De registratiebalie vinden | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Dieses Gebäude wirkt innen sehr sauber.

   Dit gebouw voelt binnen heel schoon aan.

   Dieses

   dit

   Gebäude

   gebouw

   wirkt

   komt over / voelt aan

   innen

   vanbinnen

   sehr

   heel / erg

   sauber

   schoon

   Uitgebreide uitleg

   Dieses is de vorm van het aanwijzende woord dies- bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, hier Gebäude. Het betekent hier “dit” en staat in de nominatief, omdat het bij het onderwerp hoort. Vergelijk bijvoorbeeld dieses Zimmer — “deze kamer”. Gebäude betekent hier “gebouw”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Gebäude. De vorm voor enkelvoud en meervoud is gelijk; het lidwoord maakt het verschil zichtbaar: das Gebäude — “het gebouw”, die Gebäude — “de gebouwen”. wirkt is de derde persoon enkelvoud van wirken, “overkomen” of “een indruk maken”. In deze zin gaat het niet om een concrete handeling van het gebouw, maar om hoe het gebouw op iemand overkomt: “het gebouw komt over als …”. De tegenwoordige tijd verschijnt hier als wirkt. Een bruikbaar patroon is etwas wirkt + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld: Der Raum wirkt hell. — “De ruimte komt licht over.” innen is een bijwoord en beperkt de beschrijving tot de binnenkant: “vanbinnen” of “binnen”. Het beschrijft waar de indruk geldt, niet een zelfstandig naamwoord. sehr versterkt het bijvoeglijk naamwoord dat erop volgt. sehr sauber betekent daarom “heel schoon” of “erg schoon”. Het is sterker dan alleen sauber, maar niet hetzelfde als een apart woord voor een absolute of perfecte toestand. sauber betekent “schoon”. Hier staat het als naamwoordelijk deel na wirkt; daarom krijgt het geen uitgang: Das Gebäude wirkt sauber. — “Het gebouw komt schoon over.” Als een bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord staat, kan de vorm wel een uitgang krijgen, bijvoorbeeld ein sauberes Gebäude — “een schoon gebouw”. Samen vormen de delen: Dieses Gebäude — “dit gebouw”, wirkt — “komt over / voelt aan”, innen — “vanbinnen”, en sehr sauber — “heel schoon”. De volledige betekenis is dus: “Dit gebouw komt vanbinnen heel schoon over.”

2. Durch die hohe Decke wirkt die Lobby offen.

   Door het hoge plafond voelt de hal ruim aan.

   Durch

   door

   hohe

   hoge

   Decke

   plafond

   wirkt

   komt over

   Lobby

   hal

   offen

   ruim

   Uitgebreide uitleg

   Durch staat hier voor een oorzaak of aanleiding en regeert de accusatief: durch + accusatief betekent in deze zin “door”. In durch die hohe Decke is die Decke dus een vrouwelijke enkelvoudige naamwoordgroep in de accusatief. Voorbeeld: Durch den Regen bleiben wir zu Hause. — Door de regen blijven we thuis. hohe hoort bij Decke en is de verbogen vorm van hoch (“hoog”). Omdat het bijvoeglijk naamwoord na het bepaalde lidwoord die staat, krijgt het hier de zwakke uitgang -e: die hohe Decke. De vorm hoch is de basisvorm; de vergrotende trap is höher. Decke betekent hier “plafond”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Decke, meervoud die Decken. Hetzelfde woord kan in een andere context ook “deken” betekenen; hier maakt Lobby duidelijk dat het om een plafond gaat. wirkt is de derde persoon enkelvoud van wirken, in de tegenwoordige tijd. In de constructie wirken + bijvoeglijk naamwoord beschrijft het hoe iets overkomt of lijkt: Die Lobby wirkt offen. — De hal komt ruimtelijk over. wirken kan in andere contexten ook “werken” of “effect hebben” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. Lobby is een vrouwelijk leenwoord: die Lobby, meervoud die Lobbys. Het verwijst hier naar de hal of ontvangsthal van het gebouw. Voorbeeld: Die Lobby ist hell. — De hal is licht. offen staat na wirken als onverbogen bijvoeglijk naamwoord. Letterlijk betekent het “open”; in deze zin beschrijft het de ruimtelijke indruk van de hal, dus dat die ruim aanvoelt. Na wirken blijft het bijvoeglijk naamwoord onverbogen: Der Raum wirkt groß, niet een verbogen vorm. Samen betekent Durch die hohe Decke “Door het hoge plafond”. Dat oorzaakgedeelte staat vooraan. wirkt die Lobby offen zegt vervolgens dat de hal door die hoge ruimte open of ruim overkomt. De volledige betekenis is daarom: “Door het hoge plafond voelt de hal ruim aan.”

