Een koffer ordenen voor de reis | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mein Koffer ist unordentlich, und wir fahren morgen los.

   Mijn koffer is rommelig en we vertrekken morgen.

   Mein

   mijn

   Koffer

   koffer

   ist

   is

   unordentlich

   rommelig

   und

   en

   wir

   wij

   fahren

   rijden

   morgen

   morgen

   los

   weg; los-

   Uitgebreide uitleg

   Mein betekent hier “mijn” en staat bij Koffer, een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en de nominatief: der Koffer → mein Koffer. Bezittelijke vormen zoals mein en meine passen zich aan de grammaticale kenmerken van het volgende zelfstandig naamwoord aan. Vergelijk meine Tasche in de nominatief. Koffer betekent “koffer”. Het meervoud heeft dezelfde vorm: der Koffer tegenover die Koffer; het lidwoord of de context maakt het verschil. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. Hier verbindt het het onderwerp met een beschrijving: Der Koffer ist unordentlich — “De koffer is rommelig.” unordentlich betekent hier “rommelig” of “niet netjes geordend”. Na sein krijgt dit bijvoeglijk naamwoord geen uitgang: Der Koffer ist unordentlich. Vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het wel een passende uitgang, bijvoorbeeld ein unordentlicher Koffer — “een rommelige koffer”. und verbindt hier twee gelijkwaardige mededelingen. wir betekent “wij” en is hier het onderwerp in de eerste persoon meervoud. Daarom staat het werkwoord in de wij-vorm: Wir fahren. fahren is hier de eerste persoon meervoud van fahren, waarvan de algemene betekenis “rijden” is. Samen met los vormt het het scheidbare werkwoord losfahren, dat in deze zin “vertrekken” betekent. Voorbeeld: Wir fahren heute los — “Wij vertrekken vandaag.” morgen betekent “morgen” en geeft aan wanneer het vertrek plaatsvindt. De tegenwoordige tijd kan in het Duits, met zo’n tijdsbepaling, ook een toekomstige gebeurtenis uitdrukken. los is hier het scheidbare deel van losfahren. In een hoofdzin staat het vervoegde deel op de tweede plaats en komt het partikel aan het einde: Wir fahren morgen los. Het losse woord los heeft ook andere toepassingen, maar in deze zin draagt het samen met fahren de betekenis “vertrekken”. De hele zin bestaat uit twee delen: Mein Koffer ist unordentlich — “Mijn koffer is rommelig” — en wir fahren morgen los — “wij vertrekken morgen”. Samen betekent de zin: “Mijn koffer is rommelig en we vertrekken morgen.”

2. Falte zuerst die Hemden, um Platz zu sparen.

   Vouw de shirts eerst op om ruimte te besparen.

   Falte

   vouw!; opvouwen

   zuerst

   eerst

   Hemden

   overhemden; shirts

   Platz

   ruimte

   sparen

   besparen

   Uitgebreide uitleg

   Falte betekent hier “vouw op” en is de gebiedende wijs van falten (“vouwen”). De vorm spreekt één persoon aan met du; het onderwerp staat niet afzonderlijk in de zin. Bijvoorbeeld: Falte das Papier! — “Vouw het papier op!” zuerst betekent “eerst” en geeft de volgorde aan: deze handeling komt vóór andere mogelijke handelingen. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of aantal. Hemden is het meervoud van das Hemd (“het overhemd”). In deze zin is het de directe aanvulling bij falte; het meervoud ziet er in de accusatief hetzelfde uit als in de nominatief: die Hemden. Het vaste woord verwijst hier naar de shirts uit de vertaling. Platz betekent “ruimte”. Het is een zelfstandig naamwoord; in Platz sparen staat het zonder lidwoord in de gebruikelijke betekenis “ruimte besparen”. Bijvoorbeeld: Wir brauchen mehr Platz. — “We hebben meer ruimte nodig.” sparen betekent “besparen” of “sparen”. Hier staat het als infinitief in de constructie um ... zu sparen, die een doel uitdrukt. um Platz zu sparen betekent dus “om ruimte te besparen”. Samen vormt de zin: Falte zuerst die Hemden — “Vouw de shirts eerst op” — gevolgd door um Platz zu sparen — “om ruimte te besparen”. De volledige betekenis is: “Vouw de shirts eerst op om ruimte te besparen.”

3. Soll ich die Flüssigkeiten von den Kleidern trennen?

   Moet ik de vloeistoffen van de kleren scheiden?

