Boodschappen doen met een lijst | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Bleiben wir bei der Einkaufsliste.

   Laten we ons aan de boodschappenlijst houden.

   Bleiben wir

   laten we blijven

   bei

   bij; aan

   Einkaufsliste

   boodschappenlijst

   Uitgebreide uitleg

   Bleiben wir begint met het werkwoord vóór het onderwerp. Bleiben is hier geen infinitief in functie: het is de tegenwoordige tijd, eerste persoon meervoud, in een werkwoord-eerstconstructie voor een voorstel. De vorm is toevallig gelijk aan de infinitief bleiben. Het patroon Bleiben wir bei ... betekent “Laten we bij ... blijven” of, afhankelijk van het zelfstandig naamwoord, “Laten we ons aan ... houden.” bei betekent hier “bij” en krijgt in deze betekenis een datiefbepaling. Het kan ook aangeven dat je aan een plan of afspraak vasthoudt: Wir bleiben bei diesem Plan. — “We houden ons aan dit plan.” Einkaufsliste betekent “boodschappenlijst”. Het is een samenstelling van Einkauf en Liste; het hoofdwoord Liste bepaalt het vrouwelijke geslacht: die Einkaufsliste. In bei der Einkaufsliste staat het lidwoord der in de vrouwelijke enkelvoudige datief. Het zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier geen zichtbare datiefuitgang. Samen vormen deze delen Bleiben wir bei der Einkaufsliste.: “Laten we ons aan de boodschappenlijst houden.” De vaste volgorde is als herbruikbaar patroon: Bleiben wir bei ... — “Laten we bij ... blijven / ons aan ... houden.”

2. So kaufen wir nicht zu viel.

   Zo kopen we niet te veel.

   So

   zo; op deze manier

   kaufen

   kopen

   wir

   wij

   nicht

   niet

   zu viel

   te veel

   Uitgebreide uitleg

   So betekent hier ‘op deze manier’ en verwijst naar de zojuist gekozen aanpak. Het staat aan het begin en kan in een herbruikbaar patroon staan: So + werkwoord + onderwerp .... kaufen betekent ‘kopen’. In deze zin is het de tegenwoordige-tijdsvorm bij wir: wir kaufen = ‘wij kopen’. Deze vorm ziet er hetzelfde uit als de infinitief kaufen; bij andere onderwerpen kan de vorm veranderen, bijvoorbeeld ich kaufe (‘ik koop’) en sie kaufen (‘zij kopen’). wir is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud: ‘wij’. Het verwijst hier naar de spreker samen met minstens één andere betrokkene, zonder dat de zin precies zegt wie die anderen zijn. In het Duitse hoofdzinspatroon staat het onderwerp hier na het eerste zinsdeel: So kaufen wir .... nicht is de gewone ontkenning ‘niet’. Samen met zu viel vormt het hier de uitdrukking nicht zu viel: de hoeveelheid die wordt gekocht overschrijdt de passende of gewenste grens niet. De ontkenning geldt dus voor de hele bewering, met nadruk op de hoeveelheid. zu viel betekent ‘te veel’: een hoeveelheid boven de passende of gewenste grens. viel betekent ‘veel’; in deze onbepaalde hoeveelheiduitdrukking blijft het onverbogen. Bijvoorbeeld: Wir kaufen viel. — ‘Wij kopen veel.’; Wir kaufen nicht zu viel. — ‘Wij kopen niet te veel.’ Samen vormen de delen So kaufen wir (‘Zo kopen wij’) en nicht zu viel (‘niet te veel’). De volledige uiting zegt dus: ‘Zo kopen we niet te veel.’ De tegenwoordige tijd presenteert dit als de gekozen manier van handelen; de zin noemt geen exact aantal of precieze hoeveelheid.

3. Wo sind die Nudeln und der Reis?

   Waar zijn de pasta en de rijst?

