Een rustige plek voor een pauze | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Wo können wir eine Pause machen?

   Waar kunnen we pauze houden?

   Wo

   waar

   können wir

   kunnen we

   eine Pause

   een pauze

   machen

   maken

   Uitgebreide uitleg

   Wo betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. In een Duitse vraag staat het vraagwoord vooraan; vergelijk wo (“waar”) met wann (“wanneer”) voor tijd. können wir combineert het modale werkwoord können met het onderwerp wir. können betekent hier “kunnen” in de betekenis van mogelijkheid of gelegenheid hebben. De vorm können hoort bij wir; het infinitief is ook können. Voorbeelden: Wir können warten. — “We kunnen wachten.” Kannst du kommen? — “Kun je komen?” eine Pause betekent “een pauze”. Pause is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het in de accusatief als lijdend voorwerp, daarom staat er eine; het onbepaalde lidwoord drukt hier niet zelfstandig een getal uit. De vaste, zeer bruikbare combinatie is eine Pause machen — “pauze houden” of letterlijk “een pauze maken”. machen betekent “maken” en staat hier als infinitief. Na een modaal werkwoord zoals können staat het andere werkwoord in het Duits vaak als infinitief aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Wir können eine Pause machen. — “We kunnen pauze houden.” Samen heeft de vraag de volgorde Wo + können + onderwerp wir + eine Pause + infinitief machen: “Waar kunnen we pauze houden?” De vraag zoekt dus een plaats waar de sprekers samen een pauze kunnen houden.

2. Im Flur gibt es einen ruhigen Platz.

   In de gang is een rustige plek.

   Im Flur

   in de gang

   gibt es

   er is / er zijn

   ruhigen

   rustige

   Platz

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Im Flur betekent hier “in de gang”. im is de samengevoegde vorm van in dem. Bij een plaats waar iets zich bevindt, staat in hier met de datief; Flur is mannelijk (der Flur), vandaar dem Flur → im Flur. Voorbeeld: Das Kind ist im Flur. — “Het kind is in de gang.” gibt es is een vaste constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets uit te drukken: “er is” of “er zijn”. Het is hier niet de letterlijke betekenis “geeft het”. Het naamwoord dat daarna komt, bepaalt in het Nederlands of je “er is” of “er zijn” gebruikt. Voorbeeld: Im Haus gibt es einen Garten. — “In het huis is er een tuin.” ruhigen betekent hier “rustige”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is ruhig (“rustig”). In einen ruhigen Platz krijgt ruhig de uitgang -en, omdat het bijvoeglijk naamwoord vóór het mannelijke zelfstandig naamwoord Platz staat in de accusatief, na einen. Voorbeeld: Wir suchen einen ruhigen Raum. — “We zoeken een rustige ruimte.” Platz betekent hier “plek” of “plaats”. De basisvorm is al Platz; het meervoud is Plätze. In deze zin staat het enkelvoud na einen: einen Platz, “een plek”. Samen vormt de zin: Im Flur geeft de locatie aan, gibt es zegt dat iets daar aanwezig is, en einen ruhigen Platz benoemt wat er aanwezig is. De volledige betekenis is: “In de gang is een rustige plek.”

3. Gibt es dort eine Bank?

   Is daar een bankje?

   Gibt es

   is er

   dort

   daar

   Bank

   bankje

   Uitgebreide uitleg

   Gibt es vormt hier een vaste vraagconstructie met de betekenis “is er?”. De vorm gibt is de derde persoon enkelvoud van geben in de tegenwoordige tijd. In deze constructie is es een formeel onderwerp: het verwijst niet zelfstandig naar een bepaald genoemd ding. Het patroon is Gibt es + iets?, bijvoorbeeld: Gibt es hier WLAN? — “Is hier wifi?” dort betekent “daar” en wijst op een plaats die niet hier is. Het is een bijwoord en verandert niet voor getal of geslacht. Vergelijk hier — “hier” — met dort — “daar”. Bank is hier, volgens de vaste vertaling, een bankje. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Bank. De vorm blijft in het enkelvoud Bank; het geslacht zie je onder meer aan het lidwoord. In de combinatie met es gibt staat het zelfstandig naamwoord in de accusatief: eine Bank. Het onbepaalde lidwoord geeft hier niet op zichzelf een expliciete telwaarde; de zin vraagt of er zo’n bank aanwezig is. Bank kan in andere contexten ook “bank” betekenen, maar hier past “bankje” bij de vaste betekenis. Samen betekent Gibt es dort eine Bank?: “Is daar een bankje?” De vraag gebruikt het patroon Gibt es + plaats + een zelfstandig naamwoord? om te vragen of iets op die plaats aanwezig is.

