Schoenen passen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Diese Schuhe sehen bequem aus.

   Deze schoenen zien er comfortabel uit.

   Diese

   deze

   Schuhe

   schoenen

   sehen … aus

   eruitzien

   bequem

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   Diese staat hier bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud: Schuhe. De vorm betekent in deze zin “deze” en wijst naar schoenen die in de situatie bedoeld zijn. Het Duitse aanwijzende woord past zich onder andere aan naamval en getal aan; diese is hier de vorm voor meervoud in de nominatief. Voor één mannelijk zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld dieser, zoals in Dieser Schuh ist bequem. — “Deze schoen is comfortabel.” Schuhe is het meervoud van der Schuh (“de schoen”). De uitgang -e hoort bij dit meervoud: ein Schuh → zwei Schuhe. Het lidwoord en de vorm van het zelfstandig naamwoord kunnen samen laten zien of het om enkelvoud of meervoud gaat. sehen ... aus hoort bij het scheidbare werkwoord aussehen, dat “eruitzien” betekent. sehen is hier de tegenwoordige tijd in de derde persoon meervoud, passend bij Diese Schuhe; bij een enkelvoudig onderwerp staat bijvoorbeeld sieht, zoals in Der Schuh sieht neu aus. — “De schoen ziet er nieuw uit.” In een hoofdzin staat het voorvoegsel aus aan het einde: Die Schuhe sehen neu aus. — “De schoenen zien er nieuw uit.” In een bijzin blijft het werkwoord bijeen: ..., weil die Schuhe bequem aussehen. — “..., omdat de schoenen er comfortabel uitzien.” bequem is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “comfortabel” of “gerieflijk”. In bequem aussehen beschrijft het hoe de schoenen eruitzien of welke indruk ze wekken; het zegt niet rechtstreeks dat iemand ze al heeft gedragen. Als predicatief bijvoeglijk naamwoord na aussehen krijgt bequem geen uitgang: Die Schuhe sehen bequem aus. Samen vormen de delen: Diese Schuhe (“deze schoenen”) is het onderwerp, sehen ... aus geeft de indruk “eruitzien”, en bequem beschrijft die indruk. De volledige betekenis is daarom: “Deze schoenen zien er comfortabel uit.”

2. Sie sind für lange Spaziergänge gemacht.

   Ze zijn gemaakt voor lange wandelingen.

   Sie sind

   ze zijn

   für

   voor

   lange

   lange

   Spaziergänge

   wandelingen

   gemacht

   gemaakt

   Uitgebreide uitleg

   Sie sind betekent hier “ze zijn”. Door de context en de vaste vertaling verwijst Sie hier naar de schoenen. De hoofdletter staat ook omdat dit woord aan het begin van de zin staat; hier is het dus niet de formele aanspreekvorm “u”. sind is de vorm van sein bij een meervoudig onderwerp: sein – sind. Voorbeeld: Die Schuhe sind bequem. = “De schoenen zijn comfortabel.” für betekent hier “voor” en leidt aan waarvoor iets gemaakt of geschikt is. Het veelgebruikte patroon is für + zelfstandig naamwoord. lange beschrijft Spaziergänge en betekent hier “lange”. Het grondwoord is lang. In für lange Spaziergänge staat het zelfstandig naamwoord in de vierde naamval, meervoud, na für; omdat er geen lidwoord staat, krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e: lange. Spaziergänge betekent “wandelingen”. Het is het meervoud van Spaziergang; daarbij verandert de klinker ook: Spaziergang – Spaziergänge. Voorbeeld: Wir machen Spaziergänge. = “Wij maken wandelingen.” gemacht betekent hier “gemaakt” en is het voltooid deelwoord van machen (“maken”). Samen met sein vormt het in deze zin de constructie für etwas gemacht sein: “voor iets gemaakt zijn”, vaak natuurlijk vertaald als “geschikt zijn voor iets”. In het Duits staat gemacht in de waargenomen zin na für lange Spaziergänge, terwijl sind eerder staat. Samen vormen Sie sind, für lange Spaziergänge en gemacht de betekenis: “Ze zijn gemaakt voor lange wandelingen.” Natuurlijk Nederlands is ook: “Ze zijn geschikt voor lange wandelingen.”

