De hoogte van een stoel veranderen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Dieser Stuhl ist zu niedrig.

   Deze stoel is te laag.

   Dieser

   deze

   Stuhl

   stoel

   ist

   is

   zu

   te

   niedrig

   laag

   Uitgebreide uitleg

   Dieser betekent hier “deze” en wijst naar één mannelijk zelfstandig naamwoord in de onderwerpsvorm. Het is de vorm van dieser bij mannelijk enkelvoud in de nominatief; bij andere grammaticale vormen verandert het bijvoorbeeld in diesen of diesem. Stuhl betekent “stoel”. Het woord is mannelijk: der Stuhl. Het meervoud is die Stühle; de umlaut hoort bij de meervoudsvorm en verandert de betekenis niet naar een ander woord. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt het onderwerp met een eigenschap; het is geen zelfstandig betekenisvol werkwoord zoals “staan”. zu betekent hier “te” en staat voor een bijvoeglijk naamwoord om aan te geven dat een eigenschap een ongewenst of ongeschikt hoge mate heeft. zu niedrig betekent dus “te laag”, niet alleen “laag”. Vergelijk sehr niedrig (“erg laag”): sehr versterkt, terwijl zu aangeeft dat de mate boven een gewenste grens ligt. niedrig betekent “laag”. Het is hier een predicatief bijvoeglijk naamwoord na ist, en krijgt daarom geen uitgang: Der Stuhl ist niedrig. De vergelijkingsvormen zijn niedriger (“lager”) en am niedrigsten (“het laagst”). Samen vormen de delen: Dieser Stuhl (“deze stoel”) + ist (“is”) + zu niedrig (“te laag”). De volledige betekenis is: “Deze stoel is te laag.” In de aansluitende context gaat het vervolgens over het veranderen van de hoogte, wat bij deze beoordeling van de stoel past.

2. Du kannst die Höhe ändern.

   Je kunt de hoogte veranderen.

   Du kannst

   je kunt

   Höhe

   hoogte

   ändern

   veranderen

   Uitgebreide uitleg

   Du kannst betekent hier dat de aangesprokene iets kan doen. kannst is de tegenwoordige tijd van können bij du; de infinitief van het daaropvolgende werkwoord blijft onveranderd: Du kannst warten. — Je kunt wachten. Bij een modaal werkwoord staat die infinitief in deze zinsbouw aan het einde. Höhe betekent hier “hoogte”. Het is het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Höhe; in het meervoud is dat die Höhen. In die Höhe staat het zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp; de vorm Höhe zelf verandert daarbij niet, omdat de vrouwelijke accusatief hier dezelfde vorm heeft als de nominatief. ändern betekent hier “veranderen” of “aanpassen”. Dit is de infinitief; de vorm bij ich is ändere, bijvoorbeeld: Ich ändere den Plan. — Ik verander het plan. Het werkwoord krijgt hier zijn infinitiefvorm omdat het na kannst staat. Samen vormen Du kannst + die Höhe + ändern de betekenis: “Je kunt de hoogte veranderen.” De aangesprokene is degene die de mogelijkheid heeft, die Höhe is wat veranderd wordt, en ändern benoemt de handeling.

3. Wie mache ich das?

   Hoe doe ik dat?

   Wie

   hoe

   mache

   doe

   ich

   ik

   das

   dat

   Uitgebreide uitleg

   Wie betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iets gebeurt. Het is een vraagwoord; vergelijk wer = “wie” en was = “wat”. Voorbeeld: Wie öffne ich das? = “Hoe open ik dit?” mache is de vorm van machen (“doen/maken”) voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich mache. De vorm sluit aan bij het onderwerp ich; in deze zin betekent het werkwoord “doen”. Voorbeeld: Ich mache das später. = “Ik doe dat later.” ich is het persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. In een Duitse vraag met een vraagwoord staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Wie mache ich ...? Het vraagwoord staat dus vooraan, gevolgd door mache en daarna ich. das betekent hier “dat” en verwijst naar iets dat in de situatie als bekend wordt opgevat, zonder dat de zin zelf precies benoemt waarnaar. Het is de vorm das; bij dit woord zijn de nominatief- en accusatiefvorm gelijk. In ich mache das is das het lijdend voorwerp van machen. Samen vormen de delen Wie mache ich das?: “Hoe doe ik dat?” De spreker vraagt naar de manier of werkwijze om iets uit te voeren; das blijft daarbij een verwijzing naar de bedoelde handeling of zaak. De vraag is neutraal en bruikbaar wanneer iemand om instructie vraagt.

4. Drück den Knopf unter dem Sitz.

   Druk op de knop onder de zitting.

   Drück

   druk!

   Knopf

   knop

   unter

   onder

   Sitz

   zitting

   Uitgebreide uitleg

   Drück is de gebiedende wijs van drücken (“drukken”) voor du. De vorm gebruikt de stam met ü: du drückst tegenover het bevel Drück!. Voorbeeld: Drück den Knopf. — “Druk op de knop.” Knopf betekent hier “knop”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Knopf in de basisvorm en die Knöpfe in het meervoud. In deze zin staat den Knopf, omdat het voorwerp van de handeling in de accusatief staat; der wordt dan den. unter betekent hier “onder”. Bij een plaatsaanduiding kan deze voorzetselgroep een vaste locatie aangeven. Met een stilstaande plaats gebruikt het Duits doorgaans de datief: unter dem Sitz — “onder de zitting”. Bij een beweging naar een plaats kan unter daarentegen de accusatief krijgen, bijvoorbeeld: Ich lege es unter den Sitz. — “Ik leg het onder de zitting.” Sitz betekent hier “zitting” of “zitplaats”. De basisvorm is der Sitz; na unter in deze locatieaanduiding staat dem Sitz, de datiefvorm van het mannelijke lidwoord. Voorbeeld: Der Sitz ist bequem. — “De zitplaats is comfortabel.” Samen vormt Drück den Knopf unter dem Sitz. een direct bevel: “Druk op de knop onder de zitting.” Drück geeft de handeling als opdracht; den Knopf is wat ingedrukt moet worden; unter dem Sitz specificeert welke knop bedoeld is, namelijk de knop die zich onder de zitting bevindt.

