Een computer en printer gebruiken in de bibliotheek | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kann ich diesen Computer benutzen?

   Kan ik deze computer gebruiken?

   Kann ich

   kan ik

   diesen

   deze

   Computer

   computer

   benutzen

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich betekent hier “kan ik” en vormt het begin van een beleefde vraag naar mogelijkheid of toestemming. kann is de vorm van können bij ich; in een Duitse ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan en volgt het onderwerp daarna. Voorbeeld: Kann ich hereinkommen? — “Kan ik binnenkomen?” diesen verwijst hier naar de computer die de spreker bedoelt. Het is de vorm van dies- vóór een mannelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief: diesen Computer. De vorm verandert volgens het grammaticale geslacht en de naamval van het zelfstandig naamwoord; ze betekent niet op zichzelf een bepaald aantal. Vergelijk: dieser Computer — “deze computer” als onderwerp; diesen Computer — “deze computer” als lijdend voorwerp. Computer betekent “computer”. Het Duitse zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Computer. In deze zin staat het in de accusatief, omdat het datgene is wat men wil gebruiken. Voorbeeld: Ich kaufe diesen Computer. — “Ik koop deze computer.” benutzen betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief; na het modale werkwoord kann blijft het volledige werkwoord aan het einde van de zin in de infinitief staan. Voorbeeld: Ich benutze den Computer. — “Ik gebruik de computer.” Samen vormen de delen Kann ich diesen Computer benutzen?: “Kan ik deze computer gebruiken?” De vraag vraagt of de spreker toestemming of de mogelijkheid heeft om deze computer te gebruiken. De contextzin Der Computer ist frei. betekent “De computer is vrij”, maar verandert de grammaticale opbouw van deze vraag niet.

2. Der Computer ist frei.

   De computer is vrij.

   Computer

   computer

   ist

   is

   frei

   vrij; beschikbaar

   Uitgebreide uitleg

   Computer is hier het Duitse zelfstandig naamwoord voor “computer”. Het is mannelijk: der Computer is de bepaalde vorm in het enkelvoud en staat hier als onderwerp. Het meervoud heeft dezelfde woordvorm: die Computer. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist. In deze zin verbindt ist het onderwerp met een eigenschap of toestand. frei betekent hier “vrij” in de praktische betekenis “beschikbaar om te gebruiken”, niet bijvoorbeeld “politiek vrij”. Als bijvoeglijk naamwoord na sein krijgt het geen uitgang: Der Computer ist frei. Een bruikbaar tegenovergesteld woord in deze context is besetzt (“bezet”): Der Computer ist besetzt. = “De computer is bezet.” Samen vormen de delen: Der Computer (“de computer”) + ist (“is”) + frei (“vrij/beschikbaar”). De volledige betekenis is dus: “De computer is vrij” of natuurlijker in deze situatie: “De computer is beschikbaar.”

3. Der Bildschirm ist sehr hell.

   Het scherm is heel helder.

   Bildschirm

   scherm

   ist

   is

   sehr

   heel; erg

   hell

   helder

   Uitgebreide uitleg

   Bildschirm betekent hier “scherm”. Het is een zelfstandig naamwoord met het grammaticale geslacht mannelijk: der Bildschirm. Het meervoud is die Bildschirme. Een bruikbaar voorbeeld is: Der Bildschirm ist dunkel. — “Het scherm is donker.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De keten is: sein → ist voor er/sie/es en andere enkelvoudige onderwerpen. Voorbeeld: Der Computer ist frei. — “De computer is vrij.” sehr versterkt een bijvoeglijk naamwoord: “heel” of “erg”. Het geeft hier aan dat de eigenschap sterk aanwezig is. Voorbeeld: Der Bildschirm ist sehr dunkel. — “Het scherm is heel donker.” hell betekent hier “helder” of “licht” en beschrijft de toestand van het scherm. Het is een bijvoeglijk naamwoord. De vergrotende trap is heller (“lichter/helderder”); de overtreffende trap is am hellsten (“het helderst”). Voorbeeld: Dieser Bildschirm ist heller. — “Dit scherm is helderder.” Samen vormen de delen Der Bildschirm + ist + sehr hell: het onderwerp is “het scherm”, ist zegt dat het zich in een bepaalde toestand bevindt, en sehr hell beschrijft die toestand. De volledige betekenis is: “Het scherm is heel helder.”

4. Du kannst hier die Helligkeit niedriger stellen.

   Je kunt hier de helderheid lager zetten.