3. Kann ich sie hier anprobieren?

   Kan ik ze hier passen?

   Kann ich

   kan ik

   sie

   ze

   hier

   hier

   anprobieren

   passen; uitproberen

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich vormt hier het begin van een vraag: kann is de vorm van können bij ich, met de betekenis “kan/mag ik”. Het werkwoord können drukt mogelijkheid of toestemming uit; de precieze lezing wordt hier door de situatie bepaald. Vergelijk: Kann ich helfen? — “Kan ik helpen?” ich is het persoonlijk voornaamwoord voor de spreker. In een Duitse hoofdzin staat het vervoegde werkwoord in een gewone vraag vóór het onderwerp: Kann ich ...?. sie betekent hier “ze” en is het lijdend voorwerp: de spreker wil die voorwerpen passen. De vorm sie kan in het Duits verschillende grammaticale functies hebben; in deze zin wordt de bedoelde verwijzing door de vaste vertaling en de context als “ze” begrepen. De vorm zelf maakt niet noodzakelijk duidelijk of het om vrouwelijk enkelvoud of meervoud gaat. hier betekent “hier”, dus op de huidige plaats. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een ander woord. anprobieren betekent “passen” in de betekenis “kleding of iets dat je draagt uitproberen”. Het is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin staat an bij de vervoegde werkwoordsvorm, maar na een modaal werkwoord blijft het hele infinitief anprobieren achteraan staan. Bijvoorbeeld: Ich probiere die Schuhe an. — “Ik pas de schoenen.” Samen ontstaat de vraag Kann ich sie hier anprobieren?: “Kan ik ze hier passen?” De structuur is herbruikbaar als Kann ich + voorwerp + plaats + infinitief?, bijvoorbeeld Kann ich das hier anprobieren? — “Kan ik dit hier passen?”

4. Benutzen Sie diese Bank, während Sie sie anziehen.

   Gebruik deze bank terwijl u ze aantrekt.

   Benutzen

   gebruik

   Sie

   u

   diese

   deze

   Bank

   bank

   während

   terwijl

   Sie

   u

   sie

   ze

   anziehen

   aantrekken

   Uitgebreide uitleg

   Benutzen betekent hier “gebruiken”. De vorm is de formele gebiedende wijs van benutzen: Benutzen Sie ... = “Gebruik ...”. Bij de formele aanspreekvorm staat Sie na het werkwoord; het werkwoord blijft daarbij in deze vorm. Sie is hier de formele aanspreekvorm “u”. De hoofdletter is belangrijk: Sie is niet hetzelfde als het kleine sie verderop. diese betekent hier “deze” en hoort bij Bank. In deze combinatie verwijst het naar een enkelvoudig vrouwelijk zelfstandig naamwoord; de vorm diese is bij dit woord zowel in de nominatief als accusatief gelijk. Het patroon is bijvoorbeeld diese Tasche = “deze tas”. Bank is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “bank”. Duitse zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. Het meervoud is Bänke; dat is een andere vorm dan het enkelvoud in deze zin. während betekent “terwijl” en leidt een bijzin in. In een Duitse während-bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Het patroon is während + onderwerp + ... + werkwoord. Het tweede Sie is opnieuw de formele aanspreekvorm “u”. Het onderwerp van de bijzin is dus dezelfde aangesproken persoon als in het eerste deel. sie betekent hier “ze” en is een klein geschreven persoonlijk voornaamwoord in de accusatief. In deze zin is het het voorwerp van anziehen; de vaste vertaling identificeert dit voorwerp als de eerder genoemde bank. De vorm sie kan in andere zinnen ook een andere grammaticale functie of referent hebben, dus de betekenis moet uit de context worden bepaald. anziehen betekent hier “aantrekken”. Het is een scheidbaar werkwoord: an- + ziehen. In een hoofdzin kan het einddeel loskomen, bijvoorbeeld Sie zieht die Jacke an = “Ze trekt de jas aan”; na während blijft het infinitief hier als één geheel achteraan staan: sie anziehen. Samen betekent Benutzen Sie diese Bank “Gebruik deze bank”. während Sie sie anziehen betekent “terwijl u ze aantrekt”. Door während staat anziehen aan het einde van de bijzin. De volledige betekenis is daarom: “Gebruik deze bank terwijl u ze aantrekt.”

