Plannen aanpassen door het weer | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Das Wetter kann unsere Pläne ändern.

   Het weer kan onze plannen veranderen.

   Das Wetter

   het weer

   kann

   kan

   unsere

   onze

   Pläne

   plannen

   ändern

   veranderen

   Uitgebreide uitleg

   Das Wetter betekent hier “het weer”. Wetter is een zelfstandig naamwoord: het enkelvoud is das Wetter, en het woord wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. Het lidwoord das hoort bij het onzijdige grammaticale geslacht van dit woord. Voorbeeld: Das Wetter ist schön. — “Het weer is mooi.” kann komt van können en is hier de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: er/sie/es kann. Het is een modaal werkwoord en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit: iets kan gebeuren. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief, meestal aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Der Wind kann die Tür öffnen. — “De wind kan de deur openen.” unsere betekent “onze” en bepaalt hier het zelfstandig naamwoord Pläne. De vorm is aangepast aan de naamval, het getal en het grammaticale geslacht van het bepaalde zelfstandig naamwoord. Hier staat Pläne als meervoudig lijdend voorwerp; bij een meervoudig zelfstandig naamwoord krijgt deze bezittelijke bepaler in deze vorm de uitgang -e. Het bezittelijke woord geeft aan dat de plannen bij de spreker en minstens één andere persoon horen. Voorbeeld: Wir prüfen unsere Pläne. — “We controleren onze plannen.” Pläne betekent “plannen”. Het is het meervoud van der Plan; de klinker verandert in het meervoud: Plan → Pläne. In deze zin is Pläne het lijdend voorwerp van ändern: datgene wat veranderd kan worden. Voorbeeld: Unsere Pläne sind flexibel. — “Onze plannen zijn flexibel.” ändern betekent “veranderen” en staat hier in de infinitief na het modale werkwoord kann. Het onderwerp van ändern blijft hetzelfde als het onderwerp van kann: Das Wetter kan de verandering veroorzaken. ändern is niet hetzelfde als sich ändern: zonder sich verandert iemand of iets een ander(e) zaak; met sich verandert iets zelf. Voorbeeld: Wir ändern den Termin. — “We veranderen de afspraak.” Samen vormen de delen: Das Wetter is het onderwerp, kann geeft de mogelijkheid aan, unsere Pläne is het lijdend voorwerp en ändern is de infinitief die bij kann hoort. De hele zin betekent daarom: “Het weer kan onze plannen veranderen.”

2. Das Picknick könnte schwierig werden, wenn es regnet.

   De picknick kan lastig worden als het regent.