4. Dort steht eine an der Wand.

   Daar staat er een bij de muur.

   Dort

   daar

   steht

   staat

   eine

   een

   an der Wand

   bij de muur

   Uitgebreide uitleg

   Dort betekent hier “daar” en verwijst naar een plaats die in de situatie al duidelijk is. Het is een plaatsbijwoord; vergelijk hier (“hier”) en dort (“daar”). Voorbeeld: Dort ist ein Tisch. — “Daar staat een tafel.” steht is de vorm van stehen (“staan”). In deze zin beschrijft het niet alleen rechtop staan, maar ook waar iets zich bevindt: iets staat op een bepaalde plek. De vorm steht is de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Die Lampe steht am Fenster. — “De lamp staat bij het raam.” eine betekent hier “een” en staat zelfstandig: het bijbehorende vrouwelijke zelfstandig naamwoord wordt niet uitgesproken. De vorm eine is de vrouwelijke vorm van het onbepaalde lidwoord in deze functie; het concrete weggelaten zelfstandig naamwoord wordt door de vaste zin niet benoemd. Vergelijk ein bij een mannelijk of onzijdig zelfstandig naamwoord, zoals ein Tisch, en eine bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, zoals eine Bank. an der Wand betekent “bij of tegen de muur”. Wand is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Wand. Na an staat hier der, omdat de zin een vaste plaats beschrijft en geen beweging naar de muur; dit is het datiefgebruik van an. Bij beweging naar een doel kan an bijvoorbeeld de accusatief krijgen: Ich stelle die Lampe an die Wand. — “Ik zet de lamp tegen de muur.” Samen betekent de zin: “Daar staat er een bij de muur.” Dort geeft de plaats aan, steht beschrijft de positie van het niet uitgesproken vrouwelijke zelfstandig naamwoord, en an der Wand specificeert die plaats nader. De zin laat het zelfstandig naamwoord na eine weg omdat het in de situatie al bekend of afleidbaar is.

5. Ich möchte sitzen und mich ausruhen.

   Ik wil zitten en uitrusten.

   Ich möchte

   ik wil

   sitzen

   zitten

   mich ausruhen

   uitrusten

   Uitgebreide uitleg

   Ich möchte betekent hier dat de spreker wil zitten en uitrusten. möchte is de beleefde wensvorm van mögen; bij Ich is dit de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Na möchte staan de werkwoorden in de infinitief: Ich möchte schlafen. — Ik wil slapen. sitzen betekent hier ‘zitten’. De infinitief is sitzen; een tegenwoordige vorm is bijvoorbeeld ich sitze — ik zit. Voorbeeld: Wir sitzen hier. — Wij zitten hier. mich ausruhen betekent ‘uitrusten’. ausruhen is een wederkerend werkwoord: mich is de eerste persoon enkelvoud als wederkerend voorwerp bij ich. In de infinitief blijft het als ausruhen één vorm; in een hoofdzin kan het scheidbare voorvoegsel loskomen: Ich ruhe mich aus. — Ik rust uit. Voorbeeld: Ich möchte mich ausruhen. — Ik wil uitrusten. Samen vormen de delen Ich möchte sitzen und mich ausruhen.: ‘Ik wil zitten en uitrusten.’ möchte bepaalt de wens, en de twee infinitieven sitzen en mich ausruhen zijn met und verbonden. Het wederkerende voorwerp mich hoort specifiek bij ausruhen, niet bij sitzen.

6. Lass uns dort zusammen sitzen.

   Laten we daar samen zitten.

   Lass uns

   laten we

   dort

   daar

   zusammen

   samen

   sitzen

   zitten

   Uitgebreide uitleg

   Lass uns betekent hier “laten we ...”. Lass is de gebiedende wijs van lassen voor du; samen met het voornaamwoord uns vormt dit een voorstel in de eerste persoon meervoud: “laten we ...”. Het is dus geen gewone mededeling dat iemand iets laat doen. Een bruikbaar patroon is Lass uns + infinitief: Lass uns warten. — “Laten we wachten.” dort verwijst naar een plaats die als “daar” wordt aangewezen. Het is een plaatsbijwoord en verandert niet naar getal of geslacht. Het contrast met hier is nuttig: hier betekent “hier”, terwijl dort “daar” betekent. zusammen betekent “samen”: de handeling gebeurt gezamenlijk. Het woord staat hier bij sitzen, maar kan ook met andere werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld: Wir lernen zusammen. — “Wij leren samen.” sitzen is de infinitief van het werkwoord. In deze zin volgt het op Lass uns, waardoor het de voorgestelde handeling benoemt. sitzen betekent “zitten” of “gezeten zijn”; voor de beweging “gaan zitten” gebruikt het Duits vaak sich hinsetzen. Voorbeeld: Wir sitzen dort. — “Wij zitten daar.” De delen bouwen op tot Lass uns dort zusammen sitzen: “Laten we daar samen zitten.” Lass uns maakt er een voorstel van, dort geeft de plaats aan, zusammen geeft aan dat de sprekers het gezamenlijk doen, en sitzen noemt de handeling.

