Een vastzittende deur openen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Tür klemmt.

   De deur zit vast.

   Tür

   deur

   klemmt

   zit vast

   Uitgebreide uitleg

   Tür betekent hier “deur”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Tür (enkelvoud), die Türen (meervoud). Het woord verwijst in deze zin naar de deur die in de vertaling wordt genoemd. klemmt komt van klemmen en staat hier in de tegenwoordige tijd bij de derde persoon enkelvoud: Die Tür klemmt. In deze context betekent het dat de deur vastzit of niet soepel beweegt. Voorbeeld: Die Schublade klemmt. — “De lade zit vast.” Die is hier het bepaalde lidwoord bij het vrouwelijke enkelvoudige onderwerp Tür. Samen vormen Die Tür en klemmt de volledige mededeling: “De deur zit vast.”

2. Versuch, am Griff zu ziehen.

   Probeer aan de klink te trekken.

   Versuch

   probeer

   Griff

   klink

   zu ziehen

   te trekken

   Uitgebreide uitleg

   Versuch betekent hier “probeer” en is de informele gebiedende wijs voor één persoon van versuchen (“proberen”). De vorm voor een beleefde aanspreking of voor meerdere personen is niet automatisch dezelfde; in deze zin richt de opdracht zich tot één informele gesprekspartner. Voorbeeld: Versuch, die Tür zu öffnen. — “Probeer de deur te openen.” Griff is hier het zelfstandig naamwoord voor de klink of handgreep. Het is een mannelijk woord: der Griff. In am Griff is am de samentrekking van an dem; de hele woordgroep betekent hier “aan de klink”. Het zelfstandig naamwoord Griff blijft zelf onveranderd in deze woordgroep. zu ziehen betekent “te trekken”. ziehen is de basisvorm; belangrijke vormen zijn zieht, zog en hat gezogen. zu ziehen is de infinitief met zu, die hier volgt op Versuch: Versuch, ... zu ziehen betekent “probeer ... te trekken”. Voorbeeld: Sie versucht, die Tür zu öffnen. — “Ze probeert de deur te openen.” Samen vormen de delen Versuch, am Griff zu ziehen. een informele opdracht: “Probeer aan de klink te trekken.” am Griff geeft aan waaraan wordt getrokken, en zu ziehen benoemt de handeling die de aangesprokene moet proberen.

3. Ich habe daran gezogen, aber sie bleibt zu.

   Ik heb eraan getrokken, maar hij blijft dicht.

   Ich habe

   ik heb

   daran

   eraan

   gezogen

   getrokken

   aber

   maar

   bleibt

   blijft

   zu

   dicht

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe vormt hier samen met gezogen de voltooide tijd. habe is de tegenwoordige vorm van haben bij ich; gezogen is het voltooid deelwoord van ziehen (trekken). Het patroon is: Ich habe ... gezogen = “Ik heb ... getrokken”. In een Duitse hoofdzin staat het vervoegde hulpwerkwoord vroeg in de zin en het voltooid deelwoord achteraan. daran betekent hier “eraan”: het verwijst naar iets waaraan of waarop de handeling gericht is. Het is een pronominaal bijwoord met da(r)- + een voorzetsel; vergelijk bijvoorbeeld daran denken = “eraan denken”. In deze zin hoort daran bij gezogen: an etwas ziehen betekent “aan iets trekken”, terwijl daran ziehen naar dat ding verwijst zonder het opnieuw te noemen. gezogen komt van het sterke werkwoord ziehen. De basisvorm is ziehen, de verleden tijd is bijvoorbeeld zog, en het voltooid deelwoord is gezogen. Voorbeeld: Sie hat an der Tür gezogen. = “Zij heeft aan de deur getrokken.” aber verbindt twee delen met een tegenstelling: “maar”. Het eerste deel meldt een uitgevoerde handeling; het tweede deel zegt dat het resultaat niet veranderde. bleibt is de vorm van bleiben bij er, sie of es in de tegenwoordige tijd. bleiben betekent “blijven”; het beschrijft dat een toestand voortduurt, niet dat er een nieuwe handeling wordt uitgevoerd. Voorbeeld: Die Tür bleibt offen. = “De deur blijft open.” zu betekent hier “dicht” of “gesloten”. Na bleibt beschrijft het een toestand: bleibt zu = “blijft dicht”. Hier is zu dus niet de infinitiefmarkeerder in een constructie zoals zu öffnen (“te openen”); er staat in dit zinsdeel geen daaropvolgend werkwoord. zu kan in andere contexten ook een voorzetsel of infinitiefmarkeerder zijn, maar die functies gelden hier niet. sie staat in het tweede zinsdeel als onderwerp van bleibt. De vorm is de Duitse persoonlijke voornaamwoordsvorm voor enkelvoudig vrouwelijk “zij/ze”; de vaste Nederlandse vertaling geeft dit onderwerp weer als “hij”. De Duitse vorm zelf levert dus de grammaticale vorm sie, terwijl de Nederlandse vertaling de bedoelde referent met hij weergeeft. Samen betekent de zin: Ich habe daran gezogen = “Ik heb eraan getrokken”, en aber sie bleibt zu = “maar hij blijft dicht”. De tegenstelling is dat er wel aan iets getrokken is, terwijl de betreffende zaak dicht blijft. Het geheel is daarom: “Ik heb eraan getrokken, maar hij blijft dicht.”

