Samen een rollenspel oefenen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Können wir dieses Rollenspiel zusammen üben?

   Kunnen we dit rollenspel samen oefenen?

   Können wir

   kunnen we

   dieses

   dit

   Rollenspiel

   rollenspel

   zusammen

   samen

   üben

   oefenen

   Uitgebreide uitleg

   Können wir bevat können, de tegenwoordige tijd van können bij wir: “kunnen”. In deze vraag staat het vervoegde modale werkwoord vooraan, omdat de zin een ja-neevraag is. Het onderwerp wir betekent “wij/we”. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde. Vergelijk met het contextvoorbeeld Ich kann ...: kann is de vorm bij ich, terwijl können hier bij wir hoort. dieses betekent hier “dit” en bepaalt Rollenspiel. Het is de vorm voor onzijdig enkelvoud in deze naamval; de vorm past bij het Duitse zelfstandig naamwoord das Rollenspiel. Het woord geeft aan welk rollenspel bedoeld wordt, zonder zelf een numerieke hoeveelheid uit te drukken. Rollenspiel betekent “rollenspel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Rollenspiel. In deze zin is het datgene wat men samen kan oefenen. Een bruikbaar voorbeeld is: Das Rollenspiel beginnt. — “Het rollenspel begint.” zusammen betekent “samen” en zegt dat de handeling door de betrokken personen gezamenlijk wordt uitgevoerd. Het is hier een bijwoord en verandert niet mee met persoon of getal. üben is de infinitief “oefenen”. Het staat na können aan het einde van de hoofdzin, volgens het patroon Können wir ... üben? — “Kunnen we ... oefenen?” Als zelfstandig werkwoord kan het bijvoorbeeld zo worden vervoegd: Wir üben. — “Wij oefenen.” Samen vormen de delen de vraag Können wir dieses Rollenspiel zusammen üben?: “Kunnen we dit rollenspel samen oefenen?” Können drukt de mogelijkheid in de vraag uit, wir is de handelende groep, dieses Rollenspiel is wat geoefend wordt, zusammen geeft de gezamenlijke uitvoering aan en üben benoemt de handeling.

2. Ich kann die andere Rolle übernehmen.

   Ik kan de andere rol op me nemen.

   Ich kann

   ik kan

   andere

   andere

   Rolle

   rol

   übernehmen

   overnemen; op zich nemen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann betekent hier “ik kan” en drukt uit dat de spreker de handeling kan uitvoeren. kann is de vorm van het modale werkwoord können bij ich. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief: Ich kann helfen. = “Ik kan helpen.” andere betekent hier “andere” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. De uitgang -e hoort bij die andere Rolle: Rolle is vrouwelijk en staat hier als lijdend voorwerp, terwijl het bepaalde lidwoord die de zwakke adjectiefuitgang -e veroorzaakt. Vergelijk: die andere Frage = “de andere vraag”. Rolle betekent “rol”. Het meervoud is Rollen: zwei Rollen = “twee rollen”. In deze context kan het woord een rol binnen een rollenspel aanduiden; de vorm kan ook andere soorten rollen benoemen. übernehmen betekent “overnemen” of “op zich nemen”. Het is hier een infinitief na kann en vormt het werkwoordelijke deel aan het einde van de zin. De persoonsvorm staat bij kann, niet bij übernehmen: Ich kann die Aufgabe übernehmen. = “Ik kan de taak overnemen.” Samen vormen Ich kann + die andere Rolle + übernehmen de betekenis “Ik kan de andere rol op me nemen.” De spreker zegt dat de spreker die andere rol kan overnemen. In deze Duitse hoofdzin staat de vervoegde vorm kann op de tweede plaats en de infinitief übernehmen aan het einde.

3. Mach bitte nach jeder Frage eine Pause.

   Neem alsjeblieft na elke vraag een pauze.

