Kiezen tussen een broodje en een salade | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Soll ich ein Sandwich oder einen Salat wählen?

   Zal ik een broodje of een salade kiezen?

   Soll ich

   Zal ik …?

   ein Sandwich

   een broodje

   oder

   of

   einen Salat

   een salade

   wählen

   kiezen

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich betekent hier “zal ik …?”. sollen is het werkwoord in de betekenis “horen te / zullen moeten”; soll is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud (ich). In een vraag kan Soll ich …? een voorstel tot keuze inleiden. Het is niet hetzelfde als Will ich …?, dat eerder “wil ik …?” betekent. Het onderwerp ich staat direct na de persoonsvorm. Voorbeeld: Soll ich warten? — “Zal ik wachten?” ein Sandwich is het eerste object van de keuze: “een broodje”. Sandwich is een onzijdig zelfstandig naamwoord (das Sandwich). Na wählen staat het in de vierde naamval (accusatief), maar bij het onzijdige onbepaalde lidwoord blijft de vorm ein: nominatief ein Sandwich, accusatief ein Sandwich. ein drukt hier niet zelfstandig een getal uit; het hoort bij het onbepaalde naamwoord. Voorbeeld: Ich kaufe ein Sandwich. — “Ik koop een broodje.” oder verbindt de twee alternatieven en betekent “of”. Het geeft hier een keuze tussen ein Sandwich en einen Salat aan. einen Salat is het tweede object: “een salade”. Salat is mannelijk (der Salat). Omdat dit zelfstandig naamwoord het lijdend voorwerp is, verandert het mannelijke onbepaalde lidwoord in de accusatief van ein naar einen: ein Salat als onderwerp, maar einen Salat als object. Voorbeeld: Ich wähle einen Salat. — “Ik kies een salade.” wählen betekent “kiezen”. Dit is de infinitief, de basisvorm. Bij een modaal werkwoord zoals sollen staat de andere werkwoordsvorm in een hoofdzin aan het einde: Soll ich ... wählen? Het modale werkwoord draagt de persoonsvorm (soll), terwijl wählen de handeling benoemt. De volledige structuur is: Soll ich + eerste keuze + oder + tweede keuze + infinitief. Letterlijk wordt dat “Zal ik een broodje of een salade kiezen?”, met soll voor de vraagvorm en wählen aan het einde. De vaste Nederlandse vertaling is daarom: “Zal ik een broodje of een salade kiezen?”

2. Der Salat ist eine leichtere Wahl.

   De salade is een lichtere keuze.

   Salat

   salade

   ist

   is

   leichtere

   lichtere

   Wahl

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   Salat betekent hier “salade”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Salat. In deze zin staat het als onderwerp in de nominatief. Voorbeeld: Der Salat ist frisch. — “De salade is vers.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De vorm hoort bij een enkelvoudig onderwerp, zoals der Salat. Voorbeeld: Die Wahl ist gut. — “De keuze is goed.” leichtere betekent hier “lichtere” in de zin van een keuze die minder zwaar of eenvoudiger is. Het is de vergrotende trap van leicht: leicht → leichter → am leichtesten. In eine leichtere Wahl krijgt leichter de uitgang -e, omdat het bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Wahl hoort: eine leichtere Wahl. Voorbeeld: Das ist eine leichtere Aufgabe. — “Dat is een gemakkelijkere taak.” Wahl betekent “keuze”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Wahl; na eine staat het hier in de nominatief: eine Wahl. Voorbeeld: Das ist eine gute Wahl. — “Dat is een goede keuze.” Samen vormen de delen: Der Salat is het onderwerp, ist verbindt het onderwerp met de beschrijving, en eine leichtere Wahl zegt wat de salade is. De volledige betekenis is: “De salade is een lichtere keuze.”

3. Ich habe nicht viel Hunger.

   Ik heb niet zoveel honger.

   Ich habe

   ik heb

   nicht viel

   niet veel

   Hunger

   honger

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier letterlijk “ik heb” en vormt samen met Hunger een gewone Duitse manier om honger uit te drukken: Hunger haben = “honger hebben”. habe is de vorm van haben bij ich; andere nuttige vormen zijn bijvoorbeeld du hast (“jij hebt”) en er/sie hat (“hij/zij heeft”). Voorbeeld: Ich habe Zeit. — “Ik heb tijd.” nicht viel betekent hier “niet veel” en beperkt de hoeveelheid honger. nicht maakt het daaropvolgende idee negatief, terwijl viel “veel” betekent. In deze combinatie staat viel bij een niet-telbare hoeveelheid; voor telbare meervoudige dingen gebruik je bijvoorbeeld nicht viele Bücher — “niet veel boeken”. Voorbeeld: Ich habe nicht viel Zeit. — “Ik heb niet veel tijd.” Hunger betekent “honger”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Hunger; Duitse zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. De vaste combinatie Hunger haben is vergelijkbaar met andere uitdrukkingen waarin Duits haben gebruikt, zoals Durst haben — “dorst hebben”. Voorbeeld: Sie hat Hunger. — “Zij heeft honger.” Samen vormen de delen Ich habe + nicht viel + Hunger de betekenis: “Ik heb niet zoveel honger.” De zin zegt dus dat de spreker slechts weinig honger heeft; nicht viel bepaalt de hoeveelheid van Hunger. De formulering is alledaags en kan zelfstandig worden gebruikt.