   Soll ich

   zal ik

   Flüssigkeiten

   vloeistoffen

   Kleidern

   kleren

   trennen

   scheiden

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich drukt hier een ja-neevraag uit over een handeling die de spreker zou uitvoeren: “zal/moet ik …?”. sollen is de grondvorm; soll is de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon enkelvoud (ich). In een vraag staat deze vorm vooraan en komt het zelfstandige werkwoord als infinitief aan het einde. Voorbeeld: Soll ich warten? — “Zal ik wachten?” Flüssigkeiten betekent hier “vloeistoffen”. Het is het meervoud van Flüssigkeit (“vloeistof”). Het lidwoord die past bij dit meervoud; in deze zin is de hele woordgroep het lijdend voorwerp van trennen. Kleidern betekent hier “kleren”. De grondvorm is Kleid (“kledingstuk”), met meervoud Kleider. Na von staat het meervoud in de datief: von den Kleidern. Het element -n aan Kleidern markeert hier dus de datieve meervoudsvorm. Voorbeeld: Das Wasser kommt von den Kleidern. — “Het water komt van de kleren.” trennen betekent “scheiden” of “uit elkaar halen”. Het is hier een infinitief die door soll naar het einde van de zin wordt gestuurd. Het werkwoord kan een lijdend voorwerp hebben, zoals die Flüssigkeiten, en met von aangeven waarvan iets wordt gescheiden. Voorbeeld: Ich trenne das Papier vom Plastik. — “Ik scheid het papier van het plastic.” Samen bestaat de vraag uit Soll ich + die Flüssigkeiten + von den Kleidern + trennen: de spreker vraagt of die de vloeistoffen van de kleren moet scheiden. die Flüssigkeiten is wat gescheiden wordt en von den Kleidern geeft aan waarvan ze worden gescheiden. De eindpositie van trennen is kenmerkend voor een hoofdzin met het modale werkwoord sollen.

4. Pack die Flüssigkeiten in einen Plastikbeutel, bevor du sie einpackst.

   Doe de vloeistoffen in een plastic zak voordat je ze inpakt.

   Pack

   doe / stop

   die

   de

   Flüssigkeiten

   vloeistoffen

   in einen

   in een

   Plastikbeutel

   plastic zak

   bevor

   voordat

   du

   je

   sie

   ze

   einpackst

   inpakt

   Uitgebreide uitleg

   Pack is de gebiedende wijs van packen (“inpakken”). Bij een bevel aan één persoon wordt het onderwerp du meestal niet uitgesproken: Pack die Flüssigkeiten ... betekent “Doe de vloeistoffen ...”. Voor een bevel aan meerdere personen staat bijvoorbeeld Packt .... die Flüssigkeiten: Flüssigkeit betekent “vloeistof”; Flüssigkeiten is het meervoud. Het woord die is hier het bepaald lidwoord bij dit meervoud en staat in de accusatief, omdat de vloeistoffen het directe voorwerp van pack zijn. Enkelvoud: die Flüssigkeit; meervoud: die Flüssigkeiten. in einen Plastikbeutel: in geeft hier een beweging naar binnen aan en krijgt daarom de accusatief. einen is de accusatiefvorm van het onbepaalde lidwoord bij het mannelijke enkelvoud; Beutel is mannelijk. Plastikbeutel betekent “plastic zak” en is een samenstelling van Plastik en Beutel. Vergelijk de locatie zonder beweging: in einem Plastikbeutel = “in een plastic zak”. bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Een herbruikbaar patroon is: bevor + onderwerp + ... + werkwoord. du is het informele persoonlijk voornaamwoord voor “je/jij” als onderwerp. Het hoort hier bij einpackst, de tweede persoon enkelvoud van einpacken in de tegenwoordige tijd. sie is hier het persoonlijk voornaamwoord voor “ze/hen” in het meervoud en verwijst naar die Flüssigkeiten, zoals de vaste vertaling bevestigt. Het is in deze bijzin het lijdend voorwerp van einpackst. einpackst komt van einpacken (“inpakken”). In een hoofdzin wordt dit scheidbare werkwoord bij du bijvoorbeeld Du packst die Flüssigkeiten ein. In deze bijzin blijft het voorvoegsel eraan vast: ..., bevor du sie einpackst. De vorm -st markeert hier de tweede persoon enkelvoud. De hele zin bestaat uit een bevel en een tijdsbepalende bijzin: Pack die Flüssigkeiten in einen Plastikbeutel geeft de opdracht om de vloeistoffen in een plastic zak te doen; bevor du sie einpackst bepaalt dat dit moet gebeuren vóórdat je ze inpakt. Samen betekent de zin: “Doe de vloeistoffen in een plastic zak voordat je ze inpakt.”

