Basisacties en keuzes thuis | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Bitte öffne die Tür.

   Open alsjeblieft de deur.

   Bitte

   alsjeblieft

   öffne

   open

   die

   de

   Tür

   deur

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt het verzoek beleefd: “alsjeblieft”. Het kan ook in andere verzoeken staan, bijvoorbeeld: Bitte warte. — “Wacht alsjeblieft.” öffne betekent hier “open” en is de gebiedende wijs van öffnen voor één aangesproken persoon in de informele aanspreekvorm. De vorm hoort bij het werkwoord öffnen, niet bij Tür. Voorbeeld: Öffne das Buch. — “Open het boek.” die is hier het bepaald lidwoord bij Tür. Tür is vrouwelijk; in deze zin staat het zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp in de accusatief enkelvoud, en daarbij blijft het vrouwelijke lidwoord die. Het lidwoord drukt hier bepaaldheid uit: het gaat om een specifieke deur die uit de context bekend is. Tür betekent “deur”. Het meervoud is Türen: Die Türen sind offen. — “De deuren zijn open.” Samen vormt Bitte öffne die Tür. een beleefd bevel: “Open alsjeblieft de deur.” Bitte verzacht het verzoek, öffne geeft de handeling als imperatief weer, en die Tür is wat geopend moet worden.

2. Bitte schließe das Fenster.

   Sluit alsjeblieft het raam.

   Bitte

   alsjeblieft

   schließe

   sluit

   das

   het

   Fenster

   raam

   Uitgebreide uitleg

   Bitte verzacht een verzoek en betekent hier “alsjeblieft”. Het kan aan het begin of elders in een verzoek staan. In deze zin maakt het de gebiedende wijs vriendelijker. schließe betekent hier “sluit”. Dit is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, gevormd van schließen (“sluiten”): du schließt → schließe!. Het onderwerp du wordt in deze vorm niet uitgesproken. Voorbeeld: Schließe die Tür! — “Sluit de deur!” das is hier het bepaald lidwoord bij Fenster. Het markeert een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; in deze zin staat het bij het lijdend voorwerp. Het lidwoord zelf betekent hier niet “één”. Fenster betekent “raam”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Fenster. Het meervoud heeft dezelfde vorm: die Fenster. Voorbeeld: Das Fenster ist offen. — “Het raam is open.” Samen vormen Bitte schließe een vriendelijk verzoek in de gebiedende wijs. das Fenster is wat gesloten moet worden. De volledige betekenis is: “Sluit alsjeblieft het raam.”

3. Bitte schalte es ein.

   Zet het alsjeblieft aan.

   Bitte

   alsjeblieft

   schalte … ein

   zet aan

   es

   het

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt het verzoek hier beleefd: “alsjeblieft”. Het kan bij een verzoek staan, zoals in Bitte schließe das Fenster. (“Sluit alsjeblieft het raam.”). Het zegt op zichzelf niets over het aantal of de grammaticale vorm van het gevraagde object. schalte ... ein hoort bij het scheidbare werkwoord einschalten, “aanzetten” of “inschakelen”. schalte is hier de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, gevormd bij einschalten; ein staat in deze hoofdzin achteraan. In een gewone Duitse hoofdzin wordt dit werkwoord juist gescheiden: Ich schalte es ein. — “Ik zet het aan.” In een bijzin staat het samen: ..., weil ich es einschalte. — “... omdat ik het aanzet.” Het tegengestelde werkwoord is ausschalten: Bitte schalte es aus. — “Zet het alsjeblieft uit.” es is een persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval en functioneert hier als lijdend voorwerp van einschalten: iets wordt aangezet. De vertaling ondersteunt de betekenis “het”, maar identificeert niet welk concreet voorwerp ermee bedoeld wordt. De vorm es wordt onder andere gebruikt voor een onzijdig enkelvoudig antecedent; het precieze referent moet uit de context komen. Samen vormen de delen de beleefde gebiedende zin Bitte schalte es ein.: “Zet het alsjeblieft aan.” De aangesproken persoon krijgt het verzoek om het bedoelde voorwerp aan te zetten. In een verzoek aan meerdere personen zou Duits een andere gebiedende vorm gebruiken, bijvoorbeeld Schaltet es ein.

