Vermoeide ogen en schermpauze | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Meine Augen fühlen sich müde an.

   Mijn ogen voelen moe aan.

   Meine

   mijn

   Augen

   ogen

   fühlen … an

   aanvoelen

   müde

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Meine betekent hier “mijn”. Het hoort bij Augen, dat in deze zin het onderwerp in het meervoud is. Het bezittelijke woord mein krijgt hier de vorm meine; dezelfde vorm zie je bijvoorbeeld in meine Hände (“mijn handen”). Augen is het meervoud van Auge (“oog”): ein Auge = “één oog”, zwei Augen = “twee ogen”. fühlen ... an hoort bij het scheidbare werkwoord sich anfühlen, “aanvoelen”. In deze hoofdzin staat de vervoegde vorm fühlen bij het meervoudige onderwerp Meine Augen; an staat aan het einde. Het wederkerende deel is hier sich, zodat het patroon bijvoorbeeld is: Die Schuhe fühlen sich bequem an. = “De schoenen voelen comfortabel aan.” müde betekent hier “moe” en beschrijft de toestand die de ogen hebben bij het aanvoelen. Als bijvoeglijk naamwoord na sich ... anfühlen krijgt het geen uitgang: Die Augen fühlen sich müde an. = “De ogen voelen moe aan.” Samen vormen de delen Meine Augen fühlen sich müde an. de betekenis: “Mijn ogen voelen moe aan.”

2. Der Bildschirm ist vielleicht zu hell.

   Het scherm is misschien te fel.

   Bildschirm

   scherm

   ist

   is

   vielleicht

   misschien

   hell

   fel

   zu hell

   te fel

   Uitgebreide uitleg

   Bildschirm betekent hier “scherm”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Bildschirm is mannelijk; het meervoud is die Bildschirme. Voorbeeld: Der Bildschirm ist groß. — “Het scherm is groot.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”): sein – ist. Het koppelt hier het scherm aan een beschrijving. Na sein krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze constructie geen uitgang: Der Bildschirm ist hell. — “Het scherm is fel.” vielleicht betekent “misschien”. Het maakt de uitspraak onzeker zonder haar te ontkennen. Voorbeeld: Vielleicht ist der Bildschirm kaputt. — “Misschien is het scherm kapot.” hell betekent hier “fel” of “helder”, in verband met de helderheid van het scherm. Het is een bijvoeglijk naamwoord. De vergelijkende vorm is heller: Der Bildschirm ist heller. — “Het scherm is feller.” Het tegenovergestelde in deze betekenis is dunkel (“donker”); de vergelijkende vorm daarvan is dunkler (“donkerder”). zu hell is een herbruikbare constructie: zu vóór een bijvoeglijk naamwoord betekent hier “te”, dus boven de gewenste of geschikte mate. zu hell betekent “te fel”, niet alleen “fel”. Voorbeeld: Der Bildschirm ist zu dunkel. — “Het scherm is te donker.” Samen vormen Der Bildschirm, ist, vielleicht en zu hell de zin Der Bildschirm ist vielleicht zu hell. Der Bildschirm is het onderwerp, ist betekent “is”, vielleicht maakt de beoordeling onzeker en zu hell geeft de beoordeling “te fel”. De volledige betekenis is: “Het scherm is misschien te fel.”

3. Kann ich es dunkler machen?

   Kan ik het donkerder maken?

   Kann ich

   kan ik …?

   es

   het

   dunkler

   donkerder

   machen

   maken

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich combineert de vorm kann van können met het onderwerp ich. In deze vraag staat het vervoegde werkwoord vooraan, wat typisch is voor een ja-neevraag: Kann ich ...? betekent “Kan ik ...?”. Het daaropvolgende machen blijft in de infinitief. Voorbeeld: Kann ich warten? — “Kan ik wachten?” es is hier het onzijdige voornaamwoord in de accusatief en betekent “het”. De vorm is in de nominatief en accusatief hetzelfde. De context maakt duidelijk dat het bedoelde object het scherm is, maar Bildschirm is mannelijk; es moet dus niet worden uitgelegd als de grammaticaal overeenstemmende voornaamwoordsvorm van dat zelfstandig naamwoord. In het Duits zou een rechtstreeks verwijzend mannelijk objectvoornaamwoord ihn zijn. Hier leren we daarom vooral de waargenomen vorm en haar betekenis “het”. dunkler is de vergrotende trap van dunkel: dunkel — dunkler — am dunkelsten. Het beschrijft hier een gewenste verandering naar minder licht. Voorbeeld: Mach den Bildschirm dunkler. — “Maak het scherm donkerder.” machen betekent “maken” en staat hier als infinitief na kann. Het patroon etwas + bijvoeglijke bepaling + machen drukt een verandering van toestand uit. Voorbeeld: die Tür offen machen — “de deur openmaken” of “ervoor zorgen dat de deur open is”. Samen vormt de zin Kann ich es dunkler machen?: “Kan ik het donkerder maken?” De spreker vraagt of het mogelijk of toegestaan is om het bedoelde object donkerder te maken; de context identificeert dat object als het scherm. De vraagvorm bestaat uit Kann vooraan, gevolgd door ich, terwijl machen achteraan als infinitief staat.