   Du kannst

   je kunt

   hier

   hier

   die Helligkeit

   de helderheid

   niedriger

   lager

   stellen

   zetten

   Uitgebreide uitleg

   Du kannst betekent hier “je kunt” en bestaat uit du (“je”) plus de vorm kannst van können (“kunnen”). kannst is de tegenwoordige tijd voor de tweede persoon enkelvoud. Bij können staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde: Du kannst ... stellen. hier betekent “hier” en verwijst naar de plaats of instelling die in deze situatie wordt bedoeld. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. die Helligkeit betekent “de helderheid”. Helligkeit is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het lidwoord is daarom hier die. Het woord verwijst in deze zin naar de helderheidsinstelling, niet naar het scherm als zelfstandig voorwerp. Een verwant basiswoord is hell (“helder”): hell beschrijft iets, terwijl Helligkeit de eigenschap of instelling benoemt. niedriger betekent hier “lager”. Het is de vergelijkende vorm van niedrig (“laag”): niedrig → niedriger (“lager”). In deze zin gaat het om een lagere instelling dan de huidige instelling. Voorbeeld: Stell die Lautstärke niedriger. — “Zet het volume lager.” stellen betekent hier “zetten” of “instellen”. Het is de infinitief. In combinatie met een instelling kan etwas niedriger stellen betekenen dat je die instelling op een lager niveau zet. Voorbeeld: Du kannst die Temperatur höher stellen. — “Je kunt de temperatuur hoger zetten.” Samen vormen de delen: Du kannst + hier + die Helligkeit + niedriger stellen. De zin betekent dus: “Je kunt hier de helderheid lager zetten.” kannst geeft de mogelijkheid aan, en stellen blijft als infinitief aan het einde van de Duitse zin.

5. Kann ich auch den Drucker benutzen?

   Kan ik de printer ook gebruiken?

   Kann ich

   kan ik

   auch

   ook

   Drucker

   printer

   benutzen

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich betekent hier “kan ik?” en vormt een vraag naar mogelijkheid of toestemming. kann is de vervoegde vorm van können bij ich; in een gewone hoofdzin staat het als ich kann, maar in deze ja-neevraag komt het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Kann ich ...?. auch betekent “ook”. Het voegt deze mogelijkheid toe aan een andere mogelijkheid: de spreker vraagt of diegene daarnaast de printer kan gebruiken. De precieze nadruk kan door de context variëren, maar hier hoort auch bij de vraag of het gebruik van de printer eveneens mogelijk is. Drucker betekent “printer”. Het is een zelfstandig naamwoord met het grammaticale geslacht mannelijk: der Drucker. Na den staat hier de vorm den Drucker, omdat het zelfstandig naamwoord het directe voorwerp van benutzen is. Het lidwoord draagt hier de zichtbare naamvalsmarkering; Drucker zelf verandert niet. benutzen betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief. In deze vraag staat kann als vervoegd werkwoord op de eerste plaats, terwijl de bijbehorende infinitief benutzen aan het einde van de hoofdzin staat: Kann ich ... benutzen? Een bruikbaar patroon is Kann ich [iets] benutzen? — “Kan ik [iets] gebruiken?” Samen vormen de delen: Kann ich + auch + den Drucker + benutzen? De volledige betekenis is: “Kan ik de printer ook gebruiken?” De vraag gaat dus over de mogelijkheid of toestemming voor de spreker om de printer te gebruiken.

6. Du kannst den Drucker beim Schreibtisch benutzen.

   Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.

   Du kannst

   je kunt

   Drucker

   printer

   beim

   bij het

   Schreibtisch

   bureau

   benutzen

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   Du kannst: können drukt hier uit dat je iets kunt doen. kannst is de tegenwoordige tijd voor du; vergelijk ich kann en sie können. Met een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Du kannst den Drucker benutzen. — Je kunt de printer gebruiken. Drucker: dit is het zelfstandig naamwoord voor een printer. Het is mannelijk: der Drucker. Als lijdend voorwerp na benutzen staat het hier in de accusatief: den Drucker. Het meervoud is die Drucker. beim: beim is de samentrekking van bei dem. Het voorzetsel bei regeert de datief; daarom staat het daaropvolgende mannelijke zelfstandig naamwoord als dem Schreibtisch. beim Essen is een ander voorbeeld van dezelfde samentrekking: tijdens het eten. Schreibtisch: dit betekent bureau, in de betekenis van een schrijftafel. Het is mannelijk: der Schreibtisch; na bei staat hier de datief dem Schreibtisch. Het meervoud is die Schreibtische. benutzen: dit werkwoord betekent gebruiken. De infinitief staat hier aan het einde omdat kannst het modale werkwoord is. Tegenwoordige vormen zijn bijvoorbeeld ich benutze, du benutzt en er/sie benutzt; met können blijft het andere werkwoord infinitief: Ich kann den Drucker benutzen. — Ik kan de printer gebruiken. Samenbouw: Du is het onderwerp, kannst drukt uit dat de handeling mogelijk is, den Drucker is wat gebruikt wordt, en beim Schreibtisch geeft de plaats aan. Door het modale werkwoord staat benutzen achteraan. De volledige zin betekent: Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.