3. Lass uns die Anmeldestelle für die Veranstaltung suchen.

   Laten we de registratiebalie voor het evenement zoeken.

   Lass uns

   laten we

   Anmeldestelle

   registratiebalie

   Veranstaltung

   evenement

   suchen

   zoeken

   Uitgebreide uitleg

   Lass uns is een vaste manier om een voorstel te doen: “laten we …”. Lass is de gebiedende wijs van lassen bij du; samen met uns vormt het hier geen opdracht aan één persoon, maar een voorstel waaraan de spreker zelf deelneemt. Het patroon is Lass uns + infinitief: Lass uns warten. = “Laten we wachten.” Anmeldestelle betekent hier een plaats of balie waar men zich voor iets registreert. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Anmeldung (“registratie”) + Stelle (“plaats” of “punt”). Het lidwoord is in deze zin niet herhaaldelijk zichtbaar omdat het woord in de woordgroep die Anmeldestelle staat; die hoort bij het volledige vrouwelijke zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is die Stelle (“de plaats/functie”) tegenover die Anmeldestelle (“de registratieplaats/-balie”). Veranstaltung betekent “evenement” of “georganiseerde activiteit”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Veranstaltung. Het meervoud is die Veranstaltungen. Voorbeeld: Die Veranstaltung beginnt um acht. = “Het evenement begint om acht uur.” suchen betekent “zoeken”. Dit is hier de infinitief die na Lass uns aan het einde van de zin staat. De infinitief blijft suchen in het patroon Lass uns suchen; in een gewone mededelende zin krijgt het werkwoord bijvoorbeeld de vorm Wir suchen die Anmeldestelle. = “Wij zoeken de registratiebalie.” Suchen betekent zoeken naar iets; het zegt op zichzelf niet dat het gezochte al gevonden is. Samen vormt de zin: Lass uns + die Anmeldestelle + für die Veranstaltung + suchen: “Laten we de registratiebalie voor het evenement zoeken.” Für verbindt de balie met het doel waarvoor zij bedoeld is, namelijk de registratie voor het evenement. De zin is dus een voorstel om die specifieke registratieplaats te zoeken.

4. Ich schaue im Gebäudeverzeichnis an der Wand nach.

   Ik kijk in de gebouwgids aan de muur.

   schaue … nach

   zoek op / kijk na

   Gebäudeverzeichnis

   gebouwgids

   Wand

   muur

   Uitgebreide uitleg

   schaue ... nach hoort bij het scheidbare werkwoord nachschauen: ergens kijken of iets opzoeken. In de ik-vorm staat het vervoegde deel als ich schaue; het voorvoegsel nach komt in deze hoofdzin aan het einde. Het is dus niet alleen het losse werkwoord schauen. Voorbeeld: Ich schaue im Plan nach. — Ik zoek het op in het plan. Gebäudeverzeichnis betekent hier een gids of register met gebouwen. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Gebäude betekent gebouw en Verzeichnis betekent register of overzicht. Het meervoud is Gebäudeverzeichnisse. Voorbeeld: Das Gebäudeverzeichnis ist vollständig. — De gebouwgids is volledig. Wand betekent muur. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Wand; in het meervoud is het die Wände. In an der Wand staat der omdat de plaats hier wordt aangegeven, niet een beweging naar een plaats: het is de datief na an bij een vaste locatie. Voorbeeld: Das Bild hängt an der Wand. — Het schilderij hangt aan de muur. De delen worden samen: Ich = ik, schaue ... nach = zoek op/kijk na, im Gebäudeverzeichnis = in de gebouwgids, en an der Wand = aan de muur. Zo betekent de hele zin: Ik kijk in de gebouwgids aan de muur. De vorm im is de verkorte vorm van in dem.