   Picknick

   picknick

   könnte

   kan / zou kunnen

   schwierig

   moeilijk

   werden

   worden

   wenn

   als / wanneer

   es regnet

   het regent

   Uitgebreide uitleg

   Picknick betekent hier een picknick. Het is een zelfstandig naamwoord: das Picknick; het lidwoord en het woord zelf laten zien dat het grammaticaal onzijdig is. Het meervoud is die Picknicks. Voorbeeld: Wir machen ein Picknick. — We houden een picknick. könnte is de vorm van können voor een mogelijke situatie: könnte + infinitief betekent “zou kunnen …”. Hier staat könnte bij werden, dus het drukt een mogelijkheid uit, niet een vaststaand feit. können kan ook een vermogen of toestemming uitdrukken, maar dat is hier niet de bedoeling. Voorbeeld: Es könnte später regnen. — Het zou later kunnen regenen. schwierig betekent hier “moeilijk” of “lastig”. De vergelijking is schwierig — schwieriger — am schwierigsten: moeilijk — moeilijker — het moeilijkst. In deze zin beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de toestand van de picknick via werden; het verbuigt hier niet, omdat het na werden als naamwoordelijk deel staat. Voorbeeld: Die Aufgabe ist schwierig. — De opdracht is moeilijk. werden is de infinitief van werden, “worden”. Met een bijvoeglijk naamwoord geeft het een verandering van toestand aan: schwierig werden = moeilijk worden. Dat is iets anders dan sein in schwierig sein, dat alleen een toestand beschrijft. Voorbeeld: Der Weg wird dunkel. — De weg wordt donker. wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in: “als”. In een Duitse bijzin met wenn staat de persoonsvorm achteraan. Daarom staat regnet aan het einde van de bijzin. Wenn kan ook “wanneer” betekenen als het om een herhaalde of algemene tijd gaat; hier gaat het om de voorwaarde dat het regent. es regnet betekent hier “het regent”. regnet is de derde persoon enkelvoud van regnen in de tegenwoordige tijd. es is in deze weeruitdrukking een grammaticaal onderwerp; het verwijst hier niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Wenn es regnet, bleiben wir zu Hause. — Als het regent, blijven we thuis. Samen vormt Das Picknick könnte schwierig werden de betekenis “De picknick zou lastig kunnen worden”. De bijzin wenn es regnet geeft de voorwaarde: dat mogelijke probleem ontstaat als het regent. De hele zin betekent dus: “De picknick kan lastig worden als het regent.”

3. Sollen wir absagen oder stattdessen etwas drinnen planen?

   Zullen we afzeggen of in plaats daarvan iets binnen plannen?

   Sollen wir

   zullen we …?

   absagen

   afzeggen

   stattdessen

   in plaats daarvan

   etwas

   iets

   drinnen

   binnen

   planen

   plannen

   Uitgebreide uitleg

   Sollen wir bevat sollen plus wir. In deze vraag betekent sollen ongeveer “zullen we” en vraagt de spreker om een voorstel of beslissing: “Zullen wij …?” Het werkwoord staat vóór het onderwerp, zoals vaak in een Duitse ja-neevraag. In een mededelende zin staat de volgorde anders: Wir sollen ... betekent “Wij moeten/zouden ...”. absagen betekent hier een geplande afspraak of activiteit afzeggen. Het is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin kan de vervoegde vorm sagt ... ab zijn, terwijl het volledige werkwoord na sollen als infinitief absagen verschijnt. Voorbeeld: Wir sagen das Treffen ab. — “We zeggen de afspraak af.” stattdessen verwijst naar een alternatief voor wat eerder is genoemd. Het betekent “in plaats daarvan” en verbindt hier de twee mogelijkheden: afzeggen, of iets anders doen. etwas is een onbepaald voornaamwoord met de betekenis “iets”. Het benoemt hier geen specifiek plan of voorwerp; wat precies gepland wordt, blijft onbepaald. Voorbeeld: Wir planen etwas. — “We plannen iets.” drinnen is een bijwoord voor een plaats binnen een gebouw of andere overdekte ruimte. Het beschrijft waar de activiteit plaatsvindt, niet wat er gepland wordt. Het tegenovergestelde is vaak draußen, “buiten”. Voorbeeld: Wir bleiben drinnen. — “We blijven binnen.” planen betekent “plannen” of “organiseren”. Na sollen blijft het in de infinitief staan. Het onderwerp van dit werkwoord is nog steeds wir: de spreker stelt voor dat de groep samen iets binnen plant. Voorbeeld: Wir planen ein Treffen. — “We plannen een afspraak.” De vraag bouwt zo twee alternatieven op: Sollen wir absagen (“Zullen we afzeggen”) of stattdessen etwas drinnen planen (“in plaats daarvan iets binnen plannen”). De volledige betekenis is: “Zullen we afzeggen of in plaats daarvan iets binnen plannen?” Het is een open voorstel over wat de groep vervolgens zal doen; de zin zegt nog niet welke optie gekozen wordt.

4. Bleiben wir flexibel und treffen wir uns drinnen.

   Laten we flexibel blijven en binnen afspreken.