5. Sie fühlen sich ein bisschen klein an.

   Ze voelen een beetje klein aan.

   fühlen … sich … an

   aanvoelen

   ein bisschen

   een beetje

   klein

   klein

   Uitgebreide uitleg

   fühlen sich ... an is het scheidbare werkwoord sich anfühlen: letterlijk “zich aanvoelen”. In deze zin staat Sie volgens de vaste vertaling voor “ze”; fühlen is hier de vorm voor de derde persoon meervoud in de tegenwoordige tijd. Het wederkerende sich hoort bij dit werkwoord. Bij een scheidbaar werkwoord staat het voorvoegsel an in een hoofdzin achteraan: Sie fühlen sich ... an. Voorbeeld: Der Stoff fühlt sich weich an. — “De stof voelt zacht aan.” Hier beschrijft sich anfühlen een ervaring of indruk. Het is niet hetzelfde patroon als alleen fühlen (“voelen”): Ich fühle den Stoff betekent dat ik de stof voel, terwijl Der Stoff fühlt sich weich an betekent dat de stof zacht aanvoelt. ein bisschen betekent “een beetje” en verzacht de daaropvolgende beschrijving. Het geeft hier geen exact meetbare hoeveelheid aan, maar een geringe mate. klein betekent hier “klein” en beschrijft hoe het onderwerp aanvoelt. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na sich anfühlen zonder uitgang staat: sich klein anfühlen. Voorbeeld: Die Schuhe fühlen sich zu klein an. — “De schoenen voelen te klein aan.” zu klein betekent daar “te klein”, terwijl ein bisschen klein alleen “een beetje klein” betekent. Samen vormen de delen: Sie fühlen sich + ein bisschen klein + an = “Ze voelen een beetje klein aan.” De zin zegt dus dat het onderwerp volgens de vaste vertaling die indruk geeft; klein staat hier als ervaren eigenschap bij aanvoelen.

6. Probieren Sie dieses größere Paar an.

   Probeer dit grotere paar.

   Probieren … an

   passen / aantrekken

   Sie

   u (beleefd)

   dieses

   dit

   größere

   grotere

   Paar

   paar

   Uitgebreide uitleg

   Probieren … an hoort bij het scheidbare werkwoord anprobieren: iets passen door het aan te trekken. In de beleefde gebiedende wijs staat Sie tussen werkwoord en voorvoegsel: Probieren Sie die Jacke an. = “Probeer de jas.” Het voorvoegsel an staat aan het einde van de hoofdzin. Sie betekent hier “u” als beleefde aanspreekvorm. Dezelfde spelling kan elders ook “zij” betekenen, maar hier maakt de combinatie met de gebiedende vorm en de vaste vertaling de beleefde aanspreekvorm duidelijk. Voorbeeld: Kommen Sie! = “Komt u!” dieses is hier het aanwijzende woord “dit”. Het hoort bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord Paar. Omdat Paar het directe object van anprobieren is, staat deze woordgroep in de vierde naamval: dieses größere Paar. De vorm dieses is bij een onzijdig woord in de eerste en vierde naamval hetzelfde. größere is de vergrotende trap van groß: groß → größer → am größten. De umlaut hoort bij de vergrotende trap. In dieses größere Paar heeft het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e; größere is dus de vergelijkende vorm plus die verbuigingsuitgang. Voorbeeld: ein größeres Paar = “een groter paar”. Paar betekent hier “paar”. Het Duitse woord is onzijdig: das Paar. Het staat hier in het enkelvoud en in de vierde naamval; in het enkelvoud ziet de vorm er in de eerste en vierde naamval hetzelfde uit. Het meervoud is Paare. Samen vormen Probieren Sie + dieses größere Paar + an de beleefde instructie “Probeer dit grotere paar.” Door anprobieren gaat het specifiek om passen of aantrekken, niet alleen om iets in algemene zin uitproberen.

