Een klein schroefje vinden en bewaren | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe eine kleine Schraube verloren.

   Ik ben een kleine schroef kwijt.

   Ich habe

   ik heb

   kleine

   kleine

   Schraube

   schroef

   verloren

   verloren; kwijt

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier “ik heb” en vormt samen met verloren de Duitse voltooide tijd. habe is de vorm van haben voor de eerste persoon enkelvoud: ich habe, du hast, er/sie hat. In deze zin is haben dus het hulpwerkwoord; de inhoudelijke handeling staat in verloren. kleine is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord klein (“klein”). Het beschrijft Schraube. De uitgang -e komt hier doordat het gaat om een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en de accusatief, na het onbepaalde lidwoord eine. De basisvormen zijn bijvoorbeeld klein, kleine, kleinen; de juiste uitgang hangt af van de grammaticale context. Schraube betekent “schroef”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schraube; het meervoud is die Schrauben. In deze zin is eine kleine Schraube het lijdend voorwerp van “verloren hebben”. Het lidwoord eine markeert hier niet op zichzelf een uitdrukkelijk geteld aantal; het maakt de naamwoordgroep onbepaald. verloren is het voltooid deelwoord van verlieren (“verliezen”). In de combinatie habe ... verloren staat het aan het einde van de zin, zoals typisch is voor een Duitse voltooide tijd. Het beschrijft hier dat de schroef niet meer bij de spreker is; de Nederlandse vertaling “kwijt” is in deze context natuurlijker dan het letterlijke “verloren”. Voorbeeld: Ich habe meinen Schlüssel verloren. — “Ik ben mijn sleutel kwijt.” Samen betekent Ich habe eine kleine Schraube verloren.: “Ik ben een kleine schroef kwijt.” Het patroon is ich habe + lijdend voorwerp + voltooid deelwoord: Ich habe das Buch gelesen. — “Ik heb het boek gelezen.”

2. Schau unter den Stuhl.

   Kijk onder de stoel.

   Schau

   kijk

   unter

   onder

   Stuhl

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   Schau is de gebiedende wijs van schauen (“kijken”). De vorm is gericht aan één persoon in de informele aanspreekvorm du; het onderwerp du wordt in een bevel meestal niet uitgesproken. Voorbeeld: Schau dort! — “Kijk daar!” unter betekent hier “onder”. Het is een voorzetsel dat in het Duits zowel met de accusatief als met de datief kan staan. Bij een richting of doel — waar iemand of iets naartoe kijkt, gaat of wordt geplaatst — staat de accusatief; bij een vaste plaats staat de datief. In unter den Stuhl gaat het om het doelgebied onder de stoel, daarom staat Stuhl in de accusatief. Stuhl betekent “stoel”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: de basisvorm in het enkelvoud is der Stuhl, de accusatief is den Stuhl en de datief is dem Stuhl. Voorbeeld: Die Tasche liegt unter dem Stuhl. — “De tas ligt onder de stoel.” Hier is de plaats vast, dus staat dem Stuhl in de datief. Samen vormt Schau unter den Stuhl een informeel bevel: “Kijk onder de stoel.” Schau geeft de handeling als opdracht aan één persoon aan; unter den Stuhl geeft aan naar welk doelgebied die persoon moet kijken.

3. Sie lag am Stuhlbein.

   Hij lag bij de stoelpoot.

   Sie

   zij（die Schraube を受ける）

   lag

   lag（liegen の過去形）

   am Stuhlbein

   bij de stoelpoot

   Uitgebreide uitleg

   Sie is « zij » en verwijst naar die Schraube (« de schroef »): in het Duits is Schraube vrouwelijk, daarom wordt hier sie gebruikt. In het Nederlands is schroef mannelijk; de vertaling gebruikt daarom hij (« Hij lag bij de stoelpoot »). lag is de verleden tijd van liegen (« liggen »). am Stuhlbein betekent « bij/aan de stoelpoot »: an + dem wordt samengetrokken tot am, en Stuhlbein is de « stoelpoot ». De zin als geheel betekent: « Zij lag bij de stoelpoot. »

4. Heb sie vorsichtig auf.

   Pak hem voorzichtig op.

