Hoofdpijn en rust | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe leichte Kopfschmerzen.

   Ik heb een lichte hoofdpijn.

   Ich habe

   ik heb

   leichte

   lichte

   Kopfschmerzen

   hoofdpijn

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier “ik heb”. habe is de vorm van haben bij ich in de tegenwoordige tijd: ich habe, du hast, er/sie hat. Duits gebruikt haben ook om lichamelijke klachten uit te drukken, bijvoorbeeld: Ich habe Fieber. — “Ik heb koorts.” leichte betekent hier “lichte”. Het is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord leicht (“licht”); de uitgang -e past zich hier aan de vorm van het meervoudige zelfstandig naamwoord zonder lidwoord aan. De betekenis is dus niet “klein” of “kort”, maar een geringe intensiteit van de klacht. Kopfschmerzen betekent “hoofdpijn”. De Duitse vorm staat in het meervoud; Kopfschmerz is de enkelvoudige basisvorm, terwijl Kopfschmerzen de gebruikelijke vorm is voor hoofdpijn als klacht. Het woord bestaat uit Kopf (“hoofd”) en Schmerz (“pijn”), maar in deze vaste combinatie moet je het als de gebruikelijke uitdrukking voor hoofdpijn leren. Samen vormen de delen: Ich habe + leichte Kopfschmerzen = “Ik heb lichte hoofdpijn.” Het onderwerp is ich (“ik”), habe geeft de toestand van de spreker aan, en leichte Kopfschmerzen benoemt de klacht met haar geringe intensiteit.

2. Setz dich für eine Minute hin und ruh deine Augen aus.

   Ga een minuut zitten en rust je ogen uit.

   Setz … hin

   ga zitten

   dich

   je (wederkerend)

   für

   gedurende

   Minute

   minuut

   Augen

   ogen

   ruh … aus

   rust uit

   Uitgebreide uitleg

   Setz … hin is de informele enkelvoudige gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord sich hinsetzen (“gaan zitten”). Setz staat vooraan en hin aan het einde. Het patroon is Setz dich hin! wanneer je één persoon met du aanspreekt. Voorbeeld: Setz dich bitte hier hin. — Ga alsjeblieft hier zitten. dich is hier het wederkerende voornaamwoord in de accusatief bij du: de aangesprokene gaat zelf zitten. Bij meerdere aangesproken personen staat bijvoorbeeld Setzt euch hin! — Ga zitten! für eine Minute geeft een beperkte tijdsduur aan: gedurende één minuut. Minute is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is Minuten. Voorbeeld: Warte für eine Minute. — Wacht één minuut. Augen is het meervoud van Auge (“oog”). Hier is het het lijdend voorwerp van de uitdrukking die Augen ausruhen; deine maakt duidelijk dat het om de ogen van de aangesprokene gaat. Voorbeeld: Meine Augen sind müde. — Mijn ogen zijn moe. ruh … aus vormt hier de gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord ausruhen (“uitrusten, rusten”). Het bijbehorende basiswerkwoord is dus ausruhen, niet alleen ruhen: ruh staat vooraan en aus wordt naar het einde verplaatst. Voorbeeld: Ruh dich aus! — Rust uit! Samen zijn dit twee bevelen die met und verbonden zijn: de aangesprokene moet een minuut gaan zitten en de ogen laten rusten. De volledige betekenis is: “Ga een minuut zitten en rust je ogen uit.”

3. Kannst du mir etwas Wasser bringen?

   Kun je wat water voor me brengen?

   Kannst du

   kun je

   mir

   voor mij

   etwas

   wat

   Wasser

   water

   bringen

   brengen

   Uitgebreide uitleg

   Kannst du bestaat uit kannst, de tegenwoordige tijd van können voor du, en het onderwerp du. Hier vormt het samen een informele vraag naar de mogelijkheid of bereidheid van de aangesprokene. In een Duitse hoofdzin met een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Kannst du ... bringen? = “Kun je ... brengen?” mir is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich: ich → mir. Het geeft hier de persoon aan voor wie het water gebracht moet worden: “voor mij”. De datief kan ook andere functies hebben, maar in deze zin is het een begunstigde. etwas betekent hier “wat” of “een beetje”, zonder een precieze hoeveelheid te noemen. Het staat bij Wasser en maakt duidelijk dat er een niet nader bepaalde hoeveelheid wordt bedoeld. Als zelfstandig voornaamwoord kan etwas ook “iets” betekenen, maar dat is niet de betekenis in deze woordgroep. Wasser is het zelfstandig naamwoord voor “water”. Het is een stofnaam en wordt hier zonder meervoudsbetekenis gebruikt. Het onzijdige lidwoord is das: das Wasser; in deze zin staat er geen lidwoord, omdat etwas Wasser een onbepaalde hoeveelheid aanduidt. bringen is de infinitief “brengen”. De vorm blijft hier infinitief omdat können de vervoegde vorm draagt; bringen staat daarom aan het einde van de vraag. Een voorbeeld: Kannst du mir den Schlüssel bringen? — “Kun je de sleutel voor me brengen?” Samen betekent Kannst du mir etwas Wasser bringen? letterlijk: “Kun je voor mij wat water brengen?” De vraag richt zich tot één informeel aangesproken persoon (du), noemt de begunstigde (mir), de onbepaalde hoeveelheid (etwas Wasser) en de gevraagde handeling (bringen).