   Mach

   doe / maak

   bitte

   alsjeblieft

   nach

   na

   jeder

   elke

   Frage

   vraag

   Pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Mach is de gebiedende wijs van machen voor één informele aangesproken persoon (du). Hier betekent het, samen met eine Pause, “neem een pauze”; het is dus niet letterlijk alleen “maak”. Voorbeeld: Mach die Tür zu. — “Doe de deur dicht.” bitte verzacht een verzoek en betekent hier “alsjeblieft”. Mach bitte ... is een herbruikbaar patroon voor een vriendelijk informeel bevel of verzoek. Voorbeeld: Warte bitte. — “Wacht alsjeblieft.” nach betekent hier “na” en staat bij een tijdsvolgorde: eerst gebeurt de vraag, daarna de pauze. Als voorzetsel krijgt nach in deze betekenis een datiefgroep. jeder is hier de vrouwelijke datief enkelvoudsvorm van jeder (“iedere/elke”), omdat het bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Frage hoort en na nach staat. De vormen veranderen volgens geslacht, getal en naamval: bijvoorbeeld jeder Frage, maar jedem Gespräch bij het onzijdige Gespräch. Frage is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “vraag”. Het meervoud is Fragen. Voorbeeld: Ich habe eine Frage. — “Ik heb een vraag.” Pause is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord voor een onderbreking of rustmoment. In de zin staat het met het onbepaalde lidwoord eine in eine Pause; deze groep is wat je moet nemen of maken. Voorbeeld: Wir machen eine kurze Pause. — “We nemen een korte pauze.” Samen vormt nach jeder Frage de tijdsbepaling “na elke vraag”. Mach bitte eine Pause is het vriendelijke verzoek “neem alsjeblieft een pauze”. De volledige zin betekent daarom: “Neem alsjeblieft na elke vraag een pauze.”

4. Dann hast du Zeit, natürlich zu antworten.

   Dan heb je tijd om natuurlijk te antwoorden.

   Dann

   dan

   hast du

   heb je

   Zeit

   tijd

   natürlich

   natuurlijk

   zu antworten

   om te antwoorden

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en plaatst het hebben van tijd in een eerder genoemde of bedoelde situatie of tijd. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. Voorbeeld: Dann gehe ich nach Hause. — “Dan ga ik naar huis.” hast du bestaat uit de tweede persoon enkelvoud van haben en het onderwerp du. hast is de tegenwoordige tijd van haben bij du; een deel van de reeks is ich habe, du hast, er/sie/es hat. Omdat Dann vooraan staat, komt het vervoegde werkwoord op de tweede zinsplaats: Dann hast du .... Zeit betekent hier “tijd”, namelijk beschikbare gelegenheid. Het is een zelfstandig naamwoord: die Zeit. In Zeit haben, etwas zu tun betekent het geheel “tijd hebben om iets te doen”. Voorbeeld: Ich habe heute Zeit zu lesen. — “Ik heb vandaag tijd om te lezen.” natürlich betekent hier “natuurlijk” en beschrijft de manier waarop iemand antwoordt. In dit bijwoordelijke gebruik verandert het niet van vorm. In andere contexten kan natürlich ook “uiteraard” betekenen; de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “natuurlijk”. Voorbeeld: Sie spricht natürlich. — “Ze spreekt natuurlijk.” zu antworten is een te-infinitief: antworten is de basisvorm “antwoorden”, en zu antworten betekent “te antwoorden”. Bij deze infinitief staat zu vóór antworten; dat verschilt van de vervoegde vorm du antwortest. Voorbeeld: Er versucht, klar zu antworten. — “Hij probeert duidelijk te antwoorden.” Samen betekent Dann hast du Zeit, natürlich zu antworten.: “Dan heb je tijd om natuurlijk te antwoorden.” De structuur Zeit haben, zu + infinitief drukt uit dat iemand gelegenheid heeft om de handeling van het infinitief uit te voeren. Dann plaatst die gelegenheid in een eerdere of bedoelde situatie, hast du maakt de aangesproken persoon degene die de tijd heeft, en natürlich zu antworten benoemt de manier van antwoorden.

5. Wenn ich einen Fehler mache, wiederhole bitte die Zeile.

   Als ik een fout maak, herhaal dan alsjeblieft de zin.