   Bleiben wir

   laten we blijven

   flexibel

   flexibel

   treffen wir uns

   laten we afspreken

   drinnen

   binnen

   Uitgebreide uitleg

   Bleiben wir gebruikt de Duitse voorstelvorm voor “laten we …”. De persoonsvorm staat vooraan en wir noemt de groep die de handeling uitvoert: Bleiben wir ruhig. — “Laten we rustig blijven.” Het werkwoord bleiben heeft als basisvorm bleiben; in deze vorm verandert het niet door een afzonderlijk zichtbaar persoonsuitgangselement. flexibel betekent hier dat men zich aan veranderende omstandigheden kan aanpassen. Het is een bijvoeglijk naamwoord en staat na bleiben als predicatief complement; daarom krijgt het hier geen uitgang. Vergelijk: Wir bleiben flexibel. — “We blijven flexibel.” Voor een zelfstandig naamwoord kan de vorm wel een uitgang krijgen, afhankelijk van de grammaticale context, bijvoorbeeld ein flexibler Plan — “een flexibel plan”. treffen wir uns is opnieuw een voorstel in de eerste persoon meervoud: “laten we elkaar ontmoeten / afspreken”. treffen is de basisvorm van “ontmoeten” of “treffen”. uns verwijst hier naar de leden van de groep die elkaar ontmoeten; het is de vorm voor “ons” in deze functie. Het werkwoord en het voornaamwoord vormen samen de gebruikelijke uitdrukking sich treffen: Wir treffen uns morgen. — “We spreken morgen af.” De vorm treffen wir uns heeft dezelfde voorstelstructuur als Bleiben wir, maar met uns erbij omdat de deelnemers elkaar ontmoeten. drinnen is een bijwoord met de betekenis “binnen”, dus op een plaats binnenshuis of in een binnenruimte. Het verandert niet naar geslacht of getal: Wir essen drinnen. — “We eten binnen.” Het contrastieve plaatsbijwoord is draußen — “buiten”; dat is een andere vorm, niet een verbuiging van drinnen. Samen bestaan de twee voorstellen uit Bleiben wir flexibel (“laten we flexibel blijven”) en treffen wir uns drinnen (“laten we binnen afspreken”). De eerste handeling krijgt het bijvoeglijk naamwoord flexibel als beschrijving; de tweede krijgt drinnen als plaatsaanduiding. De volledige betekenis is daarom: “Laten we flexibel blijven en binnen afspreken.”

5. Das klingt besser, als draußen nass zu werden.

   Dat klinkt beter dan buiten nat te worden.

   Das

   dat

   klingt

   klinkt

   besser

   beter

   als

   dan

   draußen

   buiten

   nass

   nat

   zu werden

   nat worden

   Uitgebreide uitleg

   Das staat hier zelfstandig en verwijst naar de situatie of optie die wordt beoordeeld: “dat”. Het is dus geen lidwoord vóór een zelfstandig naamwoord. Als zelfstandig aanwijzend voornaamwoord kan das naar een situatie verwijzen zonder dat die situatie opnieuw wordt genoemd. klingt is de derde persoon enkelvoud van klingen in de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het niet letterlijk alleen “een geluid maken”, maar “klinken” in de betekenis “een indruk maken” of “lijken”. Voorbeeld: Das klingt gut. — “Dat klinkt goed.” besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten. Het vergelijkt de eerste optie met de daaropvolgende mogelijkheid: die eerste optie klinkt beter. Besser is hier dus het bijvoeglijk naamwoord dat wordt vergeleken; Das is niet de basisvorm ervan. als leidt na een vergrotende trap de vergelijking in: besser als ... betekent “beter dan ...”. Bij een gewone gelijkheidsvergelijking gebruikt het Duits vaak so ... wie ..., bijvoorbeeld so gut wie gestern — “zo goed als gisteren”. draußen is een bijwoord en betekent “buiten”, dus op een plaats in de openlucht of buiten de betreffende binnenruimte. Voorbeeld: Die Kinder spielen draußen. — “De kinderen spelen buiten.” nass betekent hier “nat”. Het staat vóór het werkwoord werden als een predicatief bijvoeglijk naamwoord: het beschrijft de toestand die ontstaat, niet een zelfstandig naamwoord. Daarom krijgt nass hier geen uitgang voor naamval of geslacht. Nass werden betekent “nat worden”. zu werden bestaat uit het infinitief werden met zu. In deze constructie maakt zu werden samen met nass een infinitiefgroep: nass zu werden — “nat te worden”. Werden betekent hier “worden”, niet het hulpwerkwoord in een toekomstige tijd. Een vergelijkbaar voorbeeld is Es ist unangenehm, krank zu werden. — “Het is onaangenaam om ziek te worden.” De zin bouwt als volgt op: Das klingt besser = “Dat klinkt beter”; als opent de vergelijking; draußen nass zu werden betekent “buiten nat te worden”. Samen betekent Das klingt besser, als draußen nass zu werden.: “Dat klinkt beter dan buiten nat te worden.” De infinitiefgroep benoemt waarmee de eerste optie wordt vergeleken.