4. Versuch, den Bildschirm dunkler zu machen.

   Probeer de helderheid lager te zetten.

   Versuch

   probeer

   Bildschirm

   scherm

   dunkler

   donkerder

   zu machen

   te maken

   Uitgebreide uitleg

   Versuch is de gebiedende wijs van versuchen voor één aangesproken persoon: “probeer”. De vorm gebruikt geen aparte persoonsuitgang zoals een gewone tegenwoordige tijdsvorm; vergelijk bijvoorbeeld Du versuchst es (“Je probeert het”) met Versuch es! (“Probeer het!”). Hier is Versuch de aansporing, niet het zelfstandige naamwoord der Versuch (“de poging”). Bildschirm betekent hier “scherm”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bildschirm. In den Bildschirm staat het in de vierde naamval, omdat machen hier een lijdend voorwerp heeft. Het lidwoord verandert dus van der naar den; het zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier geen uitgang. dunkler betekent hier “donkerder” of, bij een scherm, “minder helder”. Het is de vergrotende trap van dunkel: dunkel — dunkler — am dunkelsten. De vorm dunkler beschrijft het resultaat dat het scherm moet krijgen. In een andere context kan dunkler ook letterlijk “donkerder” betekenen, maar hier ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “de helderheid lager zetten”. zu machen is de infinitiefconstructie “te maken”. machen betekent “maken” en krijgt in deze constructie de infinitiefmarker zu: zu machen. Na een werkwoord als versuchen volgt vaak zu plus infinitief: Versuch, langsamer zu sprechen. — “Probeer langzamer te spreken.” De geciteerde vorm zu machen betekent op zichzelf alleen “te maken”; het doel en resultaat ontstaan samen met de andere woorden. Samen vormen Versuch, den Bildschirm dunkler zu machen een aansporing met een zu-infinitief: “Probeer het scherm donkerder te maken.” den Bildschirm is wat aangepast moet worden, en dunkler is de gewenste verandering ervan. In de gegeven vertaling wordt hetzelfde praktische resultaat vanuit de helderheid uitgedrukt: “Probeer de helderheid lager te zetten.”

5. Ich sollte meine Augen auch ausruhen.

   Ik moet mijn ogen ook laten rusten.

   Ich sollte

   ik moet

   meine

   mijn

   Augen

   ogen

   auch

   ook

   ausruhen

   rusten

   Uitgebreide uitleg

   Ich sollte betekent hier dat de spreker aangeeft dat hij of zij de ogen moet laten rusten; de vorm geeft een aanbeveling of iets wat volgens de spreker nodig is. sollte is de vorm van sollen voor de eerste persoon enkelvoud in deze gebruikswijze. Het onderwerp is Ich; sollte verandert dus niet omdat Augen meervoud is. Voorbeeld: Ich sollte mehr schlafen. — Ik zou meer moeten slapen. Dit laat hetzelfde patroon zien: Ich sollte + een handeling in de infinitief. meine betekent hier mijn en hoort bij Augen. Het is de bezittelijke vorm van mein. Omdat Augen hier een meervoudig lijdend voorwerp is, staat deze vorm op meine; de vorm wordt dus bepaald door de grammaticale positie en het getal van het zelfstandig naamwoord. Augen betekent hier ogen. Het enkelvoud is Auge, het meervoud is Augen. In deze zin is Augen het lijdend voorwerp van ausruhen: het zijn de ogen die rust moeten krijgen. Voorbeeld: Meine Augen sind müde. — Mijn ogen zijn moe. Hier is Augen opnieuw het meervoud van Auge, maar het staat nu als onderwerp. auch betekent hier ook en voegt deze handeling toe aan iets anders dat eveneens van toepassing is. In combinatie met de rest betekent het dat de spreker naast de eerder genoemde maatregel ook de ogen moet laten rusten. ausruhen betekent hier laten rusten of rust nemen, toegepast op de ogen. Het is de infinitief van ausruhen. Na het modale werkwoord sollte staat deze infinitief achteraan: sollte ... ausruhen. Het Duitse werkwoord kan ook wederkerig worden gebruikt, bijvoorbeeld Ich ruhe mich aus — Ik rust uit; dat is een ander zinsbouwpatroon dan het gebruik hier met meine Augen als lijdend voorwerp. Als geheel bestaat de zin uit Ich sollte + meine Augen + auch + ausruhen: de spreker zegt dat hij of zij, naast wat al eerder is genoemd, ook de ogen moet laten rusten. De vaste vertaling geeft die bedoelde betekenis weer als: Ik moet mijn ogen ook laten rusten.

