De lijst controleren | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Schauen wir uns die Liste an.

   Laten we naar de lijst kijken.

   Schauen … an

   bekijken

   uns

   ons

   Liste

   lijst

   Uitgebreide uitleg

   Schauen ... an vormt hier het scheidbare werkwoord sich etwas anschauen: ergens naar kijken of iets bekijken. Het werkwoord staat in de tegenwoordige tijd bij wir: wir schauen ... an. Bij een scheidbaar werkwoord staat an in deze zin achteraan; in de infinitief blijft het geheel aaneen: anschauen. Voorbeeld: Wir schauen den Film an. — We kijken naar de film. uns is de wederkerende vorm die bij wir hoort. In sich etwas anschauen staat die vorm hier in de datief: wir schauen uns etwas an. De betekenis is niet simpelweg een losstaand “ons”, maar maakt deel uit van het patroon “iets bekijken”. Voorbeeld: Wir schauen uns das Foto an. — We bekijken de foto. Liste betekent “lijst”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk; daarom staat hier het bepaald lidwoord die in de accusatief: die Liste. De accusatief markeert hier wat bekeken wordt. De meervoudsvorm is ook Listen, maar in deze zin gaat het om één lijst. De hele vorm Schauen wir uns ... an is een voorstel in de eerste persoon meervoud: “Laten we ... bekijken.” wir is het onderwerp, uns hoort bij het wederkerende werkwoord, die Liste is wat bekeken wordt, en an voltooit het scheidbare werkwoord. Samen betekent Schauen wir uns die Liste an. dus: “Laten we naar de lijst kijken.”

2. Ich habe sie hier.

   Ik heb hem hier.

   Ich

   ik

   habe

   heb

   sie

   haar/hen/ze

   hier

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Ich is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. In het Duits blijft deze vorm gelijk als onderwerp; bijvoorbeeld Ich komme. betekent “Ik kom.” habe is de eerste persoon enkelvoud van haben (“hebben”) in de tegenwoordige tijd. Het patroon is Ich habe ...: “Ik heb ...”. Bijvoorbeeld Ich habe Zeit. betekent “Ik heb tijd.” sie staat hier na habe en is daardoor de lijdend-voorwerpsvorm. In deze vorm kan sie naar één vrouw verwijzen (“haar”) of naar meerdere personen of zaken (“hen”/“ze”), afhankelijk van de context. De gegeven context maakt niet duidelijk welke van die lezingen bedoeld is. hier betekent “hier” en geeft de plaats aan. Bijvoorbeeld Das Buch ist hier. betekent “Het boek is hier.” De vaste Nederlandse vertaling “Ik heb hem hier” past niet precies bij de Duitse zin: voor “hem” zou het Duits ihn gebruiken, niet sie. De Duitse zin betekent dus naar de vorm eerder “Ik heb haar hier” of “Ik heb hen/ze hier”; zonder verdere context is niet duidelijk welke lezing bedoeld is.

3. Sind die Tassen schon bereit?

   Zijn de kopjes klaar?

   Sind

   zijn

   Tassen

   kopjes

   schon

   al

   bereit

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Sind is hier de tegenwoordige tijd van sein in de derde persoon meervoud: sie sind = “ze zijn”. De vorm sind kan ook in een beleefde aanspreekvorm voorkomen, maar hier bepaalt die Tassen dat het om een meervoudig onderwerp gaat. In een ja-neevraag staat het werkwoord vooraan: Sind die Tassen ...? Vergelijk: Die Tassen sind bereit. = “De kopjes zijn klaar.” Tassen is het meervoud van die Tasse. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk in het enkelvoud (die Tasse) en krijgt in het meervoud de uitgang -n: die Tassen. In deze zin verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar de kopjes. schon betekent hier “al” en geeft aan dat men vraagt of de toestand inmiddels bereikt is. Het staat vóór bereit: schon bereit = “al klaar”. Dit is niet hetzelfde als noch (“nog”): Sind die Tassen noch nicht bereit? = “Zijn de kopjes nog niet klaar?” bereit betekent “klaar” of “gereed”. Het staat hier na sein als een beschrijvend woord: bereit sein = “klaar zijn”. Na sein krijgt dit bijvoeglijke naamwoord in deze constructie geen uitgang. Voorbeeld: Das Essen ist bereit. = “Het eten is klaar.” Samen vormt Sind die Tassen schon bereit? de ja-neevraag “Zijn de kopjes al klaar?” De volgorde is werkwoord sind + onderwerp die Tassen + tijdswoord schon + beschrijving bereit.

