Over koken praten | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ist Kochen dein Hobby?

   Is koken jouw hobby?

   Ist

   is

   Kochen

   koken

   dein

   jouw

   Hobby

   hobby

   Uitgebreide uitleg

   Ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat deze werkwoordsvorm vooraan: Ist ...? = “Is ...?” Een gewone mededelende zin heeft hier de volgorde Kochen ist dein Hobby. Kochen betekent hier “koken”, maar is in deze zin een zelfstandig gebruikt infinitief. Daarom krijgt het een hoofdletter en vormt het de activiteit waarover de vraag gaat. Vergelijk: Ich koche gern. = “Ik kook graag.” Daar is koche de persoonsvorm bij ich, terwijl Kochen de activiteit als zelfstandig naamwoord benoemt. dein betekent “jouw” en hoort bij de aangesproken persoon du. De vorm is hier dein omdat het bezeten zelfstandig naamwoord Hobby onzijdig en enkelvoudig is in deze zinsbouw: dein Hobby. Andere vormen zijn bijvoorbeeld deine Tasche (“jouw tas”) en deinen Hund (“jouw hond”); de vorm hangt af van het grammaticale geslacht, getal en de naamvalsfunctie van het zelfstandig naamwoord. Hobby is een zelfstandig naamwoord voor een vrijetijdsactiviteit die iemand regelmatig doet. Het Duitse woord is onzijdig: das Hobby. Het meervoud is Hobbys: Meine Hobbys sind Kochen und Lesen. = “Mijn hobby’s zijn koken en lezen.” Samen vormen de delen de ja/nee-vraag Ist Kochen dein Hobby?: “Is koken jouw hobby?” De vraag gebruikt Kochen als onderwerp, ist als werkwoord en dein Hobby als het naamwoordelijke deel dat aan dat onderwerp wordt gelijkgesteld. De vorm is eenvoudig herbruikbaar: Ist [activiteit] dein Hobby? Bijvoorbeeld: Ist Lesen dein Hobby? = “Is lezen jouw hobby?”

2. Ich mache zu Hause gern einfaches Essen.

   Ik maak graag eenvoudig eten thuis.

   mache

   maak

   zu Hause

   thuis

   gern

   graag

   einfaches

   eenvoudig

   Essen

   eten

   Uitgebreide uitleg

   mache is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud van machen in de tegenwoordige tijd: “ik maak”. De stam is mach-; bij ich krijgt het werkwoord de uitgang -e. Voorbeeld: Ich mache Kaffee. — “Ik maak koffie.” zu Hause is een vaste uitdrukking voor “thuis”. Ze werkt hier als plaatsbepaling bij mache: de handeling vindt thuis plaats. Voorbeeld: Ich lerne zu Hause. — “Ik leer thuis.” gern is een bijwoord dat aangeeft dat iemand iets graag doet. Het staat hier bij mache, dus de betekenis is “graag maken”, niet dat gern zelf een handeling benoemt. Voorbeeld: Ich lese gern. — “Ik lees graag.” einfaches betekent hier “eenvoudig” en beschrijft Essen. De vorm is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord einfach. Omdat Essen een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud is en hier zonder lidwoord als lijdend voorwerp staat, krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -es: einfaches Essen. Met een onbepaald lidwoord ziet hetzelfde patroon er bijvoorbeeld zo uit: ein einfaches Essen — “een eenvoudige maaltijd”. Essen betekent hier “eten” als zelfstandig naamwoord: voedsel of een gerecht, niet de handeling “eten”. Het is onzijdig en wordt daarom met een hoofdletter geschreven. De zelfstandige vorm hangt samen met het werkwoord essen, maar Essen en essen hebben hier verschillende functies: Essen is een zelfstandig naamwoord, terwijl essen “eten” als handeling betekent. Voorbeeld: Das Essen ist einfach. — “Het eten is eenvoudig.” Samen bestaat de zin uit Ich (“ik”), mache (“maak”), zu Hause (“thuis”), gern (“graag”) en einfaches Essen (“eenvoudig eten”). De volledige betekenis is: “Ik maak graag eenvoudig eten thuis.” In natuurlijk Nederlands kan dat ook als “Thuis maak ik graag eenvoudig eten” worden weergegeven; de plaats blijft dezelfde en gern geeft aan dat de spreker dit graag doet.

3. Was machst du gern?

   Wat maak je graag?