   Wenn ich

   als ik

   einen Fehler

   een fout

   mache

   maak

   wiederhole

   herhaal

   bitte

   alsjeblieft

   die Zeile

   de regel

   Uitgebreide uitleg

   Wenn ich introduceert een voorwaardelijke bijzin: “als ik …”. Wenn betekent hier “als/wanneer” bij een voorwaarde; het is niet het vraagwoord voor “wanneer?”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan. Patroon: Wenn ich ..., ... = “Als ik ..., ...”. Voorbeeld: Wenn ich Zeit habe, lese ich. — “Als ik tijd heb, lees ik.” einen Fehler betekent hier “een fout”. Het zelfstandig naamwoord is Fehler (mannelijk); de vorm einen toont hier de accusatief na machen, omdat de fout het gemaakte object is. Vergelijk: ein Fehler als onderwerp, maar einen Fehler als lijdend voorwerp. Voorbeeld: Ich sehe einen Fehler. — “Ik zie een fout.” mache is de ik-vorm van machen, “maken”. In deze zin vormt het samen met einen Fehler de vaste, zeer gebruikelijke uitdrukking einen Fehler machen — “een fout maken”. De vorm mache staat achteraan omdat de bijzin met Wenn eindigt met het vervoegde werkwoord. Andere basisvormen zijn bijvoorbeeld ich mache (“ik maak”) en du machst (“jij maakt”); de uitgang verandert dus met de persoon. wiederhole betekent “herhaal” en is hier een bevel aan één persoon. Het komt van wiederholen, “herhalen”; wiederhole kan ook de ik-vorm in een mededelende zin zijn, maar hier maakt de zinspositie en de directe aansporing de gebiedende betekenis duidelijk. Voorbeeld: Wiederhole den Satz. — “Herhaal de zin.” In het Duits heeft een bevel aan één persoon vaak geen uitgesproken onderwerp. bitte maakt het bevel beleefder: “alsjeblieft”. Het verandert de handeling niet; Wiederhole ... is het bevel en bitte verzacht de formulering. Het kan ook op een andere plaats staan, bijvoorbeeld Bitte wiederhole ... — “Herhaal alsjeblieft ...”. die Zeile betekent “de regel” of, in een tekstcontext, “de tekstregel”. Zeile is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; die is hier de bepaalde vorm. Bij vrouwelijke zelfstandige naamwoorden ziet die er in nominatief en accusatief hetzelfde uit: die Zeile kan dus zowel onderwerp als lijdend voorwerp zijn. Hier is het lijdend voorwerp van wiederhole: wat herhaald moet worden. Voorbeeld: Ich lese die Zeile. — “Ik lees de regel.” Samen vormt Wenn ich einen Fehler mache, wiederhole bitte die Zeile. de structuur Wenn ... , ...: “Als ik een fout maak, herhaal dan alsjeblieft de regel.” Eerst staat de voorwaarde met mache aan het einde; daarna volgt het beleefde bevel wiederhole bitte die Zeile. In de vaste Nederlandse vertaling wordt Zeile weergegeven als “zin”; letterlijker is het “regel”, terwijl de bedoelde tekstuele eenheid uit de context de vertaling bepaalt.

6. Ich sage es langsam und weise auf eine wichtige Korrektur hin.

   Ik zal het langzaam zeggen en op één belangrijke correctie wijzen.