   Wo

   waar

   sind

   zijn

   Nudeln

   pasta

   Reis

   rijst

   Uitgebreide uitleg

   Wo vraagt naar een plaats: “waar”. Het is een vraagwoord, geen vraag naar een persoon of naar een richting. Vergelijk wo? = waar? met wohin? = waarheen? en woher? = waarvandaan? Voorbeeld: Wo ist der Reis? — Waar is de rijst? Sind is hier de vorm van sein (“zijn”) voor een meervoudig onderwerp in de tegenwoordige tijd. Het onderwerp bestaat uit twee genoemde dingen: die Nudeln und der Reis; daarom staat er meervoud, ook al is Reis op zichzelf enkelvoud. De relevante vormen zijn bijvoorbeeld ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir/sie/Sie sind. Voorbeeld: Die Nudeln sind im Gang. — De pasta is in het gangpad. Nudeln betekent hier pasta/noedels en is de meervoudsvorm van die Nudel. Het meervoud wordt in deze zin mede zichtbaar door die en door het werkwoord sind. Voorbeeld: Die Nudeln sind trocken. — De pasta is droog. Reis betekent rijst. Het is in deze betekenis normaal een niet-telbaar zelfstandig naamwoord en wordt doorgaans als enkelvoud gebruikt: der Reis. Voorbeeld: Der Reis ist im Schrank. — De rijst staat in de kast. In het geheel vormt Wo met sind de vraag “Waar zijn ...?”. Daarna noemt die Nudeln und der Reis de twee dingen waarnaar gevraagd wordt. De twee naamwoordgroepen zijn met und verbonden; samen vormen ze een meervoudig onderwerp, waardoor sind passend is. De volledige betekenis is dus: “Waar zijn de pasta en de rijst?”

4. Sie sind im Gang für trockene Lebensmittel.

   Ze zijn in het gangpad voor droge etenswaren.

   Sie sind

   ze zijn

   im Gang

   in het gangpad

   trockene

   droge

   Lebensmittel

   etenswaren

   Uitgebreide uitleg

   Sie sind betekent hier “ze zijn”. De vaste vertaling maakt duidelijk dat Sie hier een derde persoon meervoud is, niet de formele aanspreekvorm “u”. sind is de tegenwoordige tijd van sein bij sie in het meervoud: sie sind. Vergelijk: ich bin, du bist, sie sind. Voorbeeld: Sie sind zu Hause. — “Ze zijn thuis.” im Gang beschrijft een plaats: “in het gangpad”. im is de samentrekking van in dem; Gang betekent hier, volgens de bedoelde betekenis, het gangpad in een winkel. Bij een plaats zonder beweging staat na in de datief: in dem Gang → im Gang. Voorbeeld: Die Nudeln sind im Gang. — “De pasta is in het gangpad.” trockene betekent hier “droge” en beschrijft Lebensmittel. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is trocken. In deze naamwoordgroep staat het vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord en na für, dat de accusatief vereist; zonder voorafgaand lidwoord krijgt het daarom de vorm trockene. In een andere naamval kan de uitgang anders zijn, bijvoorbeeld: mit trockenen Lebensmitteln — “met droge voedingsmiddelen”. Een gebruikelijke tegenstelling bij voedsel is trocken tegenover frisch. Voorbeeld: Wir kaufen trockene Lebensmittel. — “Wij kopen droge etenswaren.” Lebensmittel betekent hier “etenswaren” of “voedingsmiddelen”. De vorm kan zowel enkelvoud als meervoud zijn: das Lebensmittel betekent “het voedingsmiddel” en die Lebensmittel “de voedingsmiddelen”. In deze zin is de betekenis meervoud, zoals ook uit de vaste vertaling blijkt; het zelfstandig naamwoord zelf verandert daarbij niet van vorm. Voorbeeld: Das Lebensmittel ist verpackt. — “Het voedingsmiddel is verpakt.” Samen geeft im Gang für trockene Lebensmittel de plaats aan: in het gangpad voor droge etenswaren. für verbindt het gangpad met het soort goederen en neemt de accusatief; daarom staat trockene Lebensmittel in die constructie. De volledige zin Sie sind im Gang für trockene Lebensmittel. betekent dus: “Ze zijn in het gangpad voor droge etenswaren.”

5. Das ist die Pasta, die wir letztes Mal gekauft haben.

   Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.