   Heb … auf

   pak ... op

   sie

   hem

   vorsichtig

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Heb ... auf is de scheidbare werkwoordconstructie van aufheben: iets optillen of oppakken. Heb is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, van aufheben; in een hoofdzin staat het deel auf aan het einde. Voorbeeld: Heb die Tasche auf. — “Pak de tas op.” sie betekent in de vaste vertaling “hem”. In standaardduits is sie als lijdend voorwerp normaal vrouwelijk enkelvoud of meervoud; voor een mannelijk enkelvoudig lijdend voorwerp is de vorm ihn. De vaste vertaling legt hier echter de bedoelde mannelijke verwijzing vast. Neem daarom de vertaling als de bedoelde betekenis, zonder de waargenomen vorm sie stilzwijgend te veranderen. vorsichtig betekent hier “voorzichtig”. Het woord kan als bijwoord een handeling beschrijven, zoals in Fahr vorsichtig. — “Rijd voorzichtig.” Als bijvoeglijk naamwoord kan dezelfde vorm ook een zelfstandig naamwoord beschrijven, bijvoorbeeld ein vorsichtiger Fahrer — “een voorzichtige bestuurder”. Samen geeft de zin de betekenis “Pak hem voorzichtig op.” Heb ... auf vormt het gesplitste werkwoord, sie is volgens de vaste vertaling wat wordt opgepakt en vorsichtig beschrijft hoe dat gebeurt.

5. Sie ist sehr klein.

   Hij is heel klein.

   Sie

   zij; aan het begin van een zin wordt het woord met een hoofdletter geschreven

   ist

   is

   sehr

   heel; erg

   klein

   klein

   Uitgebreide uitleg

   Sie staat hier als onderwerp vóór ist. In deze zin kan het het persoonlijk voornaamwoord ‘zij’ zijn. Sie kan in andere zinnen ook de beleefde vorm ‘u’ zijn, maar de Nederlandse vertaling ‘Hij is heel klein’ past niet bij deze Duitse vorm; voor ‘hij’ zou Duits Er gebruiken. ist is de tegenwoordige tijd van sein (‘zijn’) bij de derde persoon enkelvoud: er/sie/es ist. sehr versterkt een bijvoeglijk naamwoord: sehr klein betekent ‘heel klein’ of ‘erg klein’. klein is het bijvoeglijk naamwoord ‘klein’ en beschrijft hier het onderwerp. Samen vormen de woorden de structuur onderwerp + vorm van ‘zijn’ + versterker + bijvoeglijk naamwoord: ‘Zij is heel klein.’

6. Halte sie in deiner Handfläche, damit sie nicht wieder wegrollt.

   Houd hem in je handpalm, zodat hij niet weer wegrolt.

   Halte

   houd!

   sie

   hem

   deiner Handfläche

   je handpalm

   damit

   zodat

   sie

   hij

   nicht

   niet

   wieder

   weer

   wegrollt

   wegrolt

   Uitgebreide uitleg

   Halte is de gebiedende wijs van halten (“vasthouden”) voor één aangesproken persoon in de informele du-vorm. De stam is halt-; in een bevel krijgt die hier de vorm Halte. Voorbeeld: Halte die Tür! — “Houd de deur vast!” sie is hier het lijdend voorwerp van Halte: de bedoelde entiteit wordt vastgehouden. In het Duits kan deze vorm grammaticaal een vrouwelijk enkelvoud of een meervoud aanduiden; in deze zin ondersteunt rollt later een enkelvoudige lezing. Het Nederlandse hem in de vaste vertaling geeft de bedoelde referent weer; dat kan verenigbaar zijn met een Duits zelfstandig naamwoord met vrouwelijk grammaticaal geslacht. De vorm sie verandert hier dus niet omdat de referent in het Nederlands mannelijk wordt weergegeven. deiner Handfläche betekent “in je handpalm”. Handfläche is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Het bezit wordt uitgedrukt door deiner, de vorm van het bezittelijk woord bij een vrouwelijke datief-enkelvoudige woordgroep. in krijgt hier datief omdat de handpalm de plaats is waarin iets wordt vastgehouden, niet een doel waar iets naartoe beweegt. Vergelijk: in deiner Hand — “in je hand”. damit leidt een bijzin in die het beoogde gevolg of doel uitdrukt: “zodat”. Het is een voegwoord; de persoonsvorm van de bijzin staat daardoor achteraan. Het tweede sie is het onderwerp van de bijzin en verwijst volgens de vaste betekenis naar dezelfde bedoelde entiteit als het eerste sie. Als onderwerp van een enkelvoudige bijzin staat het vóór de overige zinsdelen, terwijl het werkwoord achteraan verschijnt. nicht ontkent hier het gebeuren wegrollt: het gaat erom dat de entiteit niet wegrolt. De plaats van nicht maakt dus duidelijk welk gebeuren wordt ontkend. wieder betekent hier “opnieuw” of “weer”. Het veronderstelt in deze zin dat het wegrollen opnieuw zou kunnen gebeuren; het zegt niet dat de entiteit voortdurend wegrolt. Voorbeeld: Sie kommt wieder. — “Ze komt weer.” wegrollt komt van het scheidbare werkwoord wegrollen, “wegrollen”. De vorm is tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: sie rollt weg. In een hoofdzin worden de delen gescheiden (Sie rollt weg.), maar in deze damit-bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan en verschijnt de vorm als één woord: wegrollt. De uitgang -t hoort bij de persoonsvorm rollt; weg- geeft de richting van de beweging aan. Samen betekent Halte sie in deiner Handfläche: “Houd hem in je handpalm.” Daarna voegt damit sie nicht wieder wegrollt het doel toe: “zodat hij niet weer wegrolt.” De volledige uiting is dus: “Houd hem in je handpalm, zodat hij niet weer wegrolt.”

