Basisvragen over plaats en tijd | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Wo ist es?

   Waar is het?

   Wo

   waar

   ist

   is

   es

   het

   Uitgebreide uitleg

   Wo betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is het Duitse vraagwoord voor locatie. Vergelijk in het meegegeven vervolg Wo bist du? — “Waar ben je?”; daar blijft Wo hetzelfde, maar het werkwoord verandert omdat het onderwerp anders is. ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: sein → ist. Deze vorm past bij es. In Wo bist du? staat daarentegen bist, de vorm van sein bij du (“jij”). es is hier het Duitse voornaamwoord dat in de vaste vertaling als “het” wordt weergegeven. De vorm is enkelvoudig en onzijdig; de concrete referent wordt in deze ene zin niet verder benoemd. Het voornaamwoord kan dus naar een eerder bekende zaak of situatie verwijzen zonder dat die hier opnieuw wordt genoemd. Samen vormen Wo + ist + es de vraag “Waar is het?”: het vraagwoord staat vooraan, gevolgd door de persoonsvorm ist, daarna het onderwerp es. De zin vraagt naar de plaats van het bedoelde “het”.

2. Wo bist du?

   Waar ben je?

   Wo

   waar

   bist du

   ben je

   Uitgebreide uitleg

   Wo betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; vergelijk Was (“wat”) in een vraag naar een zaak of gebeurtenis. bist is de tweede persoon enkelvoud van sein (“zijn”): ich bin, du bist, er/sie/es ist. De vorm bist hoort dus bij du, niet bij een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Du bist hier. — “Je bent hier.” du is het informele persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon. In een Duitse ja/nee- of vraagwoordvraag staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Wo bist du? — letterlijk opgebouwd als “Waar ben je?” Samen vormt Wo met bist du de vraag naar de plaats waar de aangesproken persoon zich bevindt: “Waar ben je?”

3. Was ist hier passiert?

   Wat is hier gebeurd?

   Was

   wat

   ist

   is

   hier

   hier

   passiert

   gebeurd

   Uitgebreide uitleg

   Was betekent hier “wat” en vraagt naar een zaak, gebeurtenis of inhoud. Het is een vraagwoord; vergelijk Wer? (“wie?”) voor een persoon en Wo? (“waar?”) voor een plaats. Voorbeeld: Was ist das? — “Wat is dat?” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. In deze zin hoort het bij het onderwerp Was. In een Duitse vraag staat het vervoegde werkwoord vóór het overige zinsmateriaal; bij deze vraag staat het daarom direct na het vraagwoord. De vormen zijn bijvoorbeeld ich bin, du bist, er/sie/es ist. hier betekent “hier” en verwijst naar de plaats of situatie die in de context relevant is. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Was ist hier? — “Wat is hier?” passiert komt van passieren (“gebeuren”) en is hier het voltooid deelwoord. Samen met ist vormt het het Duitse perfectum: ist passiert betekent “is gebeurd”. Bij passieren wordt in deze betekenis sein als hulpwerkwoord gebruikt. Voorbeeld: Was ist passiert? — “Wat is er gebeurd?” Samen vormen Was, ist, hier en passiert de vraag Was ist hier passiert?: “Wat is hier gebeurd?” De vraag gebruikt het perfectum om te vragen naar een gebeurtenis die al heeft plaatsgevonden, met aandacht voor wat er is gebeurd; hier beperkt de vraag tot de relevante plaats of situatie.

4. Wie spät ist es?

   Hoe laat is het?

   Wie spät

   hoe laat

   ist es

   is het

   Uitgebreide uitleg

   Wie spät betekent hier “hoe laat”. In deze vaste vraag wordt wie niet gebruikt om naar een persoon te vragen: samen met spät vormt het de vraag naar het tijdstip. spät betekent “laat” en heeft de vergelijkingsreeks spät – später – am spätesten (“laat” – “later” – “het laatst/het allerlaatst”). Voorbeeld: Der Zug kommt später. = “De trein komt later.” ist es bevat ist, de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd, en es, het voornaamwoord dat in deze tijdsaanduiding als formeel onderwerp wordt gebruikt. Het verwijst hier niet naar een concreet genoemde persoon of zaak. In een vraag staat de persoonsvorm vóór dit onderwerp: Ist es spät? = “Is het laat?” Wie spät vraagt naar de actuele kloktijd. Dat verschilt van Wann, dat vraagt wanneer een gebeurtenis plaatsvindt: Wann kommst du? = “Wanneer kom je?” Samen vormen de twee delen de Duitse vraag Wie spät ist es?: “Hoe laat is het?” De vraag gebruikt dus wie spät voor het tijdstip en daarna de omgekeerde vraagvolgorde ist es.

5. Wann kommst du?

   Wanneer kom je?

   Wann

   wanneer

   kommst

   komt

   du

   jij

   Uitgebreide uitleg

   Wann betekent hier “wanneer” en vraagt naar het tijdstip waarop iets gebeurt. Het is een vraagwoord; vergelijk bijvoorbeeld Wann beginnt der Film? — “Wanneer begint de film?” kommst is de vorm van het werkwoord kommen (“komen”) in de tegenwoordige tijd voor du: du kommst. De uitgang -st markeert hier de tweede persoon enkelvoud. Andere basisvormen zijn bijvoorbeeld ich komme en wir kommen. Voorbeeld: Du kommst morgen. — “Je komt morgen.” du is het informele persoonlijk voornaamwoord voor één aangesproken persoon: “jij/je”. Het staat hier als onderwerp van kommst. In een formele aanspreking gebruikt het Duits Sie met de werkwoordsvorm kommen, bijvoorbeeld Wann kommen Sie? — “Wanneer komt u?” Samen vormen de delen de vraag naar het moment waarop de aangesproken persoon komt. In deze Duitse vraag staat het vraagwoord vooraan, daarna de persoonsvorm kommst, en vervolgens het onderwerp du: “Wanneer kom je?”

6. Warum bist du zu spät?

   Waarom ben je laat?

   Warum

   waarom

   bist du

   ben je

   zu spät

   te laat

   Uitgebreide uitleg

   Warum betekent hier “waarom” en vraagt naar de reden. Het is een vraagwoord; vergelijk Wann (“wanneer”), dat naar tijd vraagt: Warum kommst du? = “Waarom kom je?” bist du: bist is de vorm van sein (“zijn”) voor de tweede persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: du bist. In een Duitse ja/nee- of vraagwoordvraag staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Warum bist du ...? De vorm bist hoort dus bij du; bij ich is het bin, bij er/sie/es is het ist. zu spät: spät betekent “laat”; zu maakt er “te laat” van, dus later dan passend of verwacht. Het bijvoeglijk naamwoord blijft hier spät; zu is geen verbuiging van dat woord. Voor een gewone vergelijking gebruikt Duits später (“later”), maar zu spät drukt geen gewone vergelijking uit: het benoemt een ongewenst late timing. Samen vormen de delen de vraag: Warum + bist du + zu spät? = “Waarom ben je te laat?” De eerdere vraag Wann kommst du? gebruikt Wann om naar het tijdstip van komen te vragen; deze vraag gebruikt Warum om naar de reden van het te laat zijn te vragen.