Koffie in de pauze | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Möchtest du Kaffee?

   Wil je koffie?

   Möchtest

   zou je willen

   du

   je/jij

   Kaffee

   koffie

   Uitgebreide uitleg

   Möchtest betekent hier “zou je willen” en is een vorm van mögen (“mogen, leuk vinden”); in deze vaste uitdrukking krijgt het de betekenis van iets willen. De vorm is de Konjunktiv II en wordt vaak gebruikt om een wens of een beleefde vraag uit te drukken. Vergelijk de vormen: ich möchte, du möchtest, er/sie möchte. Voorbeeld: Möchtest du Tee? — “Wil je thee?” du is het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon en staat hier als onderwerp. Andere onderwerpen hebben andere vormen, bijvoorbeeld ich (“ik”) en wir (“wij”). Voorbeeld: Du möchtest Wasser. — “Jij wilt water.” Kaffee is het zelfstandig naamwoord voor “koffie”. Het Duitse woord is grammaticaal mannelijk, maar dat is in deze zin niet zichtbaar: zonder lidwoord blijft het Kaffee. Bij een concrete hoeveelheid kan er bijvoorbeeld een maatwoord staan: eine kleine Tasse Kaffee — “een klein kopje koffie”. Dat maatwoord en het bijvoeglijk naamwoord komen uit het vervolgzinnetje en zijn hier alleen een gelabeld voorbeeld van een uitbreidbaar patroon. Samen vormen de delen Möchtest du ...? een vraag naar de wens van de aangesproken persoon. Kaffee is waarnaar gevraagd wordt, zodat de volledige betekenis is: “Wil je koffie?”

2. Ja, bitte. Nur eine kleine Tasse.

   Ja, graag. Alleen een klein kopje.

   Ja, bitte

   ja, graag

   Nur

   alleen

   kleine

   klein

   Tasse

   kopje

   Uitgebreide uitleg

   Ja, bitte is hier een korte, beleefde instemming met een aanbod of vraag: “ja, graag”. bitte kan in andere contexten ook “alsjeblieft” of “graag gedaan” betekenen, maar in deze combinatie drukt het instemming uit. Voorbeeld: Ja, bitte. — “Ja, graag.” Nur beperkt de keuze of het gevraagde tot wat daarna komt: “alleen”. Het woord drukt hier niet op zichzelf een exact aantal uit. Voorbeeld: Nur Wasser. — “Alleen water.” kleine betekent hier “klein”. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is klein; kleine is de verbogen vorm vóór Tasse. In eine kleine Tasse hangt de uitgang samen met de grammaticale vorm van het vrouwelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord Tasse en met het lidwoord eine. Voor vergelijking: klein — kleiner — am kleinsten (“klein — kleiner — het kleinst”). Voorbeeld: eine kleine Tasse — “een klein kopje”. Tasse betekent hier “kopje” of algemener “kop”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Tasse; het meervoud is die Tassen. Voorbeeld: Die Tasse ist klein. — “Het kopje is klein.” Samen vormen Ja, bitte en Nur eine kleine Tasse de betekenis: “Ja, graag. Alleen een klein kopje.” In de gegeven context is het een instemming met koffie, met de beperking dat de spreker een kleine kop koffie wil; eine moet hier niet worden uitgelegd als een expliciete numerieke telling. De formulering is kort en beleefd in een alledaagse aanbieding of bestelling.

3. Bitte schön.

   Alsjeblieft.

   Bitte schön.

   Alstublieft.

   Uitgebreide uitleg

   Bitte schön. is een vaste Duitse beleefdheidsuitdrukking. In deze zin betekent ze alstublieft; dezelfde uitdrukking kan ook worden gebruikt wanneer iemand iets aanreikt of een verzoek beleefd formuleert. De letterlijke onderdelen moet je hier dus niet los als de volledige betekenis opvatten: bitte draagt het idee van een beleefd verzoek of aanbod, en schön maakt deel uit van de vaste uitdrukking. Bitte komt ook zelfstandig voor, bijvoorbeeld in Ja, bitte. — Ja, graag. Het kan eveneens alsjeblieft betekenen in een verzoek, maar de precieze functie volgt uit de situatie. Schön betekent buiten deze uitdrukking vaak mooi of fijn; bijvoorbeeld Das ist schön. — Dat is mooi. In Bitte schön. moet je echter de gebruikelijke combinatie als geheel leren. Als geheel is Bitte schön. hier de Duitse beleefdheidsformule die overeenkomt met het Nederlandse Alstublieft.. Het is een korte, herbruikbare formule bij een beleefd aanbod, een overhandiging of een servicehandeling.

4. Es riecht gut.

   Het ruikt lekker.

   Es

   het

   riecht

   ruikt

   gut

   lekker

   Uitgebreide uitleg

   Es betekent hier “het” en is het onderwerp van de zin. In deze betekenis verwijst het naar wat er ruikt; de precieze bron wordt in deze zin niet benoemd. Duits gebruikt es ook in zulke onpersoonlijke zinnen over een geur of andere waarneming. riecht komt van riechen (“ruiken”). Dit is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: ich rieche, du riechst, er/sie/es riecht. De vorm riecht past hier bij het onderwerp es. gut betekent hier “lekker” in de zin van “aangenaam ruikend”. Het woord staat bij riecht en beschrijft dus hoe iets ruikt; het is hier geen zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Das Essen riecht gut. — “Het eten ruikt lekker.” Samen vormen de delen Es + riecht + gut de betekenis: “Het ruikt lekker.” De zin zegt dat de geur aangenaam is, zonder in deze uiting te specificeren wat precies de bron van die geur is.