7. Wir brauchen sie, um das Regal zu reparieren.

   We hebben hem nodig om de plank te repareren.

   Wir

   wij

   brauchen

   nodig hebben

   sie

   hem

   um … zu

   om … te

   Regal

   rek

   Uitgebreide uitleg

   Wir betekent hier “wij”. Het is de 1e-persoons meervoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord. In een zin als Wir reparieren das Regal. betekent het: “Wij repareren het rek.” brauchen betekent hier “nodig hebben”. De vorm is gelijk aan het infinitief: brauchen; bij wir staat in de tegenwoordige tijd wir brauchen. Het lijdend voorwerp volgt rechtstreeks: Wir brauchen ... = “Wij hebben ... nodig”. Voorbeeld: Wir brauchen Zeit. = “Wij hebben tijd nodig.” sie betekent in deze vaste zin “hem”, overeenkomstig de gegeven Nederlandse vertaling. Het is hier het lijdend voorwerp van brauchen: “wij hebben hem nodig”. De Duitse vorm sie kan afhankelijk van de context verschillende functies hebben, maar hier moet je de betekenis uit deze vaste zin leren; de vorm zelf identificeert niet zelfstandig een Nederlandse referent. um ... zu vormt hier een doelconstructie: um + een infinitiefgroep met zu betekent “om ... te”. Het doel staat na de hoofdzin. De twee delen horen bij elkaar, ook al staan er woorden tussen: um das Regal zu reparieren = “om het rek te repareren”. Regal betekent “rek” of “stelling”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onzijdige lidwoord: das Regal. In de vaste zin staat das Regal als lijdend voorwerp. Voorbeeld: Das Regal ist alt. = “Het rek is oud.” reparieren betekent “repareren”. Dit is de infinitief; in de doelconstructie staat hij aan het einde als zu reparieren. Voorbeeld: Wir versuchen, das Regal zu reparieren. = “Wij proberen het rek te repareren.” De hele opbouw is Wir brauchen sie + um das Regal zu reparieren: “Wij hebben hem nodig om het rek te repareren.” De eerste groep geeft aan wat nodig is; de um ... zu-groep geeft het doel daarvan.

8. Dann können wir es fertig reparieren.

   Dan kunnen we het repareren afmaken.

   Dann

   dan

   können wir

   kunnen we

   es

   het

   fertig

   af; volledig

   reparieren

   repareren

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan”. Het kan in andere contexten naar een later moment of naar een gevolg verwijzen. Het staat vooraan; het vervoegde werkwoord können staat daardoor op de tweede zinsplaats, vóór wir. Voorbeeld: Dann gehen wir nach Hause. — “Dan gaan we naar huis.” können wir bestaat uit het modale werkwoord können en het onderwerp wir. Hier drukt können mogelijkheid of haalbaarheid uit. In een Duitse hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede zinsplaats; het andere werkwoord blijft als infinitief staan. Voorbeeld: Wir können warten. — “We kunnen wachten.” es is een persoonlijk voornaamwoord in de onzijdige vorm en is hier het lijdend voorwerp: “het”. De vaste vertaling ondersteunt die betekenis, zonder te benoemen welk concreet voorwerp ermee wordt bedoeld. es heeft in het Duits dezelfde vorm in de nominatief en accusatief; de functie blijkt hier uit de zinsbouw. fertig voegt hier het idee toe dat de handeling volledig wordt afgerond: “af” of “helemaal”. Het is geen voorvoegsel. In combinatie met reparieren betekent het dat men het repareren afmaakt. In een andere zin kan fertig bijvoorbeeld “klaar” betekenen: Ich bin fertig. — “Ik ben klaar” of, afhankelijk van de context, “Ik ben uitgeput.” reparieren is de infinitief “repareren”. Na können blijft het werkwoord in de infinitief staan: Wir können es reparieren. — “We kunnen het repareren.” Met fertig wordt toegevoegd dat de reparatie volledig wordt voltooid. Samen betekent de zin: “Dan kunnen we het repareren afmaken.” Dann geeft het moment of gevolg aan, können wir geeft de mogelijkheid aan, es is het lijdend voorwerp en fertig reparieren betekent dat de reparatie volledig wordt afgerond.