   Was

   wat

   machst

   maakt/doet

   du

   je

   gern

   graag

   Uitgebreide uitleg

   Was vraagt naar een zaak of activiteit: “wat?”. Het staat hier aan het begin omdat het gevraagde element vooropstaat. Een bruikbaar patroon is Was ...? = “Wat ...?”. Voorbeeld: Was liest du gern? = “Wat lees je graag?” machst komt van machen (“maken” of “doen”). Dit is de tegenwoordige tijd bij du: ich mache, du machst, er/sie macht. In deze zin betekent het “doen/maken”; de precieze activiteit wordt door de vraag opgevraagd. Voorbeeld: Was machst du heute? = “Wat doe je vandaag?” du is het informele enkelvoudige “je/jij”. Het is hier het onderwerp en bepaalt de vorm machst van machen. Het woord verwijst niet automatisch naar een specifiek persoon buiten de zin; de zin spreekt één informeel aangesproken persoon aan. gern betekent bij een werkwoord “graag” en drukt uit dat iemand de activiteit met plezier doet. Het verandert niet mee met du of met het aantal personen. Vergelijk Ich lese gern. = “Ik lees graag.” en Ich lese nicht gern. = “Ik lees niet graag.” Samen vormt Was machst du gern? de vraag “Wat doe je graag?” of, afhankelijk van de bedoelde activiteit, “Wat maak je graag?”. Was vraagt naar de activiteit, machst du zegt dat de aangesprokene die doet of maakt, en gern voegt de voorkeur toe. De eerdere voorbeelden met machen over eenvoudig eten laten zien dat machen in deze context ook specifiek “maken” kan betekenen, maar de vraag zelf laat de activiteit open.

4. Ich mache oft eine einfache Suppe.

   Ik maak vaak een eenvoudige soep.

   Ich

   ik

   mache

   maak

   oft

   vaak

   einfache

   eenvoudige

   Suppe

   soep

   Uitgebreide uitleg

   Ich is de persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp: de spreker verwijst naar zichzelf. In andere grammaticale posities heeft het Duits andere vormen, bijvoorbeeld mich als lijdend voorwerp. Voorbeeld: Ich koche heute. = “Ik kook vandaag.” mache komt van machen (“maken/doen”). Dit is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud; de uitgang -e past bij ich: ich mache. In deze zin betekent machen concreet “maken”, niet “doen”. Voorbeeld: Ich mache einen Salat. = “Ik maak een salade.” oft betekent “vaak” en geeft aan dat iets regelmatig gebeurt, zonder een exact aantal te noemen. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of getal. einfache komt van het bijvoeglijk naamwoord einfach (“eenvoudig”). Het beschrijft hier Suppe. In eine einfache Suppe krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e; die vorm hangt samen met het lidwoord en de grammaticale vorm van de naamwoordgroep. Vergelijk: eine einfache Aufgabe = “een eenvoudige opdracht”. Suppe betekent “soep”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Suppe. Hier is het de naamwoordgroep die als lijdend voorwerp bij mache staat. In eine einfache Suppe staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het onbepaalde lidwoord eine drukt op zichzelf geen exact aantal uit. Voorbeeld: Die Suppe ist heiß. = “De soep is heet.” Samen vormen de delen: Ich is de maker, mache beschrijft de handeling, oft zegt dat die handeling regelmatig gebeurt, en eine einfache Suppe is wat er wordt gemaakt. De volledige betekenis is: “Ik maak vaak een eenvoudige soep.”

5. Benutzt du ein Rezept?

   Gebruik je een recept?

   Benutzt

   gebruikt

   Rezept

   recept

   Uitgebreide uitleg

   Benutzt komt van benutzen en betekent hier “gebruiken”. Het is de tegenwoordige tijd voor du (jij): du benutzt. In een ja/nee-vraag staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Benutzt du ...? = “Gebruik je ...?” Voorbeeld: Benutzt du ein Messer? — “Gebruik je een mes?” Rezept is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Rezept, “het recept”. In ein Rezept staat het in de accusatief, omdat het het directe object van benutzen is. Bij een onzijdig woord ziet het onbepaalde lidwoord er in de nominatief en accusatief hetzelfde uit: ein Rezept. In de context staat ook einem einfachen Rezept: daar is Rezept datief na folgen, waardoor het lidwoord einem wordt. Samen vormt Benutzt du ein Rezept? de vraag “Gebruik je een recept?”: Benutzt is de vraagvorm van “gebruiken”, du is “je/jij”, en ein Rezept is wat gebruikt wordt.

6. Ich folge einem einfachen Rezept.

   Ik volg een eenvoudig recept.