   sage

   zeg

   langsam

   langzaam

   weise … hin

   wijs op

   wichtige

   belangrijke

   Korrektur

   correctie

   Uitgebreide uitleg

   sage komt van sagen en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich sage = ‘ik zeg’. Hier geeft de vaste vertaling er een toekomstige bedoeling aan: ‘ik zal het zeggen’; de Duitse vorm zelf blijft een tegenwoordige vorm. Bij andere personen verandert de vorm, bijvoorbeeld du sagst = ‘jij zegt’. Voorbeeld: Ich sage die Antwort. — ‘Ik zeg het antwoord.’ langsam betekent hier ‘langzaam’ en beschrijft hoe het zeggen gebeurt. Hier is het een bijwoord; het verandert niet mee met de persoon die spreekt. Als langsam vóór een zelfstandig naamwoord als bijvoeglijk naamwoord staat, kan het wel een uitgang krijgen: ein langsamer Zug — ‘een langzame trein’. weise ... hin zijn de twee zichtbare delen van het scheidbare werkwoord hinweisen, hier in ich weise ... hin. De constructie auf etwas hinweisen betekent ‘op iets wijzen’. In een hoofdzin staat weise bij het onderwerp en staat hin aan het einde van de werkwoordelijke woordgroep. Voorbeeld: Ich weise auf den Fehler hin. — ‘Ik wijs op de fout.’ Hinweisen is hier dus één scheidbaar werkwoord; weisen alleen heeft niet deze volledige betekenis. wichtige komt van het bijvoeglijk naamwoord wichtig = ‘belangrijk’. In eine wichtige Korrektur krijgt wichtig de uitgang -e door de combinatie van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Korrektur, de accusatief na auf in deze betekenis en het lidwoord eine. De uitgang hoort bij wichtige, niet bij Korrektur. Vergelijk als voorbeeld: ein wichtiger Punkt — ‘een belangrijk punt’. Korrektur is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent ‘correctie’. Hier is het datgene waarop wordt gewezen: auf eine wichtige Korrektur. Het werkwoord hinweisen gebruikt in deze betekenis auf met de accusatief; bij dit vrouwelijke woord verschijnt daarom de vorm eine. Het meervoud is Korrekturen — ‘correcties’. Voorbeeld: Ich mache eine Korrektur. — ‘Ik maak een correctie.’ Samen betekent Ich sage es langsam dat de spreker het langzaam zal zeggen; es verwijst naar wat er gezegd wordt. Und weise auf eine wichtige Korrektur hin voegt toe dat de spreker op een belangrijke correctie zal wijzen. De hele vaste uiting betekent dus: ‘Ik zal het langzaam zeggen en op één belangrijke correctie wijzen.’

7. Das hilft mir, mich weniger nervös zu fühlen.

   Daardoor voel ik me minder zenuwachtig.

   Das

   dat

   hilft

   helpt

   mir

   me

   mich … zu fühlen

   zich voelen

   weniger

   minder

   nervös

   zenuwachtig

   Uitgebreide uitleg

   Das is hier het onderwerp en verwijst naar een eerder genoemde situatie of inhoud; de precieze referent wordt niet afzonderlijk benoemd. In combinatie met de vaste vertaling krijgt het een oorzakelijke lezing als “dat/daardoor”. De vorm das is hier een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord, niet een lidwoord vóór een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Das ist wichtig. — “Dat is belangrijk.” hilft komt van helfen en is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. helfen gebruikt voor de persoon die baat heeft de datief: Das hilft mir. — “Dat helpt me.” De vorm hilft hoort dus bij het onderwerp Das; mir is niet het onderwerp. mir is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich in de eerste persoon enkelvoud. Hier duidt het de persoon aan die het effect ervaart: “mij/me”. Vergelijk in een ander voorbeeld: Das hilft ihr. — “Dat helpt haar.” mich is de accusatieve reflexieve vorm van ich. Samen met zu fühlen vormt het de reflexieve infinitiefconstructie sich fühlen; hier staat de vorm die bij de eerste persoon enkelvoud hoort: mich fühlen. Het gaat om het ervaren van de eigen toestand, niet om iemand anders voelen. zu fühlen komt van fühlen en is een infinitief met zu. Na helfen kan een datiefpersoon zo worden verbonden met wat die persoon ervaart of doet: Das hilft mir, mich zu konzentrieren. — “Dat helpt me om me te concentreren.” In de gegeven zin wordt mich ... zu fühlen door weniger onderbroken; de twee delen horen grammaticaal wel bij elkaar. weniger geeft een lagere graad aan: “minder”. Het is de vergelijkende vorm van wenig: wenig — “weinig”, weniger — “minder”, am wenigsten — “het minst”. Hier bepaalt het de mate waarin iemand zich nerveus voelt. nervös is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “zenuwachtig”. Na sich fühlen staat het als een predicatieve beschrijving en krijgt het hier geen uitgang: Ich fühle mich nervös. — “Ik voel me zenuwachtig.” Samen betekent Das hilft mir dat die situatie of inhoud de spreker helpt. De constructie mir, mich ... zu fühlen geeft aan wie de ervaring heeft en wat die persoon ervaart; weniger nervös verlaagt de graad van die toestand. De volledige betekenis is daarom: “Daardoor voel ik me minder zenuwachtig.”