5. Brauchst du Zucker?

   Heb je suiker nodig?

   Brauchst

   heb je nodig

   du

   je

   Zucker

   suiker

   Uitgebreide uitleg

   Brauchst betekent hier “heb je nodig”. Het is de tegenwoordige tijd van brauchen (“nodig hebben”) in de tweede persoon enkelvoud: du brauchst. In een ja-neevraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Brauchst du ...? Vergelijk: Du brauchst Wasser. — “Je hebt water nodig.” du is het informele persoonlijk voornaamwoord voor één aangesproken persoon. Het is hier het onderwerp en staat daarom in de nominatief. De vorm verandert niet door het geslacht van de aangesproken persoon. Voor meerdere personen gebruikt het Duits ihr, bijvoorbeeld: Braucht ihr Wasser? — “Hebben jullie water nodig?” Zucker betekent “suiker”. Het is een zelfstandig naamwoord; het Duits schrijft zulke zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter. In deze zin is Zucker het lijdend voorwerp van brauchen. Bij een stof die niet als afzonderlijke porties wordt geteld, kan het zonder lidwoord staan: Ich brauche Zucker. — “Ik heb suiker nodig.” Samen vormen de delen de vraag Brauchst du Zucker?: de persoonsvorm Brauchst staat vooraan, daarna volgt het onderwerp du, en vervolgens het gevraagde datgene wat nodig is, Zucker. De vaste betekenis is: “Heb je suiker nodig?”

6. Nein, nur Milch, bitte.

   Nee, alleen melk, graag.

   Nein

   nee

   nur

   alleen

   Milch

   melk

   bitte

   graag

   Uitgebreide uitleg

   Nein is een zelfstandig antwoordwoord met de betekenis “nee”. Het kan een voorafgaande mogelijkheid of vraag ontkennen. Voor een positieve bevestiging gebruik je ja. nur betekent hier “alleen” en beperkt wat genoemd of gevraagd wordt. In deze context wordt alleen melk bedoeld, niet de eerder genoemde suiker. Het staat vóór het element dat het beperkt. Voorbeeld: nur Wasser betekent “alleen water”. Milch betekent “melk”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. Hier verwijst het naar melk als stof, zonder expliciete hoeveelheid. Het grammaticale geslacht is vrouwelijk: die Milch; na nur staat in deze zin geen lidwoord. Voor een soort of variëteit kan in een andere context wel een meervoudsvorm voorkomen, maar dat is niet de betekenis van deze zin. bitte betekent hier “graag” en maakt het verzoek beleefd. Het kan ook op andere plaatsen staan, bijvoorbeeld in Bitte warten (“Wacht alstublieft”), maar in deze zin staat het aan het einde. Samen vormen de delen: Nein wijst de eerdere optie af, nur Milch geeft aan wat wél bedoeld wordt, en bitte maakt het verzoek beleefd. De volledige betekenis is: “Nee, alleen melk, graag.”

7. Tut mir leid, es gibt keine Milch.

   Sorry, er is geen melk.

   Tut mir leid

   Het spijt me

   es gibt

   er is / er zijn

   keine

   geen

   Milch

   melk

   Uitgebreide uitleg

   Tut mir leid is een vaste Duitse uitdrukking voor een verontschuldiging: “Het spijt me” of “Sorry”. Letterlijk bevat ze tut, de derde persoon enkelvoud van tun (“doen”), en mir, de datiefvorm van ich (“ik”); samen met leid vormt dit hier echter één idiomatische uitdrukking. Voorbeeld: Das tut mir leid. — “Dat spijt me.” es gibt is een vaste constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets uit te drukken: “er is” of “er zijn”. gibt is de derde persoon enkelvoud van geben (“geven”), maar in deze constructie vertaal je het niet letterlijk als “geeft”. Voorbeeld: Es gibt Kaffee. — “Er is koffie.” keine ontkent het zelfstandig naamwoord dat erop volgt: “geen” of “niet”. Hier staat het bij Milch, een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, en in es gibt staat het naamwoordelijk zinsdeel in de accusatief. Bij het vrouwelijke enkelvoud ziet kein er in de nominatief en accusatief allebei uit als keine; de vorm toont hier dus niet zelfstandig het naamvalverschil. Voorbeeld: Ich habe keine Zeit. — “Ik heb geen tijd.” Milch betekent “melk”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Milch. In deze zin verwijst het naar melk als stof of onbepaalde hoeveelheid, niet naar een specifiek geteld aantal. Voorbeeld: Die Milch ist kalt. — “De melk is koud.” Samen betekent es gibt keine Milch: “er is geen melk”. De constructie es gibt introduceert wat aanwezig is, en keine Milch zegt dat die melk niet aanwezig is. De volledige uiting is dus: “Het spijt me, er is geen melk.”

8. Das ist okay.

   Dat is oké.

   Das

   dat

   ist

   is

   okay

   oké

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier “dat” en staat zelfstandig als aanwijzend voornaamwoord. In deze context wijst het op de eerder genoemde situatie. Een vergelijkbaar patroon is Das ist gut. — “Dat is goed.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd: sein → ist. Deze vorm hoort bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud, zoals das. Bijvoorbeeld: Das ist neu. — “Dat is nieuw.” okay is hier een onverbuiglijk beschrijvend woord dat na sein als gezegde staat. Het geeft een beoordeling of toestand van wat met das wordt aangewezen. Bijvoorbeeld: Alles ist okay. — “Alles is oké.” Samen vormt Das ist okay. het herbruikbare patroon Das ist + beschrijving: “Dat is + beschrijving.” De vaste vertaling is: “Dat is oké.”