   folge

   volg

   einfachen

   eenvoudig

   Rezept

   recept

   Uitgebreide uitleg

   folge komt van folgen en is de vorm voor ich in de tegenwoordige tijd: ich folge. In deze zin betekent het werkwoord dat de spreker de instructies van een recept volgt. folgen krijgt hier een datiefobject: Ich folge dem Rezept. = Ik volg het recept. Let op dat folgen niet hetzelfde naamvals-patroon heeft als bijvoorbeeld lesen, dat een accusatiefobject neemt. einfachen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord einfach in de betekenis ‘eenvoudig’. Het zelfstandig naamwoord Rezept is onzijdig en staat hier in het enkelvoudige datief: einem einfachen Rezept. Na einem krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze combinatie de uitgang -en. Vergelijk: ein einfaches Rezept = een eenvoudig recept, maar mit einem einfachen Rezept = met een eenvoudig recept. De vergelijking is einfach – einfacher – am einfachsten. Rezept betekent ‘recept’. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Rezept; het meervoud is die Rezepte. In deze zin staat het in het enkelvoudige datief, zichtbaar in de combinatie einem ... Rezept; het zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier geen extra uitgang. Een voorbeeld: Das Rezept ist einfach. = Het recept is eenvoudig. Samen vormen de delen Ich folge + einem einfachen Rezept de betekenis: ‘Ik volg een eenvoudig recept.’ Ich is het onderwerp, folge is de persoonsvorm van folgen, en einem einfachen Rezept noemt datgene waarvan de instructies worden gevolgd. De datiefconstructie jemand folgt einem Rezept is een bruikbaar patroon voor vergelijkbare zinnen.

7. Ich würde es gern probieren, wenn es fertig ist.

   Ik zou het graag willen proberen als het klaar is.

   Ich würde

   ik zou

   es

   het

   gern

   graag

   probieren

   proberen

   wenn

   als

   fertig

   klaar

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Ich würde: dit is de eerste persoon enkelvoud van de voorwaardelijke vorm van werden (würde). Samen met een infinitief drukt het een voorwaardelijk of beleefd geformuleerd “zou …” uit. De infinitief staat verderop in de hoofdzin: Ich würde probieren = “ik zou proberen”. es: dit voornaamwoord betekent hier “het” en is het lijdend voorwerp van probieren. De concrete verwijzing wordt in deze zin niet verder benoemd; de grammaticale vorm is onzijdig enkelvoud. ihn en sie zijn bijvoorbeeld andere vormen voor mannelijke respectievelijk vrouwelijke referenten in de accusatief. gern: dit bijwoord betekent “graag” en staat hier bij probieren: de spreker zou het graag proberen. Een vergelijkbaar patroon is Ich lese gern. — “Ik lees graag.” probieren: dit is de infinitief, de onvervoegde vorm van probieren (“proberen”). Na würde blijft het werkwoord in de infinitief: Ich würde es probieren = “Ik zou het proberen.” In een hoofdzin staat die infinitief hier aan het einde. wenn: dit onderschikkende voegwoord betekent hier “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde: wenn es fertig ist. fertig: dit bijvoeglijk naamwoord betekent hier “klaar” of “af”. Het staat na sein als naamwoordelijk deel en krijgt daarom geen uitgang: es ist fertig = “het is klaar”. Het kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan, maar dan kan de vorm afhankelijk van de grammaticale context anders worden. ist: dit is de derde persoon enkelvoud van sein in de tegenwoordige tijd. In es ist fertig vormt het de tegenwoordige toestand “het is klaar”. De vorm sind hoort bij meervoud of bij wir/sie in het meervoud, bijvoorbeeld Die Sachen sind fertig — “De dingen zijn klaar.” Samen betekent Ich würde es gern probieren “Ik zou het graag willen proberen”. wenn es fertig ist betekent “als het klaar is”; doordat wenn een bijzin inleidt, staat ist achteraan. De hele zin is dus: “Ik zou het graag willen proberen als het klaar is.”

8. Ich hebe etwas Suppe für dich auf.

   Ik bewaar wat soep voor je.

   hebe … auf

   bewaar

   etwas

   wat; enige hoeveelheid

   Suppe

   soep

   für dich

   voor jou

   Uitgebreide uitleg

   hebe ... auf is hier de vervoegde vorm van aufheben in de betekenis ‘bewaren’ of ‘achterhouden’. Het werkwoord is scheidbaar: in een hoofdzin staat de persoonsvorm hebe op de tweede plaats en komt het voorvoegsel auf aan het einde. Ich hebe ... auf betekent dus letterlijk dat ik iets bewaar. etwas betekent hier ‘wat’ of ‘een bepaalde hoeveelheid’. Het geeft geen precies aantal aan. Het kan ook ‘iets’ betekenen, maar naast Suppe past hier de hoeveelheidsbetekenis: een niet nader bepaalde hoeveelheid soep. Suppe is het zelfstandig naamwoord voor ‘soep’. Duitse zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. Het woord staat hier zonder meervoudsuitgang en verwijst naar soep als stof of hoeveelheid; de zin bepaalt niet hoeveel het precies is. für dich betekent ‘voor jou’. für wordt in het Duits met de accusatief gebruikt; dich is de accusatiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor één informele aangesproken persoon. Vergelijk: für mich = ‘voor mij’, für ihn = ‘voor hem’. Samen vormen Ich + hebe + etwas Suppe + für dich + auf de betekenis: ‘Ik bewaar wat soep voor je.’ De zin gebruikt de tegenwoordige tijd en presenteert het bewaren als de handeling van de spreker, met die soep bestemd voor de aangesproken persoon.