Basisverzoeken en instructies | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Bitte komm herein.

   Kom alsjeblieft binnen.

   Bitte

   alsjeblieft

   komm

   kom

   herein

   naar binnen

   Uitgebreide uitleg

   Bitte betekent hier “alsjeblieft” en maakt het verzoek beleefd. In andere contexten kan het ook bijvoorbeeld “graag gedaan” betekenen; die betekenis past hier niet. komm is de gebiedende wijs van kommen (“komen”) voor één informeel aangesproken persoon (du). De gebiedende wijs heeft hier geen uitgesproken onderwerp: Komm! betekent “Kom!”. Voorbeeld: Komm bitte herein. — “Kom alsjeblieft binnen.” herein is een bijwoord voor een beweging naar binnen, in de richting van de spreker of diens plaats. Het kan worden opgevat als her (“hierheen, naar de spreker toe”) plus ein (“naar binnen”), maar in deze zin functioneert het als één richtingsaanduiding. Vergelijk het met hinein (“naar binnen, daarheen”): herein richt de beweging naar de spreker toe, terwijl hinein die van de spreker af naar binnen richt. Samen vormen de delen het beleefde informele verzoek: “Kom alsjeblieft binnen.”

2. Bitte setz dich hier hin.

   Ga alsjeblieft hier zitten.

   Bitte

   alsjeblieft

   setz … dich … hin

   ga zitten

   hier

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt van de mededeling een beleefd verzoek. Het betekent hier “alsjeblieft”; het geeft op zichzelf geen informatie over het aantal personen. setz dich hin komt van het werkwoord sich hinsetzen (“gaan zitten” of “gaan zitten op een bepaalde plaats”). setz is de gebiedende wijs voor één persoon die met du wordt aangesproken, gevormd bij setzen. dich is het wederkerende voornaamwoord bij die persoon. Het partikel hin staat bij deze scheidbare werkwoordsvorm aan het einde van de werkwoordgroep; het benadrukt de beweging naar de bedoelde plaats. Een bruikbaar patroon is Setz dich ... hin. — “Ga ... zitten.” Voorbeeld: Setz dich auf den Stuhl. — “Ga op de stoel zitten.” hier is een plaatsbijwoord en betekent “op deze plaats” of “hier”. Het verandert niet van vorm. In deze zin staat het tussen dich en het afgescheiden partikel hin, zodat hier hin samen de plaatsrichting binnen sich hinsetzen uitwerkt. Samen vormt de zin het beleefde verzoek: “Ga alsjeblieft hier zitten.” De gebiedende wijs richt zich tot één informeel aangesproken persoon; hier bepaalt waar die persoon moet gaan zitten.

3. Bitte warte hier.

   Wacht alsjeblieft hier.

   Bitte

   alsjeblieft

   warte

   wacht

   hier

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Bitte betekent hier “alsjeblieft” en maakt het verzoek vriendelijker. Het kan ook “alstublieft” betekenen; de precieze beleefdheidswaarde hangt van de situatie af. warte is de gebiedende wijs van warten voor één informeel aangesproken persoon: “wacht”. De stamklinker blijft hier hetzelfde; vergelijk warten (wachten) en warte! (wacht!). Voor meerdere personen of een formele aanspreking gebruikt het Duits andere gebiedsvormen, zoals wartet! of warten Sie!. hier betekent “hier” en verwijst naar de plaats die in de situatie als deze plek geldt. Het is een bijwoord en verandert niet naar geslacht of getal. Samen vormt Bitte warte hier. een vriendelijk verzoek in de gebiedende wijs: “Wacht alsjeblieft hier.” De aangesproken persoon wordt gevraagd hier te wachten.

4. Bitte schau hierher.

   Kijk alsjeblieft hier.

   Bitte

   alsjeblieft

   schau

   kijk

   hierher

   hierheen

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt het verzoek beleefd: “alsjeblieft”. Het kan ook in andere contexten “graag gedaan” betekenen, maar hier is het een beleefdheidswoord bij een verzoek. Voorbeeld: Bitte warten. — “Wacht alstublieft.” schau betekent hier “kijk” en is de informele gebiedende wijs van schauen (“kijken”). De aangesprokene is daardoor impliciet één persoon met du; het voornaamwoord du hoeft in deze gebiedende wijs niet te worden uitgesproken. Voorbeeld: Schau nach oben. — “Kijk omhoog.” hierher betekent “hierheen”: het wijst op beweging of gerichte aandacht naar deze plek. Het verschilt van hier (“hier”), dat alleen een plaats aanduidt zonder de richting naar die plaats te benadrukken. Voorbeeld: Komm hierher. — “Kom hierheen.” Samen vormt Bitte schau hierher. een beleefd, informeel verzoek aan één persoon: “Kijk alsjeblieft hierheen.” Bitte verzacht het verzoek, schau geeft de handeling aan en hierher geeft de richting van het kijken aan.

5. Bitte hör gut zu.

   Luister alsjeblieft goed.

   Bitte

   alsjeblieft

   hör … zu

   luister

   gut

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Bitte betekent hier “alsjeblieft” en maakt de opdracht beleefd. Het kan ook “graag” betekenen in een antwoord, maar in deze zin is het een beleefdheidswoord bij een verzoek. hör ... zu komt van het werkwoord zuhören, “luisteren”. hör is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, gevormd uit hören; het onderwerp “jij” staat er niet bij. zuhören is een scheidbaar werkwoord: in deze gebiedende wijs staat hör vooraan en zu aan het einde. In een gewone hoofdzin kan hetzelfde patroon verschijnen, bijvoorbeeld: Du hörst gut zu. — “Jij luistert goed.” gut betekent hier “goed” en beschrijft de manier waarop er geluisterd moet worden. Het is het bijwoord bij zuhören; het verandert hier niet omdat het geen zelfstandig naamwoord beschrijft. Het tegenovergestelde is schlecht: Hör schlecht zu betekent “Luister slecht”, al is dat geen zinvol verzoek. Samen vormen de delen de beleefde opdracht Bitte hör gut zu.: “Luister alsjeblieft goed.” De aangesprokene moet dus aandachtig luisteren; Bitte maakt de gebiedende wijs beleefder, terwijl hör ... zu de opdracht uitdrukt en gut de manier van luisteren specificeert.

6. Bitte sprich langsam.

   Praat alsjeblieft langzaam.

   Bitte

   alsjeblieft

   sprich

   praat

   langsam

   langzaam

   Uitgebreide uitleg

   Bitte betekent hier “alsjeblieft” en maakt het verzoek beleefd. Het kan aan het begin van een verzoek staan; in deze zin verandert het niets aan de grammaticale vorm van het werkwoord. sprich is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon (du) van sprechen (“spreken”). De vorm is niet simpelweg sprech: in deze vorm verandert de klinker van e naar i, zoals in sprechen → du sprichst → sprich!. Voorbeeld: Sprich deutlicher. — “Praat duidelijker.” langsam betekent hier “langzaam” en beschrijft hoe het spreken moet gebeuren. Het is hier een bijwoord; dezelfde vorm kan ook als bijvoeglijk naamwoord worden gebruikt, maar dat is in deze zin niet de functie. De vergelijkingsvormen zijn langsam — langsamer — am langsamsten (“langzaam” — “langzamer” — “het langzaamst”). Samen vormen de delen een beleefd bevel: Bitte + de gebiedende wijs sprich + de manier waarop: “Praat alsjeblieft langzaam.”