Een kapotte lamp repareren | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Das Licht funktioniert nicht.

   Het licht doet het niet.

   Licht

   licht

   funktioniert

   werkt; functioneert

   nicht

   niet

   Uitgebreide uitleg

   Licht betekent hier “licht”. Het is een zelfstandig naamwoord; het Duitse woord is onzijdig: das Licht. Voorbeeld: Das Licht ist hell. — “Het licht is fel.” funktioniert betekent hier “werkt” of “functioneert”. De basisvorm is funktionieren; funktioniert is de vorm voor er/sie/es en dus ook voor das Licht in de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Der Drucker funktioniert. — “De printer werkt.” nicht maakt de uitspraak negatief: “niet”. Hier ontkent nicht samen met het werkwoord dat het licht werkt. Voorbeeld: Das Gerät funktioniert nicht. — “Het apparaat werkt niet.” De combinatie van het onderwerp, de persoonsvorm en de ontkenning vormt hier de betekenis “Het licht werkt niet”, natuurlijk vertaald als “Het licht doet het niet”. Bij een meervoudig onderwerp verandert de werkwoordsvorm: Die Lampen funktionieren nicht. — “De lampen werken niet.” Das hoort bij het onzijdige zelfstandig naamwoord Licht; funktioniert zegt wat het licht doet, en nicht ontkent dat. Samen betekent Das Licht funktioniert nicht.: “Het licht doet het niet.”

2. Hast du den Schalter geprüft?

   Heb je de schakelaar gecontroleerd?

   Hast du

   heb je …?

   Schalter

   schakelaar

   geprüft

   gecontroleerd

   Uitgebreide uitleg

   Hast du opent hier een Duitse ja/nee-vraag. hast is de vervoegde vorm van haben bij du: ich habe, du hast, er/sie/es hat. In een vraag staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp. De voltooide betekenis komt echter niet van Hast du alleen, maar van de combinatie met geprüft. Voorbeeld: Hast du Zeit? — Heb je tijd? Schalter betekent hier ‘schakelaar’. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Schalter. Als lijdend voorwerp na het werkwoord prüfen staat het in de accusatief: der Schalter wordt den Schalter. In het meervoud is het die Schalter; de vorm van het zelfstandig naamwoord zelf blijft dan gelijk. geprüft is het voltooid deelwoord van prüfen, ‘controleren’. Samen met de tegenwoordige vorm hast van haben vormt het het Duitse perfectum: du hast geprüft — je hebt gecontroleerd. Het werkwoord is regelmatig: prüfen → geprüft. Voorbeeld: Ich habe die Lampe geprüft. — Ik heb de lamp gecontroleerd. Samen vormen Hast du den Schalter geprüft? de vraag ‘Heb je de schakelaar gecontroleerd?’ den Schalter is wat gecontroleerd wordt; hast ... geprüft presenteert die handeling als voltooid. In de volgende zin verwijst ihn grammaticaal als mannelijk accusatiefvoornaamwoord naar de schakelaar: Ich habe ihn geprüft. — Ik heb hem gecontroleerd.

3. Ich habe ihn geprüft, aber er funktioniert immer noch nicht.

   Ik heb hem gecontroleerd, maar hij doet het nog steeds niet.

   Ich habe

   ik heb

   ihn

   hem

   geprüft

   gecontroleerd

   aber

   maar

   er

   hij

   funktioniert

   werkt; functioneert

   immer noch nicht

   nog steeds niet

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe staat hier samen met geprüft in de voltooide tijd (Perfekt). habe is de eerste persoon enkelvoud van haben; het onderwerp is Ich. In zo’n constructie staat het hulpwerkwoord op de tweede positie en het voltooid deelwoord later in de zin: Ich habe ... geprüft = “Ik heb ... gecontroleerd”. ihn betekent hier “hem” en is de mannelijke enkelvoudsvorm van het persoonlijk voornaamwoord in de accusatief. In de gegeven context verwijst het naar den Schalter uit de vorige zin. Vergelijk: er is de vorm voor het onderwerp, terwijl ihn de vorm is voor het directe voorwerp. geprüft is het voltooid deelwoord van prüfen (“controleren”). Het staat hier achteraan bij het hulpwerkwoord habe en geeft aan dat het controleren als voltooide handeling wordt voorgesteld. Een bruikbaar patroon is: haben + ... + voltooid deelwoord, bijvoorbeeld Ich habe die Lampe geprüft. — “Ik heb de lamp gecontroleerd.” aber verbindt twee delen met een tegenstelling: “maar”. Het eerste deel zegt dat de spreker iets heeft gecontroleerd; het volgende deel beschrijft de tegengestelde situatie. er betekent hier “hij” en is de mannelijke enkelvoudsvorm als onderwerp. In deze context verwijst het naar dezelfde mannelijke zaak als ihn, namelijk der Schalter uit de vorige zin. De vorm verandert dus door de grammaticale rol: ihn is het gecontroleerde voorwerp, er is het onderwerp van funktioniert. funktioniert is de derde persoon enkelvoud van funktionieren (“werken; functioneren”). De vorm past bij er: er funktioniert. Voor een meervoudig onderwerp krijg je bijvoorbeeld sie funktionieren. immer noch nicht betekent samen “nog steeds niet”. nicht ontkent hier dat het bedoelde apparaat werkt, terwijl immer noch laat zien dat die toestand voortduurt. Dit is een veelgebruikte combinatie in deze zin, geen enkel zelfstandig woord; immer noch zonder nicht betekent “nog steeds” zonder deze ontkenning. De zin bouwt zo op: Ich habe ihn geprüft = “Ik heb hem gecontroleerd”, aber = “maar”, en er funktioniert immer noch nicht = “hij werkt nog steeds niet”. Samen betekent de volledige uiting: “Ik heb hem gecontroleerd, maar hij doet het nog steeds niet.”

