Vooruit in de rij | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Schlange geht weiter.

   De rij gaat vooruit.

   Schlange

   rij

   geht

   gaat

   weiter

   verder

   Uitgebreide uitleg

   Schlange betekent hier rij, zoals de vaste vertaling aangeeft. In een andere context kan hetzelfde woord ook slang betekenen. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange is de vorm in het enkelvoud. geht is de vorm van gehen voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. gehen gebruik je bijvoorbeeld bij wir en sie in het meervoud; geht bij er, sie in het enkelvoud of es. Hier beschrijft geht de beweging van de rij. weiter betekent hier verder of voort. Het hangt samen met weit (ver): weit beschrijft afstand, terwijl weiter in deze zin aangeeft dat iets doorgaat of verder beweegt. Voorbeeld: Der Weg geht weiter. — De weg loopt verder. Samen betekent Die Schlange geht weiter.: De rij gaat vooruit. Die hoort bij het bepaalde zelfstandig naamwoord Schlange, geht beschrijft de beweging en weiter voegt het idee van voortgaan of verder bewegen toe.

2. Wir sollten jetzt vorgehen.

   We moeten nu naar voren stappen.

   Wir sollten

   we zouden moeten

   jetzt

   nu

   vorgehen

   vooruitgaan

   Uitgebreide uitleg

   Wir sollten betekent hier: “we zouden moeten”. Wir is de eerste persoon meervoud: de spreker rekent zichzelf samen met anderen tot de bedoelde groep. sollten is de vorm van sollen in de Konjunktiv II. In deze zin drukt die vorm een aanbeveling of passende handelwijze uit, niet een vaststaand bevel. Vergelijk: Wir sollen vorgehen = “we moeten volgens een opdracht vooruitgaan/te werk gaan”; Wir sollten vorgehen = “we zouden moeten vooruitgaan/te werk gaan”. jetzt betekent “nu” en plaatst het voorgestelde handelen op het huidige moment. Het is een onveranderlijk bijwoord. Voorbeeld: Wir beginnen jetzt. — “We beginnen nu.” vorgehen betekent hier “vooruitgaan” of “te werk gaan”. Het is een scheidbaar werkwoord: de basisvorm is vorgehen, met in de tegenwoordige tijd bijvoorbeeld wir gehen vor. Na het modale werkwoord sollten blijft het echter als infinitief aan het einde staan: Wir sollten vorgehen. In deze context, waarin een rij verdergaat en iemand vraagt of men daarna aan de beurt is, past de betekenis “vooruitgaan” het best. Voorbeeld: Gehen wir vor! — “Laten we vooruitgaan!” Samen vormen de delen: Wir sollten (een aanbeveling voor “ons”), jetzt (op dit moment) en vorgehen (vooruitgaan). De volledige betekenis is daarom: “We zouden nu moeten vooruitgaan.”

3. Sind wir als Nächstes dran?

   Zijn wij aan de beurt?

   Sind wir

   zijn wij

   als Nächstes

   als volgende

   dran

   aan de beurt

   Uitgebreide uitleg

   Sind wir bevat de vorm sind van sein voor wir: “wij zijn”. In een ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord voor het onderwerp: Sind wir ...? betekent dus “Zijn wij ...?” Het werkwoord sein heeft onder andere de vormen ich bin, du bist, wir sind. als Nächstes betekent hier “als volgende” of “daarna als volgende”. Nächstes is de zelfstandig gebruikte vorm van nächst- (“volgend”) en krijgt hier een hoofdletter. De vaste combinatie als Nächstes kan ook buiten deze zin worden gebruikt, bijvoorbeeld: Als Nächstes lesen wir den Text. — “Als volgende lezen we de tekst.” dran is in de uitdrukking dran sein de informele vorm met de betekenis “aan de beurt zijn”. Het is een afzonderlijk woord en niet het werkwoord zelf; sein draagt de vervoeging: Ich bin dran. — “Ik ben aan de beurt.” In de vraag staat dran achteraan, omdat het samen met sein de relevante uitdrukking vormt. Samen betekent Sind wir als Nächstes dran? letterlijk ongeveer “Zijn wij als volgende aan de beurt?” Natuurlijk Nederlands is: “Zijn wij aan de beurt?” De vraag gebruikt de Duitse woordvolgorde van een ja-neevraag en vraagt of deze groep de volgende beurt heeft.

4. Fast, vor uns steht noch eine Person.

   Bijna, er staat nog één persoon voor ons.