5. Der Koffer ist fast an der Gewichtsgrenze.

   De koffer zit bijna aan de gewichtsgrens.

   Koffer

   koffer

   ist

   is / zit

   fast

   bijna

   an der

   aan de

   Gewichtsgrenze

   gewichtsgrens

   Uitgebreide uitleg

   Koffer betekent hier “koffer”. Het is een zelfstandig naamwoord; Duitse zelfstandige naamwoorden worden met een hoofdletter geschreven. Het meervoud is Koffer — dezelfde vorm als het enkelvoud; het lidwoord maakt het verschil zichtbaar: der Koffer tegenover die Koffer. ist is de vorm van sein (“zijn”) bij er, sie of es in de tegenwoordige tijd. Hier hoort die vorm bij der Koffer: Der Koffer ist .... In deze combinatie wordt ist natuurlijk weergegeven als “is” of, met de Nederlandse context, “zit”. Andere belangrijke vormen zijn ich bin, du bist en wir sind. fast betekent “bijna” en verzacht de daaropvolgende toestand: de grens is nog niet helemaal bereikt. Voorbeeld: Der Zug ist fast da. — “De trein is er bijna.” an der bestaat uit het voorzetsel an en het vrouwelijke bepaalde lidwoord der. In deze vaste uitdrukking betekent an dat iets een grens of limiet heeft bereikt of er heel dicht bij is. Grenze is vrouwelijk: die Grenze; na an bij een vaste plaats of toestand staat hier der Grenze (de datief). Het voorzetsel en het lidwoord vormen samen dus an der, niet één enkel woord. Gewichtsgrenze betekent “gewichtsgrens”: de toegestane of relevante grens voor het gewicht. Het is samengesteld uit Gewicht (“gewicht”) en Grenze (“grens”), maar het hele woord is een zelfstandig naamwoord met vrouwelijk geslacht: die Gewichtsgrenze. Daarom verschijnt in deze constructie der Gewichtsgrenze. Voorbeeld: Der Koffer ist an der Gewichtsgrenze. — “De koffer zit aan de gewichtsgrens.” Samen vormen Der Koffer ist fast an der Gewichtsgrenze de betekenis: “De koffer zit bijna aan de gewichtsgrens.” Der Koffer is het onderwerp, ist geeft de toestand aan, fast maakt duidelijk dat de grens nog net niet volledig bereikt is, en an der Gewichtsgrenze benoemt die grens.

6. Dann leg die schweren Bücher in deinen Rucksack.

   Verplaats dan de zware boeken naar je rugzak.

   Dann

   dan

   leg

   verplaats / leg

   schweren

   zware

   Bücher

   boeken

   Rucksack

   rugzak

   Uitgebreide uitleg

   Dann geeft de volgorde in de tijd aan: eerst gebeurt iets anders, daarna dit. Het is een bijwoord. Voorbeeld: Dann gehen wir. = “Dan gaan we.” leg is hier de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van legen (“leggen, plaatsen”). De vorm komt overeen met de stam zonder de uitgang van de infinitief: legen → leg. In deze zin betekent het, door de bestemming, “verplaats/leg”. Voorbeeld: Leg das Buch auf den Tisch. = “Leg het boek op de tafel.” schweren is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord schwer (“zwaar”). In die schweren Bücher staat het in het meervoud na het bepaalde lidwoord die, daarom krijgt het de uitgang -en. Een nuttige vergelijkingsreeks is schwer – schwerer – am schwersten (“zwaar” – “zwaarder” – “het zwaarst”). Bücher is het meervoud van Buch (“boek”); de klinker verandert daarbij: Buch → Bücher. Het gaat hier om de boeken die als object van leg worden verplaatst. Voorbeeld: Die Bücher sind schwer. = “De boeken zijn zwaar.” In in deinen Rucksack geeft in een beweging naar binnen aan. Daarom staat de naamwoordgroep in de accusatief: dein wordt bij het mannelijk enkelvoud deinen, en Rucksack heeft als basisvorm met lidwoord der Rucksack. Bij een plaats zonder beweging staat na dit soort in juist de datief, bijvoorbeeld Die Bücher sind in deinem Rucksack. = “De boeken zitten in je rugzak.” Samen vormt de zin: Dann (“dan”) + leg (“leg/verplaats”) + die schweren Bücher (“de zware boeken”) + in deinen Rucksack (“naar/in je rugzak”). De vaste betekenis is dus: “Verplaats dan de zware boeken naar je rugzak.”

7. Dadurch lässt sich der Koffer leichter schließen.

   Daardoor is de koffer gemakkelijker te sluiten.

