Een kortere rij bij de kassa kiezen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Brauchen wir noch etwas?

   Hebben we nog iets nodig?

   Brauchen

   nodig hebben

   wir

   wij

   noch

   nog

   etwas

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Brauchen betekent hier “nodig hebben”. Het is de persoonsvorm van brauchen in de tegenwoordige tijd. Bij wir krijgt dit werkwoord de vorm brauchen; vergelijk: ich brauche, du brauchst, wir brauchen. Aan het begin van de zin wordt het met een hoofdletter geschreven. wir betekent “wij” en is de eerste persoon meervoud: de spreker samen met minstens één andere persoon. Het onderwerp bepaalt hier de vorm brauchen. Voorbeeld: Wir arbeiten heute. — “Wij werken vandaag.” noch betekent hier “nog”: het vraagt of er op dit moment aanvullend iets nodig is. Voorbeeld: Brauchst du noch Wasser? — “Heb je nog water nodig?” etwas betekent “iets” en verwijst hier algemeen naar iets dat niet nader wordt genoemd. Het noemt geen specifieke zaak. Voorbeeld: Ich möchte etwas essen. — “Ik wil iets eten.” De herbruikbare vraagstructuur is Brauchen + onderwerp + noch + etwas?: de persoonsvorm staat vooraan, daarna komt het onderwerp. Samen vormen Brauchen wir “hebben wij nodig” en noch etwas “nog iets”. De volledige betekenis is: “Hebben we nog iets nodig?”

2. Ich glaube, das ist alles.

   Ik denk dat dat alles is.

   Ich

   ik

   glaube

   denk; geloof

   das

   dat

   ist

   is

   alles

   alles

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier ‘ik’. Dit is het persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud en het is hier het onderwerp. Voorbeeld: Ich komme — ‘Ik kom’. glaube is de tegenwoordige-tijdsvorm van glauben — ‘geloven’ of hier ‘denken’. Bij ich krijgt het werkwoord de uitgang -e: ich glaube. De combinatie Ich glaube, ... leidt vaak een mening of inschatting in. Voorbeeld: Ich glaube, er ist zu Hause — ‘Ik denk dat hij thuis is.’ das betekent hier ‘dat’. Het is hier een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord: het verwijst naar iets of een geheel dat in de situatie relevant is, zonder dat deze zin een zelfstandig naamwoord noemt. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook een lidwoord zijn, maar dat is hier niet de functie. ist is de derde persoon enkelvoud van sein — ‘zijn’ — in de tegenwoordige tijd. Deze vorm staat hier bij das: das ist — ‘dat is’. Voorbeeld: Das ist gut — ‘Dat is goed.’ alles betekent hier ‘alles’ en duidt het volledige relevante geheel aan. Het is een zelfstandig gebruikt onbepaald voornaamwoord. Voorbeeld: Alles ist fertig — ‘Alles is klaar.’ Ich glaube geeft de inschatting van de spreker. Na de komma volgt das ist alles, met de vorm van een hoofdzin: het werkwoord ist staat vóór alles. In deze verkorte formulering staat geen dass. Een expliciet ondergeschikte variant is Ich glaube, dass das alles ist — ‘Ik denk dat dat alles is’; daarin staat het vervoegde werkwoord aan het einde van de bijzin. De volledige betekenis is: ‘Ik denk dat dat alles is.’ das verwijst daarbij naar het geheel dat in de situatie relevant is, en alles maakt duidelijk dat dit volgens de spreker het volledige relevante geheel vormt.

3. Dann gehen wir zur Kasse.

   Dan gaan we naar de kassa.

   Dann

   dan

   gehen

   gaan

   wir

   wij

   zur

   naar de

   Kasse

   kassa

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en markeert de volgende stap in de volgorde. Het kan ook naar een tijdstip verwijzen, maar in deze zin gaat het om wat er vervolgens gebeurt. gehen betekent hier “gaan”. In deze zin is het de tegenwoordige tijd voor wir; de vorm gehen valt hier toevallig samen met de infinitief gehen. De tegenwoordige tijd kan in het Duits ook een geplande of direct volgende handeling uitdrukken. Voorbeeld: Wir gehen nach Hause. — “Wij gaan naar huis.” wir betekent “wij” en is het persoonlijk voornaamwoord voor de spreker of sprekers samen met minstens één andere persoon. Het bepaalt hier de meervoudsvorm gehen; het zegt niet op zichzelf hoeveel andere personen er zijn. zur is de vaste samentrekking van zu der. Zu geeft hier de bestemming aan, en der hoort bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Kasse in de datief. In een vergelijkbare bestemming staat bijvoorbeeld zum voor zu dem, zoals in zum Bahnhof — “naar het station”. Kasse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “kassa”: de plaats waar men afrekent. Het meervoud is Kassen. Het lidwoord is in de basisvorm die Kasse; na zu verschijnt in deze constructie der, waardoor zu der Kasse samen zur Kasse wordt. Samen vormen de delen Dann gehen wir zur Kasse.: “Dan gaan we naar de kassa.” De zin beschrijft dus dat de groep daarna naar de kassa gaat.