6. Wir können trotzdem zusammen in der Nähe zu Mittag essen.

   We kunnen nog steeds samen in de buurt lunchen.

   Wir können

   we kunnen

   trotzdem

   toch / desondanks

   zusammen

   samen

   in der Nähe

   in de buurt

   zu Mittag essen

   lunchen

   Uitgebreide uitleg

   Wir können betekent hier “we kunnen”. Wir is de eerste persoon meervoud: de spreker rekent zichzelf en minstens één andere persoon tot de groep. können is de tegenwoordige vorm van können bij wir; het drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in het Duits meestal als infinitief zonder zu aan het einde van de zin: Wir können heute bleiben. — “We kunnen vandaag blijven.” trotzdem betekent hier “toch” of “desondanks”. Het verbindt deze mogelijkheid met iets dat eraan voorafgaat en dat een belemmering of tegenstelling vormt. Het is een bijwoord en kan dus als zelfstandig zinsdeel worden geplaatst: Es regnet; trotzdem gehen wir. — “Het regent; toch gaan we.” zusammen betekent “samen”: de betrokken personen doen de handeling gezamenlijk. Het beschrijft hier de manier waarop het lunchen gebeurt, niet wie precies tot de groep behoort. Een herbruikbaar voorbeeld is Wir lernen zusammen. — “We leren samen.” in der Nähe betekent “in de buurt” of “dichtbij”. Nähe is een zelfstandig naamwoord met de basisvorm die Nähe. In deze vaste plaatsbepaling staat het na in in de datief: bij het vrouwelijke enkelvoud wordt die dan der, vandaar in der Nähe. in der Nähe von ... kan een concrete plek nader aanduiden, bijvoorbeeld in der Nähe von Berlin — “in de buurt van Berlijn”. zu Mittag essen betekent “lunchen” of letterlijk “'s middags eten”. In deze uitdrukking is zu Mittag een vaste tijdsaanduiding; het zu is hier dus niet de infinitiefmarkeerder na een werkwoord. Het werkwoord is essen, met de basisvorm essen; in de hoofdzin staat het door können als onverbogen infinitief aan het einde: Wir können zu Mittag essen. — “We kunnen lunchen.” Samen vormt de zin Wir können trotzdem zusammen in der Nähe zu Mittag essen.: ondanks de eerder genoemde omstandigheid is het nog altijd mogelijk om gezamenlijk in de buurt te lunchen. De woordgroep in der Nähe geeft de plaats aan, en zu Mittag essen de maaltijdactiviteit. De Nederlandse vertaling is daarom: “We kunnen nog steeds samen in de buurt lunchen.”

7. Ich schreibe den anderen wegen der Änderung.

   Ik stuur de anderen een bericht over de verandering.