   Dadurch

   daardoor

   lässt sich

   laat zich ... / kan ... worden

   Koffer

   koffer

   leichter

   gemakkelijker

   schließen

   sluiten

   Uitgebreide uitleg

   Dadurch betekent hier “daardoor” of “door dat”. Het verwijst naar een eerder genoemde handeling of omstandigheid. De precieze oorzaak wordt in deze zin zelf niet benoemd. Voorbeeld: Dadurch wird die Arbeit schneller. — “Daardoor wordt het werk sneller.” lässt sich vormt hier met schließen de constructie sich lassen + infinitief. Die drukt uit dat iets mogelijk of uitvoerbaar is, vaak vertaald als “kan worden …” of “is … te”. lässt is de vorm van lassen voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd; het onderwerp is hier der Koffer. sich hoort bij deze constructie en verwijst niet naar een afzonderlijk genoemde persoon. Voorbeeld: Die Tür lässt sich öffnen. — “De deur kan worden geopend.” Koffer betekent “koffer”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Koffer; het meervoud is die Koffer. In de gegeven zin is der Koffer het onderwerp van de constructie. Voorbeeld: Der Koffer ist schwer. — “De koffer is zwaar.” leichter is de vergrotende vorm van leicht en betekent hier “gemakkelijker”. Het beschrijft hoe gemakkelijk het sluiten verloopt; het is dus een vergelijkende bijwoordelijke vorm bij schließen, niet een vorm van Koffer. De bruikbare reeks is leicht → leichter → am leichtesten: “gemakkelijk” → “gemakkelijker” → “het gemakkelijkst”. Voorbeeld: Mit diesem Griff lässt sich der Deckel leichter öffnen. — “Met deze handgreep kan het deksel gemakkelijker worden geopend.” schließen is de infinitief en betekent hier “sluiten”. Na lässt sich blijft het werkwoord in de infinitief en staat het aan het einde van deze zin. Het kan ook zelfstandig worden gebruikt: Bitte schließen Sie die Tür. — “Sluit u alstublieft de deur.” Samen betekent Dadurch lässt sich der Koffer leichter schließen: “Daardoor is de koffer gemakkelijker te sluiten.” De structuur is Dadurch + lässt sich + der Koffer + leichter + schließen: door die eerder genoemde omstandigheid kan men de koffer gemakkelijker sluiten, zonder dat wordt vermeld wie hem sluit. De formulering is neutraal en bruikbaar wanneer de uitvoerder niet belangrijk is of niet wordt genoemd.

8. Jetzt sollte er für die Reise bereit sein.

   Nu zou hij klaar moeten zijn voor de reis.

   Jetzt

   nu

   sollte er

   zou hij moeten

   für

   voor

   Reise

   reis

   bereit

   klaar

   sein

   zijn

   Uitgebreide uitleg

   Jetzt betekent hier “nu” en plaatst de situatie in het huidige moment. Het kan ook vooraan staan om nadruk op het tijdstip te leggen. sollte er bevat sollte, hier de Konjunktiv-II-vorm van sollen, met er als onderwerp. In deze zin drukt de vorm volgens de vaste vertaling een voorzichtige verwachting of beoordeling uit: hij zou op dit moment klaar moeten zijn. sollte ziet er hetzelfde uit als de derde persoon enkelvoud van de verleden tijd van sollen; de betekenis hier is echter niet een gewone verleden­tijd, maar de afgezwakte “zou moeten”-lezing. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde: Er sollte kommen = “Hij zou moeten komen.” für betekent hier “voor” en verbindt de toestand van klaar-zijn met datgene waarvoor iemand klaar is. In het Duits regeert für de accusatief. Reise is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Reise, “de reis”. Het meervoud is die Reisen. Duitse zelfstandige naamwoorden worden met een hoofdletter geschreven. In für die Reise staat die bij vrouwelijk enkelvoud in de accusatief; die vorm is hier gelijk aan de nominatiefvorm. bereit is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “klaar” of “voorbereid”. Hier staat het na sein als naamwoordelijk deel van het gezegde. In deze positie krijgt bereit geen uitgang: Sie ist bereit = “Zij is klaar.” sein is de infinitief van sein, “zijn”. Na sollte blijft deze infinitief onveranderd staan; de persoonsinformatie zit in sollte, niet in sein. Samen vormen de delen: Jetzt + sollte er + für die Reise + bereit sein. De hele zin betekent: “Nu zou hij klaar moeten zijn voor de reis.” De zin presenteert het klaar-zijn als een verwachting of beoordeling, niet als een onvoorwaardelijk vaststaand feit.