   Das ist

   Dit is

   Pasta

   pasta

   wir

   wij

   letztes Mal

   de vorige keer

   gekauft

   gekocht

   haben

   hebben

   Uitgebreide uitleg

   Das ist betekent hier “dit is”. das is een aanwijzend voornaamwoord in een vaste identificerende constructie; het wijst naar iets dat wordt aangewezen of geïdentificeerd. Het is niet hetzelfde als het lidwoord die verderop in de zin. Pasta is een zelfstandig naamwoord voor pasta. In deze zin staat het na die, het vrouwelijke enkelvoudige lidwoord: die Pasta. Het woord kan in het Duits doorgaans als een stof- of verzamelnaam worden gebruikt; de zin zegt hier niet hoeveel pasta het precies is. wir betekent “wij” en is de eerste persoon meervoud. Het is hier het onderwerp van gekauft haben: de spreker hoort bij de groep die de aankoop heeft gedaan. Vergelijk ich = “ik” en sie = “zij” wanneer het onderwerp verandert. letztes Mal is de tijdsbepaling “de vorige keer”. Mal betekent “keer” en is onzijdig. In deze woordgroep staat letztes als onzijdig enkelvoud in de accusatief; de tijdsbepaling gebruikt hier die naamval, en zonder lidwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord de sterke uitgang -es. Een bruikbaar patroon is letztes Mal: “de vorige keer”. gekauft is het voltooid deelwoord van kaufen (“kopen”): kaufen → gekauft. Het betekent hier “gekocht”. Het voltooid deelwoord verandert in deze vorm niet mee met wir; de tijd en persoon worden in deze zin mede aangegeven door het hulpwerkwoord haben. haben betekent hier “hebben” als hulpwerkwoord. In een voltooide tijd staat het samen met een voltooid deelwoord: wir haben gekauft = “wij hebben gekocht”. Omdat dit in de betrekkelijke bijzin die wir letztes Mal gekauft haben staat, komt haben aan het einde van die bijzin. Het werkwoord kaufen kan ook zelfstandig in de tegenwoordige tijd voorkomen, bijvoorbeeld: Wir kaufen Pasta. — “Wij kopen pasta.” De woorden die wir ... gekauft haben vormen een betrekkelijke bijzin die Pasta nader omschrijft. die verwijst hier naar de pasta; wir is het onderwerp, en gekauft met haben vormt de voltooide handeling. Samen bouwen de delen de betekenis op: Das ist die Pasta = “Dit is de pasta”, en die wir letztes Mal gekauft haben = “die we de vorige keer hebben gekocht”. De volledige zin betekent dus: “Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.”

6. Legen wir eine Packung in den Einkaufswagen.

   Laten we één pak in het winkelwagentje leggen.

   Legen wir

   laten we leggen

   Packung

   pak

   in

   in

   Einkaufswagen

   winkelwagentje

   Uitgebreide uitleg

   Legen wir gebruikt het werkwoord legen in de vorm voor de eerste persoon meervoud: letterlijk “wij leggen”. In deze zinsvolgorde is het een voorstel of aansporing met de betekenis “laten we leggen”. Het onderwerp is wir (“wij”); het werkwoord staat ervoor. Vergelijk als patroon: Machen wir weiter! = “Laten we doorgaan!” Packung betekent hier “pak” of “verpakking”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Packung. In eine Packung staat het in de vierde naamval, omdat het de zaak is die we leggen. Bij dit vrouwelijke woord hebben de onbepaalde lidwoorden in de eerste en vierde naamval dezelfde vorm: eine. Eine is op zichzelf een onbepaald lidwoord; de vaste vertaling geeft deze hoeveelheid weer als “één pak”. in betekent “in”. Bij een beweging naar een plaats krijgt in hier de vierde naamval. Daarom staat er in den, niet in dem: den is de vierde naamval van het mannelijke der-woord der Einkaufswagen. Bij een locatie zonder beweging kan dezelfde voorzetselgroep de derde naamval krijgen, bijvoorbeeld Die Packung ist in dem Wagen = “Het pak is in de wagen.” Einkaufswagen betekent “winkelwagentje” of “boodschappenkar”. Het is een mannelijk samengesteld zelfstandig naamwoord: der Einkaufswagen; het laatste deel, Wagen, bepaalt het grammaticale geslacht. In in den Einkaufswagen staat het woord in de vierde naamval na in, omdat het om de bestemming van de beweging gaat. Samen vormen de delen: Legen wir + eine Packung + in den Einkaufswagen = “Laten we één pak in het winkelwagentje leggen.” De constructie Legen wir ...! is herbruikbaar om samen iets voor te stellen; de groep met in geeft aan waarheen het voorwerp wordt verplaatst.

7. Danach brauchen wir nur noch Milch.

   Daarna hebben we alleen nog melk nodig.