4. Drück langsam nahe am Rand.

   Duw langzaam bij de rand.

   Drück

   duw

   langsam

   langzaam

   nahe

   dichtbij

   Rand

   rand

   Uitgebreide uitleg

   Drück is hier de gebiedende wijs van drücken voor één aangesproken persoon: “duw”. De stamklinker ü blijft in deze vorm behouden; vergelijk in de tegenwoordige tijd du drückst (“jij duwt”). Voor meerdere personen of een beleefde aanspreking gebruikt het Duits andere imperatiefvormen, maar die zijn hier niet aanwezig. langsam betekent hier “langzaam” en beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd. Het woord kan ook als bijvoeglijk naamwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld in ein langsamer Zug (“een langzame trein”); in de vaste zin staat het als bijwoord bij het duwen en krijgt het geen uitgang. nahe betekent “dichtbij” of “nabij”. In deze zin bepaalt het samen met am Rand waar de handeling moet plaatsvinden. Een bruikbaar contrast is weit weg (“ver weg”), maar dat is niet de betekenis van de bronzin. Rand betekent “rand”. Het is een zelfstandig naamwoord met het grammaticale geslacht mannelijk: der Rand. In am Rand is am de samentrekking van an dem; de hele groep betekent hier “bij de rand”. Het meervoud is Ränder (“randen”), met umlaut. Samen vormen de delen een directe instructie: Drück geeft het bevel, langsam geeft de gewenste manier aan, en nahe am Rand geeft de plaats aan. De volledige betekenis is dus: “Duw langzaam bij de rand.”

5. Sie ging ein wenig auf.

   Hij ging een beetje open.

   ging … auf

   ging open / ging openstaan

   ein wenig

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   De zin betekent: “Zij ging een beetje open.” ging ... auf is de verleden tijd van aufgehen en betekent hier dat iets openging; auf staat aan het einde omdat dit een scheidbaar werkwoord is. ein wenig betekent “een beetje”. De Duitse vorm Sie betekent hier “zij” (of formeel “u”), niet “hij”; de Nederlandse vertaling gebruikt daarom een andere persoon.

6. Der Griff fühlt sich locker an.

   De klink voelt los aan.

   Griff

   klink

   fühlt sich … an

   voelt aan

   locker

   los

   Uitgebreide uitleg

   Griff betekent hier “klink”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Griff; in andere contexten kan het ook een greep of handvat betekenen. Voor een andere klink kun je bijvoorbeeld zeggen: Der Griff ist fest. — “De klink zit stevig vast.” fühlt sich … an komt van het scheidbare werkwoord sich anfühlen — “aanvoelen”. In deze zin staat de derde persoon enkelvoud: fühlt; het voornaamwoord sich verwijst naar de klink als datgene wat wordt gevoeld. In een hoofdzin staat het deel an achteraan: Der Stoff fühlt sich weich an. — “De stof voelt zacht aan.” locker betekent hier “los” of “niet stevig vast”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na sich anfühlen de ervaren toestand beschrijft; het krijgt hier geen extra uitgang. Het tegenovergestelde is fest: Der Griff fühlt sich fest an. — “De klink voelt stevig aan.” Samen vormt Der Griff fühlt sich locker an de betekenis: “De klink voelt los aan.” Der Griff is datgene waarover de uitspraak gaat, fühlt sich … an beschrijft hoe die aanvoelt, en locker benoemt die toestand.

7. Sollen wir diese Tür nicht mehr benutzen?

   Moeten we deze deur niet meer gebruiken?