4. Dann ist er vielleicht besser für dich.

   Dan is die misschien beter voor je.

   Dann

   dan

   ist

   is

   er

   die

   vielleicht

   misschien

   besser

   beter

   für dich

   voor jou

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ of ‘in dat geval’. Het drukt een gevolg of conclusie uit op basis van de situatie; het verwijst hier niet noodzakelijk naar een tijdstip. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (‘zijn’) in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt het het onderwerp met de eigenschap besser. er is een persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon enkelvoud in de nominatief. Het is een mannelijke vorm in het Duits; de vaste vertaling geeft de betekenis hier weer als ‘die’. De concrete referent wordt in de aangeleverde zin niet benoemd. In andere zinnen kan er naar een mannelijk persoon of ding verwijzen; grammaticaal geslacht bepaalt de vorm, niet noodzakelijk biologisch geslacht. vielleicht is een bijwoord dat onzekerheid uitdrukt: ‘misschien’. Het maakt de uitspraak minder stellig. besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten (‘goed’ — ‘beter’ — ‘het best’). Hier beschrijft het dat de bedoelde zaak voor de aangesprokene een betere optie is dan een niet nader genoemde relevante optie. Een vergelijkende vorm kan dus een impliciete vergelijking hebben. für dich betekent ‘voor jou’. für verlangt in het Duits de accusatief; daarom staat hier dich, de accusatiefvorm van du. Vergelijk du als onderwerp met für dich na het voorzetsel. Samen vormen de delen: Dann (‘dan/in dat geval’) + ist (‘is’) + er (‘die’) + vielleicht (‘misschien’) + besser (‘beter’) + für dich (‘voor jou’). De volledige betekenis is: ‘Dan is die misschien beter voor je.’ De zin presenteert dit als een mogelijke conclusie over wat voor de aangesprokene beter is.

5. Was nimmst du?

   Wat neem jij?

   Was

   wat

   nimmst

   neemt

   du

   jij

   Uitgebreide uitleg

   Was betekent hier “wat” en vraagt naar het gekozen of genomen object. Het is de vraagvorm van het Duitse vraagwoord voor een zaak of handeling, niet voor een persoon; voor een persoon staat bijvoorbeeld wer (“wie”). nimmst komt van nehmen (“nemen”). Dit is de tegenwoordige tijd bij du: du nimmst. De stamklinker verandert hier van e in i; vergelijk ich nehme en er/sie nimmt. In deze zin kan nehmen afhankelijk van de context letterlijk “nemen” of bij een keuze “kiezen” betekenen. Een bruikbaar voorbeeld is: Was nimmst du? — “Wat neem/kies jij?” du betekent “jij” en is de onderwerpsvorm voor één persoon in de informele aanspreking. Het werkwoord nimmst laat al zien dat het onderwerp du is; de expliciete vorm du maakt de aangesprokene duidelijk en kan nadruk krijgen. Samen vormen de delen de vraag Was nimmst du?: “Wat neem jij?” De volgorde is vraagwoord + persoonsvorm + onderwerp. De vraag vraagt dus welk ding de aangesprokene neemt of kiest.

6. Ich möchte etwas Größeres.

   Ik wil iets groters.

   Ich möchte

   ik wil

   etwas

   iets

   Größeres

   iets groters

   Uitgebreide uitleg

   Ich möchte betekent hier ‘ik wil’ of ‘ik zou graag willen’. möchte is de vaste beleefde wensvorm bij mögen; het onderwerp Ich is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeelden: Ich möchte Wasser. — ‘Ik wil water.’ Möchtest du Tee? — ‘Wil je thee?’ etwas betekent ‘iets’. Het is hier een onbepaald voornaamwoord: het verwijst naar een niet nader genoemd ding, zonder zelf een concreet aantal vast te leggen. In etwas Größeres bepaalt het datgene wat volgt nader: ‘iets dat groter is’. Größeres is de zelfstandig gebruikte vorm van het vergelijkende bijvoeglijk naamwoord größer, de vergrotende trap van groß (‘groot’): groß – größer – am größten. De uitgang -es hoort bij het gesubstantiveerde bijvoeglijk naamwoord en sluit hier aan bij het onzijdige etwas; de hoofdletter toont dat het woord zelfstandig gebruikt wordt. Het betekent dus ‘iets groters’, niet een zelfstandig genoemd voorwerp met een vast geslacht. Voorbeeld: Wir brauchen etwas Kleineres. — ‘We hebben iets kleiners nodig.’ Samen vormt de zin het patroon Ich möchte etwas + zelfstandig gebruikt vergelijkend bijvoeglijk naamwoord: de spreker wil iets dat groter is dan een eerder veronderstelde of besproken maat of optie. In deze context is de volledige betekenis: ‘Ik wil iets groters.’

7. Ich wähle das Sandwich.

   Ik kies het broodje.