   Danach

   daarna

   brauchen wir

   hebben we nodig

   nur noch

   alleen nog

   Milch

   melk

   Uitgebreide uitleg

   Danach is een tijdsbepaling met de betekenis ‘daarna’ of ‘nadien’: het verwijst naar een moment of handeling die al als uitgangspunt geldt. In deze zin staat het vooraan. Een verwante vorm is dan, dat vaak ‘dan’ of ‘in dat geval’ betekent; danach verwijst specifieker naar wat eraan voorafging. Voorbeeld: Danach gehen wir nach Hause. — ‘Daarna gaan we naar huis.’ In brauchen wir is brauchen de vorm van het werkwoord brauchen (‘nodig hebben’). Bij wir is de tegenwoordige tijd brauchen; die vorm valt hier samen met het infinitief. De volgorde brauchen wir ontstaat doordat Danach de eerste positie inneemt en het vervoegde werkwoord in een gewone Duitse hoofdzin op de tweede plaats blijft: Danach brauchen wir .... Zonder die vooropgeplaatste tijdsbepaling krijg je Wir brauchen .... Voorbeeld: Wir brauchen Wasser. — ‘We hebben water nodig.’ nur noch combineert twee beperkingen: nur betekent ‘alleen’, en noch geeft hier aan dat iets tot nu toe overblijft of nog nodig is. Samen betekent het in deze zin ‘alleen nog’. Het beschrijft dus wat er na de eerdere stap resteert; het stelt op zichzelf geen bepaalde hoeveelheid vast. Voorbeeld: Ich brauche nur noch ein Ticket. — ‘Ik heb alleen nog een kaartje nodig.’ Milch is het zelfstandig naamwoord voor ‘melk’. In deze betekenis is het een stofnaam, waardoor het vaak zonder lidwoord staat wanneer men melk in het algemeen of als benodigde levensmiddel bedoelt. Het Duitse woord is vrouwelijk: die Milch; dat grammaticale geslacht verandert hier niet doordat Milch zonder lidwoord wordt gebruikt. Voorbeeld: Die Milch ist kalt. — ‘De melk is koud.’ Samen betekent Danach brauchen wir nur noch Milch: na de eerder bedoelde stap is melk het enige dat nog nodig is. De context maakt de opeenvolging duidelijk, maar deze zin zegt niet hoeveel melk het is.

8. Dann können wir direkt zur Kasse gehen.

   Dan kunnen we direct naar de kassa gaan.

   Dann

   dan

   können wir

   kunnen we

   direkt

   direct

   Kasse

   kassa

   gehen

   gaan

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” in de tijd: het verwijst naar het volgende moment in de beschreven volgorde. Een vergelijkbaar patroon is Dann essen wir. — “Dan eten we.” Het is niet hetzelfde als een voorwaardelijk “als”; daarvoor gebruikt het Duits bijvoorbeeld wenn. können wir bestaat uit het modale werkwoord können en het onderwerp wir (“wij”). können drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit: “kunnen”. In een hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede positie, terwijl het andere werkwoord aan het einde komt. De vorm können hoort bij wir en ook bij sie/Sie; vergelijk Ich kann — “ik kan” en wir können — “wij kunnen”. Voorbeeld: Wir können morgen kommen. — “We kunnen morgen komen.” direkt betekent hier “direct”, in de zin van zonder tussenstap of omweg. Het is een bijwoord en verandert daarom niet mee met wir of met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Wir gehen direkt nach Hause. — “We gaan direct naar huis.” Kasse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Kasse, “de kassa”. In deze zin staat het in de vaste richtinggevende combinatie zur Kasse: zu der wordt zur, en na zu staat de datief. zur Kasse betekent dus “naar de kassa”, niet alleen “kassa”. Het meervoud is die Kassen. gehen betekent “gaan” en staat hier als infinitief na können. Het vervoegde werkwoord is bijvoorbeeld ich gehe — “ik ga”, wir gehen — “wij gaan”; de verleden tijd is ging en het voltooid deelwoord is gegangen. Voorbeeld: Wir gehen zur Kasse. — “We gaan naar de kassa.” Samen vormen de delen: Dann (“dan”) + können wir (“kunnen we”) + direkt (“direct”) + zur Kasse (“naar de kassa”) + gehen (“gaan”). De volledige betekenis is: “Dan kunnen we direct naar de kassa gaan.” De infinitief gehen staat aan het einde omdat hij afhankelijk is van het modale werkwoord können.