   Sollen wir

   zullen we

   diese

   deze

   Tür

   deur

   nicht mehr

   niet meer

   benutzen

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   Sollen wir is een vraagopening met het modale werkwoord sollen en het onderwerp wir. Hier vraagt de spreker of het wenselijk of verstandig is om iets te doen: “Zullen we …?” In een gewone hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede positie en de infinitief aan het einde: Wir sollen die Tür benutzen = “We moeten de deur gebruiken.” In deze vraag staat sollen vooraan: Sollen wir …?. diese betekent hier “deze” en hoort bij Tür. Het is de vorm van het aanwijzende woord bij een enkelvoudig vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief: diese Tür. Het grammaticale geslacht van Tür en de functie van het woord in de zin bepalen hier samen deze vorm. diese kan ook in andere grammaticale functies voorkomen, dus de vorm alleen bepaalt niet altijd de naamval. Tür is het zelfstandig naamwoord voor “deur”. De basisvorm is die Tür; het meervoud is die Türen. In het Duits is Tür vrouwelijk. Voorbeeld: Die Tür ist offen. = “De deur is open.” nicht mehr betekent samen “niet meer” of “niet langer”. Hier maakt deze combinatie duidelijk dat het gebruik voortaan moet stoppen; mehr verwijst naar het niet langer voortzetten van iets dat eerder gebeurde of gold. Dat is anders dan alleen nicht benutzen (“niet gebruiken”), wat niet noodzakelijk zegt dat men het eerder wel deed. Voorbeeld: Wir benutzen diesen Weg nicht mehr. = “We gebruiken deze weg niet meer.” benutzen is de infinitief “gebruiken”. Na een modaal werkwoord blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief aan het einde staan: Sollen wir diese Tür benutzen? In een zin zonder modaal werkwoord krijgt het een persoonsvorm, bijvoorbeeld Wir benutzen die Tür. = “Wij gebruiken de deur.” Samen betekent Sollen wir diese Tür nicht mehr benutzen?: “Moeten we deze deur niet meer gebruiken?” sollen maakt er een vraag naar de juiste of aanbevolen keuze van, nicht mehr benutzen betekent voortaan niet langer gebruiken, en diese Tür verwijst naar de bedoelde deur.

8. Wir können den Griff reparieren, bevor wieder jemand stecken bleibt.

   We kunnen de klink repareren voordat iemand weer vast komt te zitten.

   Wir können

   wij kunnen

   Griff

   klink

   reparieren

   repareren

   bevor

   voordat

   wieder

   weer

   jemand

   iemand

   stecken bleibt

   vast komt te zitten

   Uitgebreide uitleg

   Wir können betekent hier “wij kunnen” en vormt met het volgende werkwoord een mogelijkheid of vermogen. können is de vorm voor de eerste persoon meervoud van können; het daaropvolgende werkwoord blijft in de infinitief staan. Voorbeeld: Wir können warten. — “Wij kunnen wachten.” Griff betekent hier “klink” of “handgreep”. Het zelfstandige naamwoord heeft als basisvorm der Griff; in den Griff staat het in de accusatief, omdat het het directe object van reparieren is. De precieze betekenis “klink” wordt door de vaste vertaling ondersteund. Voorbeeld: Der Griff ist locker. — “De klink zit los.” reparieren betekent “repareren”. Dit is de infinitief die na können wordt gebruikt: Wir können den Griff reparieren — “Wij kunnen de klink repareren.” bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan. Daarom staat bleibt aan het einde van die bijzin. wieder betekent hier “weer”, dus opnieuw. Het geeft aan dat het vast komen te zitten opnieuw kan gebeuren; het maakt op zichzelf geen uitspraak over hoe vaak dat eerder is gebeurd. jemand betekent “iemand”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemde persoon en is hier het onderwerp van de bijzin. Voorbeeld: Jemand wartet draußen. — “Iemand wacht buiten.” stecken bleibt hoort bij de uitdrukking stecken bleiben, “vast komen te zitten” of “blijven steken”. In deze vorm is bleibt de derde persoon enkelvoud van bleiben; stecken maakt deel uit van de verbale uitdrukking. Na jemand staat dus enkelvoud: jemand ... bleibt. Voorbeeld: Der Schlüssel bleibt stecken. — “De sleutel blijft steken.” Samen betekent Wir können den Griff reparieren dat de spreker en anderen de klink kunnen repareren. bevor wieder jemand stecken bleibt geeft aan dat dit gebeurt vóórdat opnieuw iemand vast komt te zitten. De volledige betekenis is: “We kunnen de klink repareren voordat iemand weer vast komt te zitten.”