4. Bitte schalte es aus.

   Zet het alsjeblieft uit.

   Bitte

   alsjeblieft

   schalte … aus

   uitzetten

   es

   het

   Uitgebreide uitleg

   Bitte betekent hier “alsjeblieft” en maakt het verzoek beleefder. Het kan ook aan het einde van een verzoek staan. Voorbeeld: Bitte warte. — “Wacht alsjeblieft.” schalte ... aus is de scheidbare werkwoordconstructie van ausschalten, “iets uitschakelen”. schalte is hier de gebiedende wijs voor één informeel aangesproken persoon; aus staat als afgescheiden deel aan het einde. De basisvorm (infinitief) is ausschalten. Voorbeeld: Ich schalte das Licht aus. — “Ik doe het licht uit.” Het tegenovergestelde is einschalten: Schalte es ein. — “Zet het aan.” es is een persoonlijk voornaamwoord in de onzijdige vorm en is hier het lijdend voorwerp van ausschalten. De vertaling maakt de bedoelde betekenis “het” duidelijk, maar benoemt niet welk object dat is. Bij een grammaticaal mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord kunnen in de accusatief andere vormen voorkomen, zoals ihn of sie. Samen vormen deze delen het verzoek Bitte schalte es aus.: “Zet het alsjeblieft uit.” ausschalten benoemt de handeling, es het uit te schakelen object en Bitte verzacht het verzoek.

5. Gib mir das bitte.

   Geef me dit alsjeblieft.

   Gib

   geef

   mir

   aan mij

   das

   dit

   bitte

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Gib is de gebiedende wijs van geben (“geven”), gericht aan één persoon in de informele aanspreekvorm. De stamklinker verandert hierbij: geben → gib!. Voor een beleefde aansporing kan bitte worden toegevoegd: Gib mir das! = “Geef me dat!”; Gib mir das bitte. klinkt verzoekender. mir betekent hier “aan mij” en is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich: ich → mir. De datief markeert in deze zin de ontvanger. Vergelijk: Gib ihm das. = “Geef het aan hem.” das verwijst hier volgens de vaste vertaling naar “dit”. Het is een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord, niet het lidwoord bij een genoemd zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het als datiefobject? Nee: mir is de ontvanger, terwijl das datgene is wat gegeven wordt en daarom het accusatiefobject vormt. De vorm das kan in andere zinnen ook een lidwoord of betrekkelijk voornaamwoord zijn; hier functioneert het als aanwijzend voornaamwoord. bitte betekent “alsjeblieft” en verzacht het verzoek. Het kan ook op een andere plaats staan, bijvoorbeeld Bitte gib mir das.. De positie verandert de kernbetekenis niet, maar de toon en nadruk kunnen licht verschillen. Samen volgt de zin het patroon Gib + ontvanger in de datief (mir) + gegeven voorwerp in de accusatief (das) + verzachting (bitte). De volledige betekenis is: “Geef me dit alsjeblieft.”

6. Ich nehme das.

   Ik neem dit.

   Ich

   ik

   nehme

   neem

   das

   dit

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; in het Duits wordt dit persoonlijk voornaamwoord altijd met een hoofdletter geschreven. Voor andere personen verandert de vorm, bijvoorbeeld du = “jij” en er = “hij”. nehme is de vorm van het werkwoord nehmen (“nemen”) bij ich in de tegenwoordige tijd: ich nehme. Het werkwoord heeft in deze vorm de stam nehm-; in andere persoonsvormen verandert de stamklinker soms, bijvoorbeeld du nimmst = “jij neemt”. das staat hier zelfstandig en verwijst naar het aangewezen of eerder genoemde ding. De voorafgaande zin gebruikt hetzelfde Duitse woord, en de vaste vertaling maakt de bedoeling als “dit” duidelijk. Als zelfstandig aanwijzend voornaamwoord kan das een onzijdig enkelvoudig object aanduiden; als lidwoord zou das juist vóór een zelfstandig naamwoord staan. Samen vormen de woorden Ich nehme das. de eenvoudige mededeling “Ik neem dit.” Ich is degene die de handeling uitvoert, nehme drukt de handeling in de tegenwoordige tijd uit, en das is wat wordt genomen.