6. Schau jetzt vom Bildschirm weg.

   Kijk nu weg van het scherm.

   Schau

   kijk

   jetzt

   nu

   vom

   van het

   Bildschirm

   scherm

   weg

   weg

   Uitgebreide uitleg

   Schau is de gebiedende wijs van schauen (“kijken”) voor één aangesproken persoon in de informele aanspreekvorm du. De vorm voor du is in deze imperatief kort: du schaust → Schau!. Voor een beleefde aanspreekvorm of meervoud wordt een andere vorm gebruikt. jetzt betekent hier “nu” en plaatst de gevraagde handeling in het huidige moment. Voorbeeld: Jetzt beginnt der Film. — “Nu begint de film.” vom is de samentrekking van von dem. In deze zin staat von met de datief: dem Bildschirm wordt vom Bildschirm. Bildschirm betekent “scherm”, meer bepaald een beeldscherm. Het is mannelijk: der Bildschirm. Na von staat de datiefvorm dem Bildschirm, die in vom Bildschirm is samengevoegd. Voorbeeld: Der Bildschirm ist hell. — “Het scherm is helder.” weg betekent hier “weg” en vormt met von de herbruikbare richtingconstructie von etwas weg: “weg van iets”. Voorbeeld: Geh von der Straße weg. — “Ga weg van de straat.” Samen vormt Schau jetzt vom Bildschirm weg. een informele aansporing aan één persoon: “Kijk nu weg van het scherm.” Schau geeft het bevel, jetzt bepaalt wanneer het moet gebeuren en vom Bildschirm weg zegt waarvan de blik moet weggaan.

7. Das fühlt sich besser an.

   Dat voelt beter.

   Das

   dat

   fühlt … sich … an

   voelt aan

   besser

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Das is hier een aanwijzend voornaamwoord: “dat”. Het verwijst naar iets dat uit de context blijkt, zonder dat de zin zelf precies benoemt waarnaar. De vorm das is onzijdig; kies deze vorm dus niet enkel omdat een zelfstandig naamwoord dichtbij staat. fühlt sich an komt van het scheidbare werkwoord sich anfühlen, “aanvoelen”. In deze zin staat de derde persoon enkelvoud: fühlt; het voornaamwoord sich hoort bij dit werkwoord. In een hoofdzin staat het voorvoegsel an aan het einde: Das fühlt sich ... an. Vergelijk: Das fühlt sich gut an. — “Dat voelt goed aan.” besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten. Hier betekent besser “beter”; er wordt een vergelijking gemaakt, maar de zin zegt niet expliciet waarmee. Samen vormen de delen de herbruikbare structuur Das fühlt sich + bijvoeglijk naamwoord + an: “Dat voelt [op een bepaalde manier] aan.” De volledige betekenis is: “Dat voelt beter.”

8. Mach später noch eine Pause.

   Neem later nog een pauze.

   Mach

   neem

   später

   later

   noch

   nog

   Pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Mach is hier de gebiedende wijs van machen voor één persoon in de informele aanspreekvorm du. De stamklinker verandert niet: machen → Mach!, bijvoorbeeld Mach eine Pause. = “Neem een pauze.” In deze zin is de aangesprokene niet als woord aanwezig; de werkwoordsvorm maakt duidelijk dat het om een informele opdracht aan één persoon gaat. später is een bijwoord en betekent “later”, dus op een tijdstip na het moment van spreken. Het verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Ich komme später. = “Ik kom later.” noch betekent hier “nog” en geeft aan dat er een extra pauze wordt bedoeld. In noch eine Pause betekent het “nog een pauze”. Het is niet hetzelfde als nicht mehr, dat “niet meer” betekent. Pause is een zelfstandig naamwoord en betekent “pauze”. Duitse zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. Het is vrouwelijk: die Pause; het meervoud is die Pausen. In eine Pause is het de accusatief als voorwerp bij machen; bij dit vrouwelijke woord ziet het onbepaalde lidwoord er in de nominatief en accusatief hetzelfde uit: eine. De delen worden dus als volgt gecombineerd: Mach geeft de informele opdracht, später plaatst die opdracht later in de tijd, en noch eine Pause benoemt de extra pauze. De volledige betekenis is: “Neem later nog een pauze.”