4. Vielleicht ist die Glühbirne alt.

   Misschien is de gloeilamp oud.

   Vielleicht

   misschien

   ist

   is

   die Glühbirne

   de gloeilamp

   alt

   oud

   Uitgebreide uitleg

   Vielleicht geeft onzekerheid aan: de spreker presenteert het als een mogelijkheid, niet als een zekerheid. Het staat hier aan het begin; het kan ook elders in de zin staan, bijvoorbeeld: Die Glühbirne ist vielleicht alt. — Misschien is de gloeilamp oud. ist is de tegenwoordige tijd van sein bij een derde persoon enkelvoud. De vorm hoort hier bij die Glühbirne: sein — ist. Vergelijk: Ich bin müde. — Ik ben moe; Sie ist müde. — Zij is moe. die Glühbirne betekent hier ‘de gloeilamp’. Glühbirne is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het bepaalde lidwoord in de nominatief enkelvoud is daarom die. Het meervoud is die Glühbirnen, bijvoorbeeld: Die Glühbirnen sind alt. — De gloeilampen zijn oud. alt betekent hier ‘oud’ en beschrijft de toestand van de gloeilamp. Na sein staat het bijvoeglijk naamwoord hier zonder verbuiging: Die Glühbirne ist alt. De vergelijkingsvormen zijn alt – älter – am ältesten; het tegenovergestelde is neu (‘nieuw’). Voorbeeld: Die Lampe ist älter. — De lamp is ouder. Samen vormen de delen Vielleicht ist die Glühbirne alt.: Vielleicht maakt de uitspraak voorzichtig en ist ... alt zegt dat de gloeilamp oud is. De volledige betekenis is: ‘Misschien is de gloeilamp oud.’

5. Das Zimmer ist jetzt zu dunkel.

   De kamer is nu te donker.

   Das

   het

   Zimmer

   kamer

   ist

   is

   jetzt

   nu

   zu

   te

   dunkel

   donker

   Uitgebreide uitleg

   Das is hier het bepaald lidwoord bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. In das Zimmer kies je dus das omdat Zimmer grammaticaal onzijdig is; het betekent hier niet op zichzelf een afzonderlijk ding. Zimmer betekent hier “kamer”. Het meervoud is Zimmer, dus dezelfde vorm kan enkelvoud of meervoud zijn; het lidwoord maakt hier het enkelvoud duidelijk: das Zimmer. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De vorm sein is het basiswoord; vergelijk ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt ist het onderwerp met de beschrijving zu dunkel. jetzt betekent “nu” en plaatst de beschreven toestand in het huidige moment. Het verandert niet mee met het onderwerp of het zelfstandig naamwoord. zu dunkel is de herbruikbare constructie zu + bijvoeglijk naamwoord: “te donker”. dunkel betekent “donker”; zu verhoogt hier de graad en drukt uit dat het donkerder is dan gewenst of passend. Dit is een ander gebruik dan zu als onderdeel van een infinitief, bijvoorbeeld in zu kommen (“komen” in een constructie met zu). Een vergelijkbaar patroon is zu klein (“te klein”). Samen vormen de delen Das Zimmer (“de kamer”) + ist (“is”) + jetzt (“nu”) + zu dunkel (“te donker”): “De kamer is nu te donker.”

6. Ich kann eine kleine Lampe bringen.

   Ik kan een kleine lamp brengen.

