Dit is de objectvorm; de onderwerpsvorm is jeg. Hier is mig degene die geholpen wordt: hjælpe mig betekent “mij helpen”. Voor een onderwerp gebruik je bijvoorbeeld jeg, niet mig. Med at leidt een handeling in die door de hulp mogelijk wordt gemaakt: hjælpe mig med at reagere betekent “me helpen om te reageren”. Een bruikbaar patroon is hjælpe nogen med at + infinitief — “iemand helpen om ...”. Reagere betekent “reageren”. Het is de infinitief na at. In reagere på noget geeft på aan waarop de reactie gericht is. På betekent hier “op”. Samen met reagere vormt het het patroon reagere på noget — “op iets reageren”. Den måde betekent “de manier”. Måde is een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het meervoud is måder. Den is hier een bepalend woord bij het gemeenschappelijke geslacht van måde; samen maakt den måde de bedoelde manier bepaald. Het zelfstandig naamwoord zelf staat na den in de vorm måde, niet in de bepaalde vorm måden. Du betekent “jij/je” en is de onderwerpsvorm. De objectsvorm is dig, bijvoorbeeld in jeg hjælper dig — “ik help je”. Hier is du het onderwerp van har brug for. Har brug for is een vaste Deense constructie met de betekenis “nodig hebben”. Har is de tegenwoordige vorm van have; binnen deze combinatie wordt brug for niet afzonderlijk als “gebruik voor” vertaald. Het patroon is bijvoorbeeld du har brug for ... — “jij hebt ... nodig”. Samen vormen på den måde en du har brug for de betekenis “op de manier die jij nodig hebt”. De bijzin du har brug for specificeert welke manier bedoeld wordt. De hele zin betekent: “Dat zal me helpen om te reageren op de manier die jij nodig hebt.”