4. Hier, trink langsam davon.

   Hier, drink er langzaam van.

   Hier

   hier

   trink

   drink

   langsam

   langzaam

   davon

   ervan

   Uitgebreide uitleg

   Hier betekent hier “hier” en wijst op de plaats van de spreker of op de plaats waar de handeling moet gebeuren. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of getal. trink is de gebiedende wijs voor du van trinken (“drinken”): du trinkst → trink!. De vorm zonder onderwerp is typisch voor een opdracht aan één vertrouwde persoon. Voorbeelden: Komm! = “Kom!” en Trink Wasser! = “Drink water!” langsam betekent hier “langzaam”. In deze zin beschrijft het bijwoord hoe het drinken gebeurt. Het verwante bijvoeglijke gebruik staat bijvoorbeeld in ein langsamer Zug (“een langzame trein”); als bijwoord krijgt langsam hier geen extra uitgang. davon is een samengesteld aanwijzend bijwoord: da + von, letterlijk ongeveer “daarvan”. In deze context betekent het “ervan”, waarbij het water uit de vorige zin de ondersteunde referentie is. Duitse vormen met da- kunnen vaak naar iets niet-menselijks verwijzen: Davon nehme ich ein Glas. = “Daarvan neem ik een glas.” Voor een persoon gebruikt het Duits normaal een voorzetselgroep, bijvoorbeeld von ihm (“van hem”), niet davon. Samen vormt Hier, trink langsam davon. de aansporing: “Hier, drink er langzaam van.” Hier geeft de plaats of het aanreiken aan, trink geeft de opdracht, langsam geeft de manier aan, en davon geeft aan waarvan de aangesprokene moet drinken. De komma scheidt de korte aanwijzing Hier van de opdracht.

5. Ich fühle mich auch ein bisschen müde.

   Ik voel me ook een beetje moe.

   Ich fühle mich

   ik voel me

   auch

   ook

   ein bisschen

   een beetje

   müde

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Ich fühle mich: fühle is the first-person singular present form of fühlen (“voelen”); ich is its subject. With this meaning, German commonly uses the reflexive pattern sich fühlen to describe one’s own physical or emotional state. The reflexive form changes with the subject: ich fühle mich, du fühlst dich, er/sie fühlt sich. Here, mich refers back to the speaker. auch adds the meaning “ook”. It connects this statement with something else that is also true, without changing the statement’s tense or degree. ein bisschen: This is a common expression meaning “een beetje” or “wat”. It softens the adjective that follows: the speaker is tired to a limited degree. It does not by itself state an exact numerical amount. Example: Ich bin ein bisschen hungrig. — “Ik heb een beetje honger.” müde: This adjective means “moe” here. After sich fühlen, it describes the subject’s condition and remains in its plain form: Ich fühle mich müde. The adjective can also be compared: müde — müder — am müdesten (“moe” — “moeër” — “het meest moe”). Together, Ich fühle mich expresses the speaker’s current state, auch adds “ook”, ein bisschen limits the degree, and müde names the state. The complete meaning is: “Ik voel me ook een beetje moe.”

6. Du kannst dich in diesem ruhigen Zimmer hinlegen.

   Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.

   Du kannst

   je kunt

   dich

   jezelf

   diesem

   deze/dit

   ruhigen

   rustige

   Zimmer

   kamer

   hinlegen

   gaan liggen

   Uitgebreide uitleg

   Du kannst combineert du (jij) met de tegenwoordige vorm kannst van können voor de tweede persoon enkelvoud. Met een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Du kannst ... hinlegen = je kunt ... gaan liggen. können drukt hier mogelijkheid of toestemming uit, niet een verplichting; voor verplichting gebruik je bijvoorbeeld müssen. dich is de wederkerende accusatiefvorm bij du. Bij sich hinlegen verwijst die vorm naar dezelfde persoon als het onderwerp: de aangesprokene legt zichzelf neer. De vormen horen bij de persoon: ich lege mich hin, du legst dich hin, sie legt sich hin. diesem is de datief enkelvoud van het aanwijzend woord dieser in de betekenis ‘deze/dit’. Het verwijst hier, in overeenstemming met de vertaling, naar de kamer. Zimmer is onzijdig: das Zimmer. Na in staat bij een vaste plaats de datief; daarom is het in diesem Zimmer. Bij beweging naar een plaats kan in de accusatief krijgen, bijvoorbeeld in dieses Zimmer. ruhigen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord ruhig (‘rustig’). Het beschrijft Zimmer en krijgt hier de datief-uitgang voor een onzijdig enkelvoud na diesem: in diesem ruhigen Zimmer. De basisvorm is ruhig; alleen het bijvoeglijk naamwoord verandert hier van vorm, niet het zelfstandig naamwoord Zimmer. Zimmer betekent ‘kamer’. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Zimmer, meervoud die Zimmer. In deze zin is het enkelvoud, omdat naar één kamer wordt verwezen. hinlegen betekent hier ‘gaan liggen’ of ‘zich neerleggen’. Het is een scheidbaar werkwoord: zonder modaal werkwoord zie je bijvoorbeeld Du legst dich hin. Na kannst blijft de infinitief volledig bij elkaar: Du kannst dich hinlegen. De zin bouwt dus op als Du kannst + wederkerend voornaamwoord dich + plaatsbepaling in diesem ruhigen Zimmer + de infinitief hinlegen: ‘Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.’