   Ich kann

   ik kan

   kleine

   kleine

   Lampe

   lamp

   bringen

   brengen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann combineert het persoonlijk voornaamwoord ich (“ik”) met de vorm kann van het modale werkwoord können (“kunnen”). kann is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud. Een modaliteit zoals mogelijkheid of vermogen wordt hier uitgedrukt; het daaropvolgende hoofdwerkwoord blijft in de infinitief. Voorbeeld: Ich kann warten. — “Ik kan wachten.” kleine betekent hier “kleine” en hoort bij Lampe. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is klein; de uitgang verandert volgens de grammaticale context. In eine kleine Lampe staat het bijvoeglijk naamwoord bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, als lijdend voorwerp, na het onbepaalde lidwoord eine. Het lidwoord drukt hier niet op zichzelf een expliciete telwaarde uit. Voorbeeld: Ich kaufe eine kleine Tasche. — “Ik koop een kleine tas.” Lampe betekent “lamp”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Lampe; het meervoud is die Lampen. In deze zin is Lampe het lijdend voorwerp van bringen. Voorbeeld: Die Lampe steht hier. — “De lamp staat hier.” bringen betekent “brengen” en staat hier in de infinitief. Na het modale werkwoord kann staat deze infinitief aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Ich kann das Buch bringen. — “Ik kan het boek brengen.” Samen vormt Ich kann eine kleine Lampe bringen de betekenis: “Ik kan een kleine lamp brengen.” De spreker is degene die de lamp kan brengen; eine kleine Lampe is wat er gebracht kan worden. De vorm kann draagt de mogelijkheid of het vermogen uit, terwijl bringen de handeling benoemt.

7. Wir sollten die Glühbirne später wechseln.

   We moeten de gloeilamp later vervangen.

   Wir sollten

   we zouden moeten

   Glühbirne

   gloeilamp

   später

   later

   wechseln

   vervangen

   Uitgebreide uitleg

   Wir sollten betekent hier dat de spreker samen met anderen een aanbeveling of plicht uitdrukt: “we zouden moeten”. sollten is de vorm van sollen voor wir in de Konjunktiv II; die vorm maakt de uitspraak minder direct dan Wir sollen ... (“we moeten ...”). Het onderwerp Wir staat in deze combinatie vóór het modale werkwoord. Voorbeeld: Wir sollten jetzt gehen. — “We zouden nu moeten gaan.” Glühbirne betekent “gloeilamp”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Duits schrijf je het met een hoofdletter. In de volledige woordgroep staat die Glühbirne: die hoort bij dit vrouwelijke zelfstandig naamwoord in deze grammaticale vorm. Het meervoud is Glühbirnen, bijvoorbeeld in zwei Glühbirnen — “twee gloeilampen”. später betekent “later” en geeft aan dat de handeling niet nu, maar op een later moment plaatsvindt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Wir kommen später. — “We komen later.” wechseln betekent hier “vervangen” of “verwisselen”. Na sollten staat het hoofdwerkwoord in de infinitief: sollten ... wechseln. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling en de context, om een gloeilamp vervangen. Het werkwoord kan ook op andere objecten betrekking hebben, bijvoorbeeld Ich wechsle die Batterie. — “Ik vervang de batterij.” Samen vormen de delen Wir sollten + die Glühbirne + später + wechseln de betekenis: “We zouden de gloeilamp later moeten vervangen.” De modale constructie drukt de aanbeveling of noodzaak uit, später plaatst de handeling in de tijd, en wechseln benoemt de handeling.

8. Benutze die Lampe, bis wir die Glühbirne ersetzen.

   Gebruik de lamp tot we de gloeilamp vervangen.

   Benutze

   gebruik

   die Lampe

   de lamp

   bis

   totdat

   wir

   wij

   die Glühbirne

   de gloeilamp

   ersetzen

   vervangen

   Uitgebreide uitleg

   Benutze betekent hier “gebruik” en is de gebiedende wijs voor één informele persoon van benutzen (“gebruiken”). De vorm spreekt dus één persoon aan. Voor de formele aanspreekvorm gebruikt het Duits bijvoorbeeld Benutzen Sie .... die Lampe betekent “de lamp”. Lampe is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het als lijdend voorwerp; bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord heeft het bepaalde lidwoord in de accusatief enkelvoud dezelfde vorm die als in de nominatief. Voorbeeld: Ich sehe die Lampe. — “Ik zie de lamp.” bis betekent “totdat” en leidt hier een tijdsbepalende bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. wir betekent “wij”. Het is de eerste persoon meervoud en is hier het onderwerp van de bijzin. Het verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon, zonder dat de betrokken personen verder worden gespecificeerd. die Glühbirne betekent “de gloeilamp”. Glühbirne is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Ook hier is de woordgroep het lijdend voorwerp, dus staat het bepaalde lidwoord in de accusatief enkelvoud als die. Voorbeeld: Wir kaufen die Glühbirne. — “Wij kopen de gloeilamp.” ersetzen betekent “vervangen”. In de bijzin is dit de werkwoordsvorm bij wir; bij de eerste persoon meervoud is de vorm toevallig gelijk aan het infinitief: wir ersetzen. Het werkwoord staat achteraan omdat bis een bijzin inleidt. De combinatie die Glühbirne ersetzen betekent dus “de gloeilamp vervangen”. De zin bouwt op als Benutze die Lampe (“Gebruik de lamp”), gevolgd door bis en de bijzin wir die Glühbirne ersetzen (“totdat wij de gloeilamp vervangen”). Samen betekent de volledige uiting: “Gebruik de lamp totdat wij de gloeilamp vervangen.”