   Ich

   ik

   schreibe

   schrijf; stuur een bericht

   den anderen

   de anderen

   wegen

   wegens; over

   Änderung

   verandering

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; het verwijst naar de spreker, zonder dat de context diens identiteit specificeert. schreibe is de vorm van schreiben (“schrijven”) voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich schreibe. In combinatie met een ontvanger kan schreiben ook betekenen dat je iemand een bericht schrijft of stuurt. Voorbeeld: Ich schreibe meiner Schwester. — “Ik schrijf mijn zus een bericht.” den anderen betekent hier “de anderen”. anderen is de vorm van andere bij een meervoudige groep; den markeert hier de datief, de ontvanger van het schrijven. Het lidwoord en de uitgang maken dus duidelijk dat de anderen degenen zijn aan wie wordt geschreven. Het aantal personen binnen die groep wordt niet verder bepaald. wegen betekent hier “over” of letterlijker “wegens”. Het leidt de reden of het onderwerp in van het schrijven. In deze zin staat het met de genitief: wegen der Änderung. Änderung is een zelfstandig naamwoord met als basisvorm Änderung, “verandering”. der is hier niet het bepaalde lidwoord bij een mannelijke vorm, maar de genitief enkelvoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Änderung: wegen der Änderung. Samen vormen de delen: Ich schreibe (“ik schrijf een bericht”) + den anderen (“aan de anderen”) + wegen der Änderung (“over/wegens de verandering”). De volledige betekenis is daarom: “Ik stuur de anderen een bericht over de verandering.”

8. Das hilft allen beim Planen, besonders weil sich das Wetter ändert.

   Dat helpt iedereen om te plannen, vooral nu het weer verandert.

   hilft

   helpt

   allen

   iedereen

   beim Planen

   bij het plannen

   besonders

   vooral

   weil

   omdat

   sich

   zich

   Wetter

   weer

   ändert

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   hilft komt van helfen en betekent hier “helpt”. Het is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: helfen → hilft bij een enkelvoudig onderwerp. Bij helfen staat de geholpen persoon of groep in de datief. allen is de datief meervoud van alle en betekent hier “iedereen” of “alle mensen”. Het benoemt de groep die hulp krijgt; de vorm is dus meervoud. beim Planen betekent “bij het plannen”. beim is de samentrekking van bei dem; Planen is een zelfstandig gebruikt werkwoord en krijgt daarom een hoofdletter. Het patroon beim + zelfstandig gebruikt werkwoord kan een activiteit aanduiden, bijvoorbeeld beim Lesen — “bij het lezen”. besonders betekent “vooral” en legt nadruk op wat erop volgt. Het verandert hier niet van vorm. weil betekent “omdat” en leidt een bijzin met een reden in. In een Duitse weil-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Hier staat ändert daarom aan het einde van de bijzin. sich hoort hier bij de reflexieve constructie sich ändern, “veranderen”. Het verwijst grammaticaal terug naar het onderwerp das Wetter; in deze zin verandert het weer dus zelf. Andere personen hebben andere vormen, bijvoorbeeld ich ändere mich — “ik verander”, maar bij dit derde-persoon enkelvoud staat sich. Wetter betekent “weer”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onzijdige lidwoord das: das Wetter. In deze zin is das Wetter het onderwerp van ändert, niet het voorwerp. ändert komt van ändern en betekent hier “verandert”. Het is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, passend bij das Wetter: ändern → ändert. Samen met sich vormt het sich ändern; zonder sich kan ändern betekenen dat iemand of iets iets anders verandert, zoals in Sie ändert den Plan — “Zij verandert het plan”. De hele zin bestaat uit Das hilft allen (“Dat helpt iedereen”) en beim Planen (“bij het plannen”). Daarna geeft besonders weil sich das Wetter ändert de reden die extra wordt benadrukt: “vooral omdat het weer verandert”. Volgens de vaste vertaling luidt het geheel: “Dat helpt iedereen om te plannen, vooral nu het weer verandert.”