5. Das ist besser. Danke.

   Dat is beter. Bedankt.

   Das ist

   Dat is

   besser

   beter

   Danke

   bedankt

   Uitgebreide uitleg

   Das ist vormt hier de kern van een mededeling: das verwijst naar een eerder begrepen zaak of situatie, zonder dat de zin zelf precies benoemt waarnaar. Het is dus niet nodig om het automatisch aan het dichtstbijzijnde zelfstandig naamwoord te koppelen. ist is de tegenwoordige tijd van sein bij een enkelvoudig onderwerp: ich bin, du bist, er/sie/es ist. Voorbeeld: Das ist neu. — Dat is nieuw. besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten. In deze zin betekent het dat de bedoelde zaak of situatie beter is dan een eerdere toestand of vergelijking; die vergelijking hoeft niet expliciet te worden genoemd. Besser hoort bij gut, niet bij een zelfstandig naamwoord in de zin. Voorbeeld: Heute geht es besser. — Vandaag gaat het beter. Danke is een zelfstandige, gebruikelijke manier om dank uit te drukken. Het kan alleen staan, zoals hier, of in een langere uitdrukking voorkomen: Danke schön. — Hartelijk dank. Het verwante werkwoord is danken; dat krijgt voor de ontvanger doorgaans een datief: Ich danke dir. — Ik dank je. Samen zegt Das ist besser. dat de bedoelde zaak of situatie nu beter is dan eerder. Danke. is daarna een afzonderlijke dankbetuiging. De volledige betekenis is dus: Dat is beter. Bedankt.

6. Sag mir, wenn es immer noch nicht richtig ist.

   Zeg het me als het nog steeds niet goed is.

   Sag

   zeg

   mir

   mij / me

   wenn

   als

   es

   het

   immer noch

   nog steeds

   nicht

   niet

   richtig

   goed

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Sag is de gebiedende wijs van sagen (“zeggen”): sagen → du sagst → Sag!. Het onderwerp du (“jij”) staat in deze gebiedende vorm meestal niet in de zin. Voorbeelden: Sag die Wahrheit! = “Zeg de waarheid!” en Sagen Sie die Wahrheit! = “Zegt u de waarheid!”; de tweede vorm is de beleefde gebiedende wijs. mir is de datiefvorm van ich (“ik”): ich → mir. Bij sagen kan de persoon aan wie iets wordt gezegd met de datief worden uitgedrukt: Sag mir ... betekent hier “Zeg het me ...”. Vergelijk mich (accusatief, “mij”) met mir (datief, “aan mij / me”); na sagen is voor deze ontvanger mir de passende vorm. wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. In zo’n Duitse bijzin staat de persoonsvorm doorgaans achteraan. Voorbeeld: Wenn es regnet, bleibe ich hier. = “Als het regent, blijf ik hier.” es is hier het onderwerp van de bijzin. De vaste vertaling geeft dit weer als “het”, maar noemt niet zelfstandig welk concreet ding es aanduidt. Het is dus nauwkeuriger om hier de grammaticale rol te benoemen dan er een specifiek zelfstandig naamwoord aan toe te schrijven. immer noch betekent “nog steeds” en geeft aan dat een toestand tot het bedoelde moment voortduurt. Voorbeeld: Sie ist immer noch müde. = “Ze is nog steeds moe.” De combinatie is niet hetzelfde als alleen immer (“altijd”): immer beschrijft doorgaans herhaling of algemene regelmaat, terwijl immer noch de voortduring van een eerdere toestand benadrukt. nicht ontkent hier de daaropvolgende beschrijving richtig: de toestand is niet “goed/juiste wijze”. De plaats van nicht kan in het Duits de reikwijdte van de ontkenning helpen aangeven; in deze zin hoort de ontkenning bij richtig ist binnen de bijzin. richtig betekent hier “goed” of “correct”, niet “rechts”. Het kan als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld die richtige Antwort = “het juiste antwoord”, maar in nicht richtig beschrijft het de toestand op zichzelf. Het tegengestelde woord is vaak falsch (“fout”), afhankelijk van de bedoelde maatstaf. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”): sein → er/sie/es ist. In deze bijzin staat ist achteraan, zoals gebruikelijk bij een Duitse bijzin die met wenn begint. Voorbeeld: Wenn es gut ist, bin ich zufrieden. = “Als het goed is, ben ik tevreden.” Samen betekent Sag mir “Zeg het me”, en wenn es immer noch nicht richtig ist “als het nog steeds niet goed is”. De hele zin is daarom: “Zeg het me als het nog steeds niet goed is.” De spreker geeft een directe instructie en koppelt die aan de voorwaarde dat de toestand nog altijd niet correct of goed is. De gebiedende wijs maakt de formulering direct; Sag mir is in het Duits de informele enkelvoudsvorm.