8. Beginne mit dieser Szene.

   Begin met deze scène.

   Beginne

   begin

   mit

   met

   dieser

   deze

   Szene

   scène

   Uitgebreide uitleg

   Beginne is hier de gebiedende wijs van beginnen (“beginnen”) voor één aangesproken persoon in de informele du-vorm. De stamklinker verandert niet: beginnen → du beginnst → Beginne!. Een formele aansporing heeft een andere vorm: Beginnen Sie!. mit betekent hier “met” en leidt in het Duits de datief in. Dat is geen vrije keuze van het volgende woord: het voorzetsel mit vereist deze naamval, ook wanneer de betekenis in het Nederlands gewoon “met” blijft. dieser betekent hier “deze” en is de datiefvorm van het aanwijzende woord bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het patroon is bijvoorbeeld diese Szene als onderwerp of lijdend voorwerp, maar mit dieser Szene na mit. Het woord dat hier de datiefvorm draagt, is dieser; Szene zelf verandert niet van vorm. Szene betekent “scène”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Szene. Een bruikbaar voorbeeld is Wir sehen eine Szene. — “We zien een scène.” Samen vormen de delen Beginne mit dieser Szene.: “Begin met deze scène.” Beginne geeft de aansporing, en mit dieser Szene noemt het startpunt. De zin spreekt één persoon informeel aan en gebruikt een gewone, directe instructie.

9. Ich passe mich deinem Tempo an.

   Ik volg jouw tempo.

   Ich

   ik

   passe … an

   pas ... aan

   mich

   me

   deinem

   jouw

   Tempo

   tempo

   Uitgebreide uitleg

   Ich is het persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp: “ik”. Het hoort bij de werkwoordsvorm passe. Voorbeeld: Ich lerne. — “Ik leer.” passe en an zijn hier de gescheiden delen van het werkwoord sich anpassen: zich aanpassen. In een hoofdzin staat het voorvoegsel an achteraan: Ich passe mich an. De vorm passe is de eerste persoon enkelvoud van anpassen; samen met an betekent de vorm hier “pas aan”. Dit is niet het afzonderlijke werkwoord passen, dat onder andere “passen” of “geschikt zijn” kan betekenen. mich is de wederkerende vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de accusatief: in deze zin meestal “me”. Het onderwerp Ich en mich verwijzen naar dezelfde persoon. Voorbeeld: Du passt dich an. — “Jij past je aan.” deinem is de bezittelijke bepaler bij Tempo, met de basisvorm dein (“jouw”). Tempo staat hier in de datief, omdat sich anpassen een datiefcomplement kan hebben: zich aanpassen aan iemand of iets. Tempo is onzijdig enkelvoud (das Tempo), waardoor dein in de datiefvorm deinem verschijnt. De uitgang hoort dus bij dein, niet bij Tempo. Tempo is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Tempo. Hier betekent het “tempo” of “snelheid”, dus de snelheid waarmee iemand iets doet. Voorbeeld: Das Tempo ist niedrig. — “Het tempo is laag.” Samen vormt de zin Ich passe mich deinem Tempo an: “Ik pas me aan jouw tempo aan.” De vaste vertaling Ik volg jouw tempo geeft die betekenis natuurlijk weer: de spreker stemt zijn of haar tempo af op dat van de aangesprokene.