7. Dieses Paar fühlt sich besser an.

   Dit paar voelt beter aan.

   Dieses

   dit

   Paar

   paar

   fühlt … sich … an

   voelt ... aan

   besser

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Dieses betekent hier “dit” en staat bij Paar. Het is de vorm van het aanwijzende woord voor onzijdig enkelvoud in de nominatief: dieser (mannelijk), diese (vrouwelijk of meervoud), dieses (onzijdig). De vorm wordt bepaald door de grammaticale kenmerken van het zelfstandig naamwoord waarmee het samenhangt. Paar is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Paar, meervoud die Paare. In deze zin is het het onderwerp; daarom staat het werkwoord in de derde persoon enkelvoud. Voorbeeld: Dieses Paar ist bequem. — “Dit paar is comfortabel.” fühlt sich an komt van het scheidbare werkwoord sich anfühlen, “aanvoelen”. In deze hoofdzin staat het vervoegde deel op de tweede plaats en komt het voorvoegsel an aan het einde: Das Material fühlt sich weich an. — “Het materiaal voelt zacht aan.” fühlt is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. sich is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp hoort; samen drukken fühlt sich ... an uit hoe iets aanvoelt. besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten (“goed” — “beter” — “het best”). Hier vergelijkt besser het aanvoelen van dit paar met een andere relevante mogelijkheid, zonder die vergelijking zelf te noemen. Voorbeeld: Diese Schuhe fühlen sich besser an. — “Deze schoenen voelen beter aan.” Samen vormt Dieses Paar fühlt sich besser an. de betekenis: “Dit paar voelt beter aan.” Dieses Paar is het onderwerp, fühlt sich ... an zegt hoe het aanvoelt, en besser voegt de vergelijking toe.

8. Diese Größe passt Ihnen gut.

   Die maat staat u goed.

   Diese

   deze

   Größe

   maat; grootte

   passt

   staat; past

   Ihnen

   u

   gut

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Diese betekent hier ‘deze’ en wijst naar Größe. Omdat Größe vrouwelijk en enkelvoudig is en hier het onderwerp is, staat het aanwijzende woord in de vorm diese. Het vergelijkbare woord dieses hoort bijvoorbeeld bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord: Dieses Paar fühlt sich besser an. = ‘Dit paar voelt beter aan.’ Größe betekent hier ‘maat’ in de zin van kleding- of schoenmaat. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Größe. In andere contexten kan het ook ‘grootte’ betekenen, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis ‘maat’ duidelijk. passt komt van passen en is de vorm voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: die Größe passt. In deze betekenis zegt passen dat iets iemand goed staat of goed aansluit. Het patroon is etwas passt jemandem: het passende ding is het onderwerp, en de persoon staat in de datief. Voorbeeld: Die Jacke passt mir. = ‘De jas past me / staat me goed.’ Ihnen is de beleefde vorm ‘u’ in de datief. De hoofdletter hoort bij de formele aanspreekvorm Sie/Ihnen; ze drukt hier niet meervoud uit. Het vaste patroon passt Ihnen betekent dus dat iets u goed staat of goed past. De vorm Ihnen verandert niet mee met het grammaticale geslacht van Größe, want Ihnen verwijst naar de aangesproken persoon en staat in de datief. gut betekent hier ‘goed’. Het is een bijwoord bij passt en beschrijft hoe goed de maat past of staat. Het verandert hier niet volgens geslacht of getal, omdat het geen zelfstandig naamwoord beschrijft. Samen bestaat de zin uit Diese Größe (‘deze maat’) als onderwerp, passt (‘past/staat’), Ihnen (‘u’) als datiefpersoon en gut (‘goed’). De volledige betekenis is: ‘Deze maat staat u goed.’ De formulering is beleefd en geschikt wanneer je iemand formeel aanspreekt.