4. Die Schlange ist lang.

   De rij is lang.

   Schlange

   rij

   ist

   is

   lang

   lang

   Uitgebreide uitleg

   Schlange betekent hier “rij” in de context van een kassa. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange; het meervoud is die Schlangen. Het woord kan in andere contexten ook “slang” betekenen, maar de vaste vertaling en de context maken hier de betekenis “rij” duidelijk. ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: er/sie/es ist. In deze zin hoort die vorm bij die Schlange, dat enkelvoud is. Vergelijk: Die Schlange ist lang. — “De rij is lang.” lang betekent hier dat de rij een grote lengte heeft. Als predicatief bij ist krijgt het bijvoeglijk naamwoord in het Duits geen uitgang: Die Schlange ist lang. De vergrotende trap is kürzer bij kurz: Die Schlange dort ist kürzer. — “De rij daar is korter.” Samen vormen de delen Die Schlange ist lang.: “De rij is lang.” Het onderwerp is die Schlange, ist koppelt dat onderwerp aan de beschrijving lang, en de zin stelt de lengte van de rij vast.

5. An der Kasse dort ist die Schlange kürzer.

   Bij de kassa daar is de rij korter.

   An der Kasse

   bij de kassa

   dort

   daar

   ist

   is

   die Schlange

   de rij

   kürzer

   korter

   Uitgebreide uitleg

   An der Kasse betekent hier ‘bij de kassa’. an krijgt bij een statische plaatsaanduiding de datief: het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Kasse wordt hier der Kasse. Dit is een bruikbaar patroon voor een locatie. Voorbeeld: Wir warten an der Kasse. — We wachten bij de kassa. dort betekent ‘daar’. Het is een bijwoord en verandert niet naar geslacht of getal. In deze zin geeft het een plaatsaanduiding; de vorm zelf specificeert geen grammaticaal geslacht of getal. Voorbeeld: Die Kasse ist dort. — De kassa is daar. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (‘zijn’). Hier is sein geen hulpwerkwoord, maar het verbindingswerkwoord dat het onderwerp met de beschrijving verbindt. die Schlange betekent hier ‘de rij’. die hoort bij het vrouwelijke zelfstandige naamwoord Schlange; in deze zin staat het in het enkelvoud. Hetzelfde woord kan in andere contexten ook ‘slang’ betekenen, maar de vaste vertaling en de context maken hier de betekenis ‘rij’ duidelijk. kürzer is de vergrotende trap van kurz (‘kort’): kurz → kürzer → am kürzesten. De vorm kürzer beschrijft hier die Schlange, niet Kasse. De vergrotende trap geeft aan dat deze rij korter is dan een relevante vergelijkingsmaatstaf; die maatstaf wordt in deze zin niet zelf genoemd. In de vorige zin staat als contrast dat de rij lang is. De volledige zin heeft de structuur An der Kasse dort (locatie) + ist (werkwoord) + die Schlange (onderwerp) + kürzer (beschrijving). Omdat de locatie vooraan staat, blijft het vervoegde werkwoord in het Duits op de tweede zinsplaats en komt het onderwerp erna: ‘Bij de kassa daar is de rij korter.’

6. Stellen wir uns dort an.

   Laten we daar in de rij gaan staan.

   Stellen … an

   in de rij gaan staan

   wir

   wij

   uns

   ons

   dort

   daar

   Uitgebreide uitleg

   Stellen … an vormt hier samen de Duitse scheidbare uitdrukking sich anstellen: in de rij gaan staan. De delen staan uit elkaar: Stellen staat aan het begin en an aan het einde. In Stellen wir uns an? zou dezelfde woordvolgorde een vraag kunnen vormen; met de punt is dit hier de aansporing in de eerste persoon meervoud: “laten we …”. De basisvorm is sich anstellen; het voorvoegsel an- staat in deze werkwoordsvorm achteraan. Voorbeeld: Stellen wir uns hier an. — “Laten we hier in de rij gaan staan.” wir is het onderwerp: “wij”. Samen met de gebiedende aansporing maakt het duidelijk dat de spreker zichzelf en minstens één andere persoon insluit. Voorbeeld: Wir warten hier. — “Wij wachten hier.” uns is het wederkerende voornaamwoord bij wir, hier als lijdend voorwerp van sich anstellen: letterlijk gaat “wij ons” in de rij staan. De vormen horen bij elkaar: ich → mich, du → dich, wir → uns. Voorbeeld: Wir setzen uns. — “Wij gaan zitten.” dort is een bijwoord van plaats: “daar”, dus op de eerder aangewezen plek. Het verwijst hier naar de plaats bij de kassa waar de rij ter sprake kwam; het woord zelf verandert niet met persoon of getal. Samen betekent Stellen wir uns dort an.: “Laten we daar in de rij gaan staan.” De werkwoordsvorm opent de aansporing, wir noemt de deelnemers, uns is het wederkerende element van sich anstellen, dort geeft de plaats aan en an voltooit het scheidbare werkwoord.