5. Dort steht, dass die Anmeldestelle oben ist.

   Er staat dat de registratiebalie boven is.

   Dort

   daar

   steht

   staat; vermeldt

   dass

   dat

   Anmeldestelle

   registratiebalie

   oben

   boven

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Dort betekent hier “daar”. Het is een plaatsbijwoord en verandert niet naar gelang van grammaticaal geslacht of getal. Voorbeeld: Dort ist der Eingang. — “Daar is de ingang.” steht is de derde persoon enkelvoud van stehen: ich stehe, du stehst, er/sie/es steht. In deze zin gaat het niet om fysiek ergens staan: in de constructie Dort steht, dass ... betekent het “daar staat dat ...” of “daar wordt vermeld dat ...”. Voorbeeld: Im Bericht steht, dass der Zug spät ist. — “In het bericht staat dat de trein laat is.” dass leidt een bijzin in met de betekenis “dat”. In zo’n Duitse bijzin staat de vervoegde werkwoordsvorm doorgaans aan het einde. Het patroon is bijvoorbeeld Ich weiß, dass ... ist — “Ik weet dat ... is.” Anmeldestelle is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “registratiebalie” of “aanmeldpunt”. Het krijgt in het Duits een hoofdletter. Voorbeeld: Die Anmeldestelle ist geöffnet. — “De registratiebalie is open.” oben is het plaatsbijwoord “boven” of “bovenaan”. Het krijgt geen verbuiging. Het verschilt bijvoorbeeld van auf, dat meestal een voorzetsel is voor een relatie met een oppervlak of plaats, zoals in auf dem Tisch — “op de tafel”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”): ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier koppelt het de registratiebalie aan de plaatsaanduiding: de balie is boven. In de dass-bijzin staat ist achteraan. Samen vormen Dort steht en dass die Anmeldestelle oben ist de betekenis: “Daar staat dat de registratiebalie boven is.” Dat komt overeen met de vaste Nederlandse vertaling: “Er staat dat de registratiebalie boven is.”

6. Nehmen wir die Rolltreppe oder die Treppe?

   Zullen we de roltrap of de trap nemen?

   Nehmen

   nemen

   wir

   wij

   Rolltreppe

   roltrap

   oder

   of

   Treppe

   trap

   Uitgebreide uitleg

   Nehmen betekent hier “nemen” in de zin van een vervoermiddel of route kiezen. Het is de vorm voor wir in de tegenwoordige tijd: ich nehme, du nimmst, wir nehmen. In Nehmen wir ...? staat het werkwoord vooraan; zo wordt de zin een vraag die een gezamenlijke keuze voorstelt: “Zullen we ...?” Voorbeeld: Nehmen wir den Bus? — “Zullen we de bus nemen?” wir betekent “wij” en verwijst hier naar de spreker samen met minstens één andere betrokkene. Het is de eerste persoon meervoud. Het werkwoord nehmen krijgt daarom de vorm nehmen, niet bijvoorbeeld nimmst, die bij du hoort. Rolltreppe betekent “roltrap”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor die: die Rolltreppe. Het meervoud is Rolltreppen. In deze zin is het een van de twee voorgestelde opties. oder verbindt alternatieven en betekent “of”. Het zet die Rolltreppe en die Treppe tegenover elkaar als twee keuzemogelijkheden. Treppe betekent “trap”. Ook dit is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Treppe. Het meervoud is Treppen. Samen vormen Nehmen wir en de keuze die Rolltreppe oder die Treppe de vraag: “Zullen we de roltrap of de trap nemen?” De woordvolgorde werkwoord + wir markeert hier de vraag; oder verbindt de twee mogelijke routes. De formulering is alledaags en geschikt om samen een praktische keuze te maken.

7. Nehmen wir die Treppe, sie ist gleich hier.

   Laten we de trap nemen; die is hier.