7. Ich hoffe, dass ich mich bald besser fühle.

   Ik hoop dat ik me snel beter voel.

   hoffe

   hoop

   dass

   dat

   mich

   me; mij

   bald

   binnenkort

   besser

   beter

   fühle

   voel

   Uitgebreide uitleg

   hoffe komt van hoffen en is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud: ich hoffe = “ik hoop”. De vorm hoffe past bij het onderwerp ich. Voorbeeld: Ich hoffe auf gutes Wetter. = “Ik hoop op goed weer.” dass leidt hier een bijzin in met de inhoud van de hoop. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan. Het patroon is: Ich hoffe, dass ... = “Ik hoop dat ...”. mich is de accusatiefvorm van het wederkerende voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud: “me/mij”. Hier hoort het bij sich fühlen: ich fühle mich = “ik voel me”. De spreker verwijst daarmee naar zichzelf. Voorbeeld: Sie fühlt sich gut. = “Zij voelt zich goed.” bald betekent hier “binnenkort” of “spoedig”: het geeft aan dat de verbetering op korte termijn wordt verwacht. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Wir sehen uns bald. = “We zien elkaar binnenkort.” besser is de vergrotende trap van gut: gut = “goed”, besser = “beter”, am besten = “het best”. Hier drukt besser uit dat de spreker een betere toestand verwacht dan nu. Voorbeeld: Heute fühle ich mich besser. = “Vandaag voel ik me beter.” fühle komt van fühlen en is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud. Samen met mich vormt het ich fühle mich (“ik voel me”). In de dass-bijzin staat deze vervoegde vorm aan het einde: dass ich mich bald besser fühle. De hele zin bestaat uit Ich hoffe (“Ik hoop”) en de dass-bijzin dass ich mich bald besser fühle (“dat ik me binnenkort beter voel”). Samen betekent Ich hoffe, dass ich mich bald besser fühle.: “Ik hoop dat ik me snel beter voel.”

8. Bleib hier und ruf mich an, wenn du etwas brauchst.

   Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.

   Bleib

   blijf

   hier

   hier

   ruf … an

   bel op

   mich

   mij

   wenn

   als

   du

   jij

   etwas

   iets

   brauchst

   nodig hebt

   Uitgebreide uitleg

   Bleib is de gebiedende wijs van bleiben voor één persoon die met du wordt aangesproken. bleiben betekent hier “blijven”; de vorm geeft een verzoek of instructie. Voorbeeld: Bleib ruhig! = “Blijf rustig!” hier betekent “op deze plaats”. Samen met Bleib vormt het Bleib hier = “Blijf hier”. Het is een gewone plaatsbepaling en staat in deze zin direct na de gebiedende wijs. ruf ... an komt van het scheidbare werkwoord anrufen, “opbellen”. In de gebiedende wijs voor du wordt anrufen → ruf ... an: het eerste deel staat vooraan en an staat aan het einde van de hoofdzin. Het voorwerp kan ertussen staan: Ruf ihn an. = “Bel hem op.” mich is de accusatiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich; hier betekent het “mij” als persoon die wordt opgebeld. Daarom staat bij anrufen de opgebelde persoon in deze vorm: Ruf mich an = “Bel me op.” wenn leidt de voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als” of “wanneer”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is bijvoorbeeld wenn du Zeit hast = “als je tijd hebt”. du is de tweede persoon enkelvoud: de aangesproken persoon. De combinatie du brauchst laat zien dat brauchen (“nodig hebben”) in de tegenwoordige tijd voor du de vorm brauchst krijgt. Voorbeeld: Du brauchst Hilfe. = “Je hebt hulp nodig.” etwas is een onbepaald voornaamwoord met de betekenis “iets”. In etwas brauchst is het datgene wat iemand nodig heeft; het benoemt niet wat dat precies is. brauchst is dus de vorm van brauchen bij du: du brauchst. In deze zin betekent het “nodig hebt”, niet alleen “gebruikt”. De volgorde in de bijzin is wenn + du + etwas + brauchst, met brauchst op het einde. De hele zin bestaat uit een instructie en een voorwaarde: Bleib hier und ruf mich an betekent “Blijf hier en bel me op”, en wenn du etwas brauchst voegt toe onder welke voorwaarde dat moet gebeuren: “als je iets nodig hebt”. Samen betekent de zin: “Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.”