   Fast

   bijna

   vor uns

   voor ons

   steht

   staat

   noch

   nog

   Person

   persoon

   Uitgebreide uitleg

   Fast betekent hier ‘bijna’: de bedoelde toestand is nog niet helemaal bereikt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Fast fertig. — ‘Bijna klaar.’ vor uns betekent ‘voor ons’. uns is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord wir (‘wij’) na het plaatsaanduidende vor. Vergelijk: vor uns — ‘voor ons’; für uns — ‘voor ons’ in de betekenis ‘voor ons bestemd’ of ‘ten behoeve van ons’. In deze zin gaat het om plaats, niet om bestemming. steht is de derde persoon enkelvoud van stehen, ‘staan’. De vorm steht past bij het onderwerp eine Person, dat grammaticaal enkelvoud is. stehen heeft in de tegenwoordige tijd bijvoorbeeld ich stehe, du stehst, er/sie/es steht. Voorbeeld: Die Person steht vor uns. — ‘De persoon staat voor ons.’ noch betekent hier ‘nog’. Samen met eine Person geeft noch eine Person aan dat er nog één persoon over of aanwezig is in de relevante volgorde. Het is dus de combinatie, niet noch alleen, die in deze zin het idee van ‘nog één’ oplevert. Voorbeeld: Noch eine Frage. — ‘Nog één vraag.’ Person betekent ‘persoon’. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Person; de vorm blijft in het enkelvoud Person. In eine Person staat het onbepaalde lidwoord in de vorm die bij een vrouwelijk onderwerp in de nominatief hoort. Het lidwoord is op zichzelf geen algemene numerieke uitleg, maar de vaste vertaling geeft deze concrete betekenis weer als ‘één persoon’. De onderdelen bouwen de zin als volgt op: Fast (‘bijna’) markeert dat de situatie bijna zover is; vor uns (‘voor ons’) geeft de plaats aan; steht (‘staat’) zegt wat de persoon daar doet; en noch eine Person (‘nog één persoon’) identificeert wat daar nog staat. Samen betekent Fast, vor uns steht noch eine Person.: ‘Bijna, er staat nog één persoon voor ons.’

5. Ich habe meine Karte bereit.

   Ik heb mijn kaart klaar.

   Ich

   ik

   habe

   heb

   meine

   mijn

   Karte

   kaart

   bereit

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier ‘ik’: het is de persoonlijke vorm voor de spreker. Als onderwerp staat hier ich; als lijdend voorwerp gebruikt het Duits bijvoorbeeld mich, zoals in Sie sieht mich. = ‘Zij ziet mij.’ habe is de tegenwoordige vorm van haben bij ich: ich habe. Hier is haben het werkwoord in de betekenis ‘hebben’, en samen met bereit en het object vormt het de constructie etwas bereit haben: iets klaar hebben. Voorbeelden: Ich habe Zeit. = ‘Ik heb tijd.’ Du hast Zeit. = ‘Jij hebt tijd.’ meine is de bezittelijke vorm bij mein en betekent hier ‘mijn’. Ze staat bij Karte in de accusatief, omdat Karte het lijdend voorwerp van haben is. Omdat Karte vrouwelijk enkelvoud is, verschijnt hier meine: meine Karte. Vergelijk mein Buch = ‘mijn boek’ en meinen Pass = ‘mijn paspoort’. Meine drukt bezit uit en zegt op zichzelf niet hoeveel kaarten er zijn. Karte betekent ‘kaart’. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Karte. Het meervoud is Karten. In deze zin staat het enkelvoud als het lijdend voorwerp van haben; de vaste vertaling identificeert dit als de kaart van de spreker. Voorbeeld: Ich kaufe eine Karte. = ‘Ik koop een kaart.’ bereit betekent hier ‘klaar’ of ‘gereed’. In etwas bereit haben is het een onverbogen, predicatief gebruikt bijvoeglijk naamwoord: het beschrijft de toestand waarin het object beschikbaar of klaargemaakt is. Voorbeeld: Die Karte ist bereit. = ‘De kaart is klaar.’ Als bereit vóór een zelfstandig naamwoord staat, krijgt het wel een uitgang, bijvoorbeeld ein bereites Team = ‘een klaarstaand team’. Samen vormen Ich habe meine Karte bereit. de betekenis ‘Ik heb mijn kaart klaar.’ Het herbruikbare patroon is Ich habe [iets] bereit.; bijvoorbeeld Ich habe meinen Pass bereit. = ‘Ik heb mijn paspoort klaar.’

6. Behalte sie in der Hand.

   Houd die in je hand.