7. Dieser Platz wirkt ruhig.

   Deze plek voelt rustig aan.

   Dieser

   deze

   Platz

   plek

   wirkt

   komt over

   ruhig

   rustig

   Uitgebreide uitleg

   Dieser verwijst hier naar een enkelvoudig mannelijk zelfstandig naamwoord in de nominatief: Platz. De vorm hoort bij het aanwijzende voornaamwoord dies-; vergelijk bijvoorbeeld diese Stelle bij een vrouwelijk woord en dieses Wort bij een onzijdig woord. In deze zin betekent het geheel eenvoudigweg “deze”. Platz betekent hier “plek”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Platz. Het meervoud is die Plätze; de umlaut in Plätze hoort bij de meervoudsvorm. De context ondersteunt hier de betekenis “plek”, niet bijvoorbeeld “plaats” in een rangorde. wirkt is de derde persoon enkelvoud van wirken, in de tegenwoordige tijd. In deze constructie betekent wirken dat iets een bepaalde indruk maakt of zo overkomt. Het onderwerp is Dieser Platz, dus de persoonsvorm is enkelvoud: Der Platz wirkt .... Een bruikbaar patroon is etwas wirkt + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld: Der Raum wirkt hell. — “De ruimte komt licht over.” ruhig is een bijvoeglijk naamwoord en betekent hier “rustig”. Na wirkt beschrijft het de indruk die de plek maakt. Het woord zelf krijgt in deze positie geen uitgang: Der Platz wirkt ruhig. Ter vergelijking: als ruhig direct vóór een zelfstandig naamwoord staat, krijgt het wel een uitgang, bijvoorbeeld ein ruhiger Platz — “een rustige plek”. Samen vormen de delen Dieser Platz + wirkt + ruhig de betekenis: “Deze plek voelt rustig aan” of letterlijker “Deze plek komt rustig over.” De zin beschrijft dus de indruk die deze plek maakt; wirkt zegt niet dat de plek noodzakelijk altijd rustig is.

8. Das ist ein guter Platz für eine kurze Pause.

   Dit is een goede plek voor een korte pauze.

   Das ist

   dit is

   guter

   goede

   Platz

   plek

   für

   voor

   kurze

   korte

   Pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Das ist betekent hier “dit is”. Das is hier een aanwijzend voornaamwoord in de onzijdige nominatief. De concrete referent wordt in deze zin niet afzonderlijk benoemd; het patroon Das ist ... is bruikbaar om iets aan te wijzen of te benoemen. guter betekent hier “goed” en beschrijft Platz. De basisvorm is gut; guter is de verbogen vorm voor een mannelijk zelfstandig naamwoord in de nominatief na ein: ein guter Platz. Voorbeeld: Das ist ein guter Plan. — “Dat is een goed plan.” Platz betekent hier “plek” of “plaats”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Platz; het meervoud is die Plätze. In Das ist ein guter Platz is Platz geen onderwerp, maar het naamwoordelijk deel na ist: het benoemt wat dit is. Zowel Das als ein guter Platz staan hier in de nominatief. für betekent “voor”. Hier leidt het een doel of gebruik aan: de plek is geschikt voor een korte pauze. für krijgt een naamwoordgroep in de accusatief. Voorbeeld: Das ist ein Tisch für vier Personen. — “Dat is een tafel voor vier personen.” kurze betekent hier “korte” en beschrijft Pause. De basisvorm is kurz; kurze is de verbogen vorm vóór het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Pause in eine kurze Pause. Na eine krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier de uitgang -e. Pause betekent “pauze”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Pause; het meervoud is die Pausen. Hier duidt het op de korte periode waarvoor de plek geschikt is. Samen vormen de delen Das ist ein guter Platz — “Dit is een goede plek” — en für eine kurze Pause — “voor een korte pauze”. De volledige zin betekent: “Dit is een goede plek voor een korte pauze.”