4. Ich habe sie alle gespült.

   Ik heb ze allemaal afgewassen.

   Ich habe

   ik heb

   sie

   ze / hen

   alle

   allemaal

   gespült

   afgewassen

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier “ik heb”. habe is de vorm van haben bij ich. Samen met het voltooid deelwoord gespült vormt het het Duitse perfectum: ich habe ... gespült = “ik heb ... afgewassen”. Een vergelijkbaar patroon is Ich habe gekocht = “Ik heb gekookt.” sie is hier een meervoudig persoonlijk voornaamwoord in de objectrol: “ze/hen”. In deze context verwijst het, in overeenstemming met de vaste vertaling en de eerdere vraag, naar de kopjes. Het meervoudige sie verschilt hier van Sie, de formele aanspreekvorm; hoofdlettergebruik is daarbij belangrijk. alle betekent hier “allemaal” en geeft aan dat de hele bedoelde groep is afgewassen. In de combinatie sie alle staat het bij het voornaamwoord en versterkt het de betekenis “ze allemaal”. gespült is het voltooid deelwoord van spülen (“afwassen”, ook “spoelen” afhankelijk van de context). De vorm staat hier na habe en drukt samen met dat hulpwerkwoord een voltooide handeling uit. Bijvoorbeeld: Ich habe die Teller gespült = “Ik heb de borden afgewassen.” Samen vormen de delen Ich habe + sie + alle + gespült de betekenis: “Ik heb ze allemaal afgewassen.” De spreker zegt dus dat de volledige bedoelde groep kopjes de voltooide handeling heeft ondergaan.

5. Fehlt etwas?

   Ontbreekt er iets?

   Fehlt

   ontbreekt

   etwas

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Fehlt komt van het werkwoord fehlen: iets is niet aanwezig of ontbreekt. In Fehlt etwas? staat het in de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, omdat etwas grammaticaal enkelvoudig is. De vorm fehlt kan ook bij een concreet enkelvoudig onderwerp staan, bijvoorbeeld: Der Löffel fehlt. — “De lepel ontbreekt.” etwas betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord: de spreker noemt niet welk ding ontbreekt. Het verwijst dus niet automatisch naar één specifiek zelfstandig naamwoord; de context kan wel helpen om te begrijpen welk soort voorwerp bedoeld wordt. In deze ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan: Fehlt etwas? Het patroon is werkwoord + onderwerp + ?. Samen betekent de zin letterlijk en natuurlijk: “Ontbreekt er iets?” In de gegeven situatie vraagt de spreker of er nog iets niet aanwezig is.

6. Wir brauchen noch einen Löffel.

   We hebben nog één lepel nodig.

   Wir

   wij

   brauchen

   nodig hebben

   noch

   nog

   Löffel

   lepel

   Uitgebreide uitleg

   Wir betekent hier “wij”: de spreker hoort bij de groep die iets nodig heeft. Het is de eerste persoon meervoud. Vergelijk in een ander voorbeeld: Wir kochen. = “Wij koken.” brauchen is de infinitief “nodig hebben”. Na wir staat de vorm brauchen; in de tegenwoordige tijd heeft het werkwoord bij deze persoon dezelfde vorm als de infinitief. Voorbeeld: Wir brauchen Wasser. = “Wij hebben water nodig.” noch betekent hier “nog” in de betekenis “nog een / extra”. De context maakt duidelijk dat het om een extra lepel gaat, niet alleen om voortduring. In Ich kann noch einen holen. heeft noch dezelfde kernbetekenis: “nog een”. Löffel is het zelfstandig naamwoord “lepel”. Het woord is mannelijk: der Löffel in de basisvorm. Hier staat het als het lijdend voorwerp van brauchen, dus in de accusatief. Bij een onbepaald mannelijk zelfstandig naamwoord wordt dat einen Löffel: ein verandert in einen. Voorbeeld: Ich brauche einen Löffel. = “Ik heb een lepel nodig.” Het meervoud is Löffel en blijft in deze vorm gelijk: zwei Löffel = “twee lepels”. Samen vormen Wir brauchen noch einen Löffel de betekenis “Wij hebben nog één lepel nodig.” Wir geeft de persoon aan, brauchen zegt dat er behoefte is, noch voegt het idee van een extra exemplaar toe, en einen Löffel is wat nodig is. De punt sluit de mededelende zin af.