   Nehmen wir

   laten we nemen

   Treppe

   trap

   sie

   die (de trap)

   ist

   is

   gleich

   direct

   hier

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Nehmen wir is een vaste manier om samen een voorstel te doen: “laten we … nemen”. Nehmen is de vorm bij wir van nehmen (“nemen”). In deze constructie staat het onderwerp achter de persoonsvorm; het is geen vraag naar informatie, maar een voorstel. Dezelfde vorm kan in een gewone mededelende zin ook gewoon “wij nemen” betekenen, afhankelijk van de zinsbouw en context. Treppe betekent hier “trap”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Treppe. Het meervoud is die Treppen. In het voorafgaande voorbeeld wordt Treppe tegenover Rolltreppe (“roltrap”) geplaatst; dat contrast verklaart welke trap bedoeld wordt, zonder dat Treppe zelf van vorm verandert. sie is hier een persoonlijk voornaamwoord voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord en verwijst volgens de vaste vertaling naar die Treppe: “die”. De vorm sie kan in andere zinnen ook een andere grammaticale functie of referent hebben, maar hier staat zij als onderwerp van de volgende bijzin. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). De vormen zijn bijvoorbeeld ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind. Omdat sie hier naar één vrouwelijke trap verwijst, staat het werkwoord in het enkelvoud: sie ist. gleich betekent hier “meteen/direct hier”, in de betekenis dat de trap vlakbij is. Het staat vóór hier en versterkt de plaatsaanduiding. In andere contexten kan gleich ook “gelijk” of “straks” betekenen; die betekenissen passen hier niet bij de vaste vertaling. hier betekent “hier” en wijst op de plaats van de spreker of de relevante gesprekssituatie. Samen vormen gleich hier een compacte aanduiding van een plek die vlakbij is: “hier meteen” of natuurlijker in het Nederlands “hier”. De volledige zin bestaat uit een voorstel en een toelichting: Nehmen wir die Treppe = “Laten we de trap nemen”, gevolgd door sie ist gleich hier = “die is hier”. Het voornaamwoord sie neemt daarbij de vrouwelijke vorm van die Treppe over. De hele utterance betekent dus: “Laten we de trap nemen; die is hier.”

8. Durch die Holztreppe wirkt der Ort warm.

   Door de houten trap voelt de plek warm aan.

   Durch

   door, via

   Holztreppe

   houten trap

   wirkt

   komt over, lijkt

   Ort

   plek

   warm

   warm

   Uitgebreide uitleg

   Durch geeft hier een middel of oorzaak aan: iets komt door de houten trap zo over. In deze betekenis staat durch bij een zelfstandig naamwoord in de accusatief. Een bruikbaar patroon is durch + [zelfstandig naamwoord]: “door/via [iets]”. Het betekent hier niet dat iemand fysiek door de trap heen gaat. Holztreppe is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Holz + Treppe, dus “houten trap”. Het hoofdwoord is Treppe; daarom is het woord vrouwelijk. In deze zin heeft de accusatief dezelfde zichtbare vorm als de nominatief: die Holztreppe wordt na durch durch die Holztreppe. Voorbeeld: Durch das Fenster kommt Licht. — “Door het raam komt licht.” wirkt komt van wirken en is de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd. Hier betekent het “komt over” of “geeft de indruk”, niet “werkt” in de zin van functioneren. Het onderwerp van deze vorm is der Ort. Vergelijk: Der Raum wirkt freundlich. — “De ruimte komt vriendelijk over.” Ort betekent hier “plek” of “plaats”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord; in der Ort staat het in de nominatief als onderwerp van wirkt. De vorm Ort zelf verandert hier niet door het enkelvoud; het lidwoord draagt de zichtbare nominatiefmarkering. warm is een bijvoeglijk naamwoord dat na wirken predicatief wordt gebruikt. Het beschrijft hoe de plek overkomt en krijgt in deze positie geen uitgang: Der Ort wirkt warm. Voorbeeld: Das Licht wirkt weich. — “Het licht komt zacht over.” Samen heeft de zin de structuur Durch [oorzaak of middel] wirkt [onderwerp] [eigenschap]: door de houten trap komt de plek warm over. De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde bedoelde lezing: de plek voelt warm aan door de houten trap. De formulering is geschikt om een indruk of waargenomen effect te beschrijven, niet noodzakelijk een gemeten temperatuur.