   Ich

   ik

   wähle

   kies

   das

   het

   Sandwich

   broodje

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: de spreker is het onderwerp. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Ich esse. — “Ik eet.” wähle komt van wählen (“kiezen”). wähle is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud: ich wähle. De uitgang -e hoort hier bij ich; bij een andere persoon verandert de vorm, bijvoorbeeld du wählst. Voorbeeld: Ich wähle den Salat. — “Ik kies de salade.” das is hier het bepaalde lidwoord bij Sandwich. Het Duitse woord Sandwich is onzijdig, daarom staat er das. In deze zin is Sandwich het directe object van wählen, dus staat het in de vierde naamval; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord blijft het lidwoord das in deze vorm hetzelfde als in de eerste naamval. Het lidwoord geeft bepaaldheid aan (“het”), niet op zichzelf een aantal. Sandwich is een zelfstandig naamwoord voor een sandwich of belegd broodje. Duitse zelfstandige naamwoorden worden met een hoofdletter geschreven. Het meervoud is Sandwiches, bijvoorbeeld: Wir wählen Sandwiches. — “Wij kiezen sandwiches.” Samen vormen de delen Ich wähle das Sandwich. De spreker (Ich) voert de handeling wähle uit en kiest als object das Sandwich: “Ik kies het broodje.”

8. Der Salat ist für mich in Ordnung.

   De salade is prima voor mij.

   Salat

   salade

   ist

   is

   für mich

   voor mij

   in Ordnung

   in orde; prima

   Uitgebreide uitleg

   Salat betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Salat is mannelijk en staat hier als onderwerp in de nominatief; daarom staat ervoor der. De vorm blijft in het enkelvoud bijvoorbeeld gelijk in Ich esse den Salat. — “Ik eet de salade.” Alleen het lidwoord verandert daar door de naamval. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De vorm hoort bij het onderwerp der Salat: Der Salat ist .... Andere nuttige vormen zijn ich bin (“ik ben”) en sie sind (“zij zijn” of formeel “u bent”). Voorbeeld: Der Kaffee ist heiß. — “De koffie is heet.” für mich betekent “voor mij”. Het voorzetsel für gebruikt in het Duits de accusatief. mich is de accusatiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich: ich als onderwerp, mich na für in deze betekenis. Voorbeeld: Das ist für mich. — “Dat is voor mij.” in Ordnung is een vaste uitdrukking voor “in orde”, “goed” of “prima”. In deze zin zegt de spreker dat de salade voor hem of haar acceptabel is; de uitdrukking betekent hier niet letterlijk dat iets zich in een bepaalde “orde” bevindt. Voorbeeld: Der Plan ist in Ordnung. — “Het plan is prima.” Samen vormen de delen: Der Salat (“de salade”) + ist (“is”) + für mich (“voor mij”) + in Ordnung (“prima/in orde”). De volledige betekenis is dus: “De salade is prima voor mij.”

9. Lass uns bestellen, wenn der Kellner zurückkommt.

   Laten we bestellen als de ober terugkomt.

   Lass uns

   laten we

   bestellen

   bestellen

   wenn

   als

   Kellner

   ober

   zurückkommt

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Lass uns is de informele gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van lassen, samen met uns. Samen vormen ze het herbruikbare patroon Lass uns + infinitief: “laten we …”. Lass richt zich tot één persoon met wie je informeel spreekt; uns omvat de spreker en minstens één andere persoon. Voorbeeld: Lass uns gehen. — “Laten we gaan.” Een formele variant is Lassen Sie uns …. bestellen is hier het infinitief en betekent “bestellen”. Het volgt op het voorstelpatroon en benoemt de voorgestelde handeling. Het infinitief geeft zelf niet aan wie de handeling uitvoert; Lass uns maakt er een voorstel aan de groep van. Voorbeeld: Wir bestellen eine Pizza. — “We bestellen een pizza.” wenn leidt hier een tijdsbepaling in en betekent “als” of “wanneer”. In een Duitse bijzin met wenn staat het vervoegde werkwoord normaal aan het einde: wenn der Kellner zurückkommt. Kellner is het zelfstandig naamwoord voor “ober” of “kelner”. In deze zin staat der Kellner in het mannelijk enkelvoud en als onderwerp. Het zelfstandig naamwoord zelf heeft in het meervoud dezelfde zichtbare vorm: der Kellner — die Kellner; het lidwoord verandert. Voorbeeld: Der Kellner kommt. — “De ober komt.” zurückkommt komt van het scheidbare werkwoord zurückkommen, “terugkomen”. Het is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: in een hoofdzin er kommt zurück, maar in deze bijzin wordt het samengevoegde werkwoord zurückkommt achteraan geplaatst. Voorbeeld: Sie kommt morgen zurück. — “Zij komt morgen terug.” Samen vormt Lass uns bestellen het voorstel “laten we bestellen”. De bijzin wenn der Kellner zurückkommt geeft aan wanneer dat bestellen plaatsvindt: “als de ober terugkomt”. De volledige uiting betekent dus: “Laten we bestellen als de ober terugkomt.”