7. Ich kann noch einen holen.

   Ik kan er nog een halen.

   Ich kann

   ik kan

   noch

   nog

   einen

   er een

   holen

   halen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bestaat uit het persoonlijk voornaamwoord ich en de tegenwoordige vorm kann van können. Kann is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Als können als modaal werkwoord bij een ander werkwoord staat, blijft dat andere werkwoord als infinitief staan en komt het doorgaans achteraan: Ich kann helfen. = “Ik kan helpen.” Hier drukt de combinatie uit dat de spreker dit kan of in staat is te doen. noch betekent hier “nog” in de zin van een aanvullende of resterende handeling: er moet nog iets worden gehaald. Voorbeeld: Ich brauche noch einen Teller. = “Ik heb nog een bord nodig.” De precieze betekenis “nog één” komt in die voorbeeldzin mede uit de context; noch alleen is niet altijd een telwoord. einen is hier zelfstandig gebruikt: het bijbehorende zelfstandig naamwoord wordt niet herhaald. De vorm komt van het onbepaalde lidwoord ein en is de mannelijke accusatief enkelvoudsvorm. Vergelijk: ein Löffel als onderwerp tegenover einen Löffel als lijdend voorwerp. In de aangeleverde context verwijst het weggelaten zelfstandig naamwoord naar een lepel. De vorm einen op zichzelf stelt niet noodzakelijk een numerieke hoeveelheid vast; hier ondersteunt de context wel de betekenis “één lepel” of “nog een lepel”. holen is de infinitief van holen en betekent hier “halen”. Na het modale werkwoord kann staat deze infinitief aan het einde: Ich kann einen Löffel holen. = “Ik kan een lepel halen.” In andere contexten kan holen ook “gaan halen” of “ergens iets gaan ophalen” betekenen, maar de kern is dat de spreker iets verkrijgt door het te halen. Samen vormen de delen Ich kann + noch einen + holen de betekenis: “Ik kan er nog een halen.” Het object is in het Duits niet herhaald; einen draagt de mannelijke accusatiefvorm van het weggelaten object, dat door de context als Löffel wordt begrepen. In deze hoofdzin staat kann op de tweede plaats, na Ich, terwijl de infinitief holen aan het einde staat. Dat is een bruikbaar patroon: Ich kann noch einen/eine ... holen, waarbij de vorm van het onbepaalde lidwoord afhangt van het grammaticale geslacht en de naamval van het weggelaten of genoemde zelfstandig naamwoord.

8. Dann ist der Tisch gedeckt.

   Dan is de tafel gedekt.

   Dann

   dan

   ist

   is

   Tisch

   tafel

   gedeckt

   gedekt

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verbindt deze mededeling met wat eraan voorafgaat: na die omstandigheid is de tafel gedekt. Het kan ook een tijdsvolgorde aangeven, afhankelijk van de context. ist is de tegenwoordige tijd van sein (“zijn”) bij het onderwerp in de derde persoon enkelvoud: ich bin, du bist, er/sie/es ist. In deze zin koppelt het ist het onderwerp aan de toestand gedeckt; het is dus niet op zichzelf de betekenis “gedekt”. Tisch betekent “tafel”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Tisch, meervoud die Tische. In de zin is der Tisch het onderwerp van ist; het bepaalde lidwoord der hoort bij dit mannelijke enkelvoud. gedeckt betekent hier “gedekt” of, bij een tafel, “gedekt/opgedekt”. Het is de vorm van decken (“dekken”): decken → gedeckt. In Der Tisch ist gedeckt beschrijft deze vorm de bereikte toestand van de tafel. De zin zegt niet wie de tafel heeft gedekt. Vergelijk: Der Tisch ist gedeckt. — “De tafel is gedekt.” Samen vormen Dann ist der Tisch gedeckt de volgorde dan + zijn + onderwerp + toestand: “Dan is de tafel gedekt.” De formulering beschrijft de toestand van de tafel op dat moment; Dann legt de verbinding met de voorafgaande omstandigheid.