7. Ich benutze Kopfhörer, wenn ich Audio abspiele.

   Ik gebruik een koptelefoon als ik audio afspeel.

   benutze

   gebruik

   Kopfhörer

   koptelefoon

   wenn ich

   als ik

   Audio

   audio

   abspiele

   afspeel

   Uitgebreide uitleg

   benutze komt van benutzen en betekent hier “gebruik”. Het is de tegenwoordige tijd bij ich: ich benutze. De stam blijft herkenbaar in andere vormen, zoals du benutzt en sie benutzen. Voorbeeld: Ich benutze den Drucker. — “Ik gebruik de printer.” Kopfhörer betekent hier “koptelefoon” en verwijst naar het apparaat waarmee audio wordt beluisterd. De vorm kan in het Duits zowel enkelvoud als meervoud spellen: der Kopfhörer is enkelvoud en die Kopfhörer is meervoud; zonder lidwoord bepaalt de zin hier geen expliciet aantal. wenn ich betekent “als ik” en leidt een bijzin met een voorwaarde of terugkerende situatie in. wenn kan bijvoorbeeld ook “wanneer” betekenen wanneer de context een tijdsrelatie benadrukt. Het onderwerp van deze bijzin is ich, dus de daaropvolgende werkwoordsvorm moet bij de eerste persoon enkelvoud passen. Audio is een zelfstandig naamwoord voor audio of geluidsmateriaal. Het kan in zulke zinnen bijvoorbeeld naar een geluidsbestand of ander afgespeeld geluid verwijzen; deze zin specificeert niet welk soort audio het is. abspiele komt van het scheidbare werkwoord abspielen, “afspelen”. In de hoofdzin wordt het voorvoegsel vaak los geplaatst, maar in deze bijzin staat het werkwoord aan het einde als één vorm: wenn ich Audio abspiele. De vorm abspiele is de tegenwoordige tijd bij ich; in de hoofdzin krijg je bijvoorbeeld Ich spiele Audio ab. — “Ik speel audio af.” Samen betekent Ich benutze Kopfhörer, wenn ich Audio abspiele.: “Ik gebruik een koptelefoon als ik audio afspeel.” De hoofdzin beschrijft wat ik gebruik; de bijzin met wenn geeft de situatie aan waarin dat gebeurt. In het Duits staat het vervoegde werkwoord in deze wenn-bijzin achteraan.

8. Das hält den Raum ruhig.

   Dat houdt de ruimte stil.

   Das

   dat

   hält

   houdt

   Raum

   ruimte

   ruhig

   stil

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier “dat” en is het onderwerp. Het verwijst naar iets dat in deze ene zin niet nader wordt benoemd; de vorm is een aanwijzend voornaamwoord en geeft zelf geen specifiek referent aan. Vergelijk bijvoorbeeld: Das ist neu. = “Dat is nieuw.” hält is de vorm van halten in de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: ich halte, du hältst, er/sie/es hält. In deze zin betekent halten niet alleen “vasthouden”, maar “iets in een bepaalde toestand houden”. Raum betekent “ruimte” of “kamer”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: daarom staat hier de accusatiefvorm den Raum, omdat de ruimte het directe object is van hält. Het meervoud is Räume. ruhig betekent hier “stil” of “rustig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na halten de toestand van het object beschrijft. In het patroon etwas ruhig halten betekent het geheel “iets stil houden”. Voorbeeld: Sie hält das Kind ruhig. = “Zij houdt het kind rustig.” Samen vormen de delen Das hält den Raum ruhig: het onderwerp “dat” houdt het directe object “de ruimte” in de toestand “stil”. De volledige betekenis is dus: “Dat houdt de ruimte stil.”