   Behalte

   houd vast; bewaar

   sie

   die

   Hand

   hand

   in der Hand

   in de hand

   Uitgebreide uitleg

   Behalte is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van behalten (“vasthouden, bewaren”). Het onderwerp “jij” staat in dit bevel niet apart. Behalten is een onscheidbaar werkwoord: het voorvoegsel be- komt hier niet los te staan. Sie is hier het lijdend voorwerp. In deze positie kan de vorm grammaticaal een vrouwelijk enkelvoud of een meervoud zijn; de vaste vertaling geeft de bedoelde betekenis als “die”, maar identificeert niet zelfstandig waarnaar het voornaamwoord verwijst. Het voornaamwoord staat na het werkwoord. Hand betekent “hand”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Hand. In in der Hand staat het in de datief, omdat in hier een vaste plaats aanduidt en geen beweging naar een plaats. Der is daarom de datiefvorm van het vrouwelijke bepaalde lidwoord, niet een vorm van het zelfstandig naamwoord zelf. De Duitse woordgroep noemt geen bezitter expliciet; de vaste Nederlandse vertaling maakt die betekenis natuurlijk als “in je hand”. Samen vormt de zin het herbruikbare patroon Behalte X in der Hand: houd X in je hand. De hele vaste betekenis is: “Houd die in je hand.”

7. Ich bin bereit zu bestellen.

   Ik ben klaar om te bestellen.

   Ich bin

   ik ben

   bereit

   klaar

   zu bestellen

   om te bestellen

   Uitgebreide uitleg

   Ich bin betekent hier “ik ben”. bin is de tegenwoordige tijd van sein bij ich: ich bin, du bist, sie ist. Het onderwerp Ich verwijst naar de spreker; de vorm bin past bij de eerste persoon enkelvoud. bereit betekent “klaar” of “bereid”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. In deze zin beschrijft het de toestand van de spreker. Een bruikbaar patroon is bereit sein, etwas zu tun — “klaar zijn om iets te doen”. Voorbeeld: Wir sind bereit zu gehen. — “Wij zijn klaar om te gaan.” zu bestellen betekent “om te bestellen”. bestellen is de infinitief “bestellen”; zu maakt hier de infinitiefconstructie. Na bereit sein noemt zo’n constructie de handeling waarvoor iemand klaar is. Voorbeeld: Sie ist bereit zu helfen. — “Zij is klaar om te helpen.” Samen vormen de delen Ich bin bereit zu bestellen: “Ik ben klaar om te bestellen.” De spreker geeft aan dat die persoon klaar is voor de handeling van bestellen. De constructie sein + bereit + zu + infinitief is herbruikbaar, bijvoorbeeld Er ist bereit zu antworten. — “Hij is klaar om te antwoorden.”

8. Danach können sie unsere Bestellung aufnehmen.

   Daarna kunnen ze onze bestelling opnemen.

   Danach

   daarna

   können

   kunnen

   sie

   ze

   unsere

   onze

   Bestellung

   bestelling

   aufnehmen

   opnemen

   Uitgebreide uitleg

   Danach betekent hier “daarna”: het verwijst naar een moment of handeling die eerder is genoemd. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Danach gehe ich nach Hause. — Daarna ga ik naar huis. können is de vorm van können voor sie in de betekenis “ze kunnen”. Het is een modaal werkwoord; het daaropvolgende werkwoord blijft in de infinitief staan. De tegenwoordige tijd heeft onder andere ich kann, du kannst, sie können. Voorbeeld: Sie können morgen kommen. — Ze kunnen morgen komen. sie betekent in deze zin “ze” en is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord als onderwerp. De vaste vertaling bevestigt deze lezing. Het Duitse sie kan in andere contexten ook een vrouwelijke enkelvoudsvorm of een beleefde aanspreekvorm zijn, maar die betekenissen passen hier niet bij de gegeven vertaling. unsere betekent hier “onze” en bepaalt Bestellung nader. De vorm unsere hoort bij de bezittelijke bepaler unser; ze staat hier bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en in de accusatief, omdat de bestelling het directe object is. Vergelijk: unser Tisch — onze tafel; unsere Bestellung — onze bestelling. Bestellung is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “bestelling”. Het hoort bij het werkwoord bestellen, “bestellen”, maar Bestellung benoemt de bestelling zelf, niet de handeling. In het meervoud is het Bestellungen. Voorbeeld: Die Bestellung ist fertig. — De bestelling is klaar. aufnehmen betekent hier “opnemen”, in de betekenis een bestelling aannemen of noteren. Het is een scheidbaar werkwoord: de delen zijn auf en nehmen. Na een modaal werkwoord blijft het als infinitief bij elkaar: Sie können die Bestellung aufnehmen. In een gewone hoofdzin zonder modaal werkwoord wordt het vervoegde deel gescheiden: Sie nehmen die Bestellung auf. — Ze nemen de bestelling op. Samen vormen de delen: Danach geeft het tijdstip aan, können drukt de mogelijkheid uit, sie is degene die die mogelijkheid heeft, en unsere Bestellung aufnehmen is de handeling. De volledige betekenis is: “Daarna kunnen ze onze bestelling opnemen.”