Waardevolle spullen veilig houden op een drukke markt | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Dieser Markt ist voller, als ich erwartet habe.

   Deze markt is drukker dan ik had verwacht.

   Dieser

   deze

   Markt

   markt

   ist

   is

   voller

   drukker

   als

   dan

   erwartet

   verwacht

   Uitgebreide uitleg

   Dieser betekent hier “deze” en hoort bij Markt. Het is de vorm voor mannelijk enkelvoud in de nominatief: dieser Markt. De vorm verandert mee met het grammaticale geslacht, de naamval en het getal van het zelfstandig naamwoord; vergelijk bijvoorbeeld diese Stadt en dieses Haus. Markt is het zelfstandig naamwoord voor “markt”. Het meervoud is Märkte; de klinker verandert daarbij. Voorbeeld: Der Markt ist heute offen. — “De markt is vandaag open.” ist is de tegenwoordige tijd van sein (“zijn”) in de derde persoon enkelvoud. Hier hoort die vorm bij het onderwerp Markt. Het werkwoord verbindt Markt met de beschrijving voller. voller is de vergrotende trap van voll (“vol”): voll → voller → am vollsten (“het volst”). Hier betekent het, volgens de vaste vertaling, “drukker”. De vorm voller hoort bij het bijvoeglijk naamwoord voll, niet bij Markt. Voorbeeld: Der Zug ist voller als gestern. — “De trein is voller dan gisteren.” als betekent in deze vergelijking “dan”. Na een vergrotende trap gebruikt het Duits doorgaans als: größer als (“groter dan”), schneller als (“sneller dan”). Dit verschilt van wie, dat bij een gelijkheidsvergelijking staat: so groß wie — “even groot als”. erwartet is hier het voltooid deelwoord van erwarten (“verwachten”). Samen met habe vormt het het perfectum: ich habe erwartet — letterlijk “ik heb verwacht”, hier volgens de vaste vertaling “ik had verwacht”. Het voltooid deelwoord blijft in deze constructie hetzelfde bij verschillende personen; het hulpwerkwoord verandert wel. Voorbeeld: Ich habe das nicht erwartet. — “Dat had ik niet verwacht.” Samen vormt Dieser Markt ist voller de hoofdzin “Deze markt is drukker”. Daarna geeft als ich erwartet habe het vergelijkingspunt: “dan ik had verwacht”. In deze bijzin staat het hulpwerkwoord habe achteraan en staat erwartet ervoor. De volledige betekenis is: “Deze markt is drukker dan ik had verwacht.”

2. Bewahre deine Wertsachen im vorderen Fach auf.

   Bewaar je waardevolle spullen in het voorvak.

   Bewahre … auf

   bewaar …

   Wertsachen

   waardevolle spullen

   vorderen

   voorste

   Fach

   vak

   Uitgebreide uitleg

   Bewahre … auf Dit is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van het scheidbare werkwoord aufbewahren = bewaren/opbergen. In een hoofdzin staat het voorvoegsel auf achteraan: Bewahre den Schlüssel auf. = Bewaar de sleutel. De twee delen horen dus bij elkaar, ook al staan ze niet naast elkaar. Wertsachen Hier betekent dit zelfstandig naamwoord “waardevolle spullen”. Het is een meervoudsvorm; het enkelvoud is die Wertsache. Het meervoud heeft hier dezelfde vorm in de accusatief als in de nominatief. In de zin is Wertsachen wat opgeborgen moet worden. deine maakt daar “jouw waardevolle spullen” van. vorderen Dit is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord vorder-, met de betekenis “voorste” of “aan de voorkant gelegen”. In im vorderen Fach staat de uitgang -en, omdat im hier in dem is en het bijvoeglijk naamwoord bij een datiefconstructie met een bepaald lidwoord staat. De vorm zegt dus iets over de plaats van het vak, niet over het aantal spullen. Fach Fach is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Fach. In deze zin betekent het “vak” of “compartiment”. Het meervoud is Fächer, met een umlaut: ein Fach, zwei Fächer. Gecombineerd staat er een bevel: Bewahre deine Wertsachen im vorderen Fach auf. Het object is “je waardevolle spullen”; im vorderen Fach geeft de plaats aan waar je ze moet bewaren. De volledige betekenis is daarom: “Bewaar je waardevolle spullen in het voorvak.”

3. Soll ich meine Tasche ganz zumachen?

   Moet ik mijn tas helemaal dichtdoen?

   Soll ich

   zal ik …?

   Tasche

   tas

   ganz

   helemaal

   zumachen

   dichtdoen

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich vraagt of de spreker iets moet of zal doen. sollen is de basisvorm; soll is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud. In deze vraag gaat het om de keuze of handeling van de spreker: “Moet ik …?” Een vergelijkbaar patroon is Soll ich warten? — “Moet ik wachten?” Tasche betekent hier “tas”. Het is een zelfstandig naamwoord: die Tasche, meervoud die Taschen. In meine Tasche staat de bezittelijke vorm bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief; de tas is hier het voorwerp dat wordt dichtgedaan. ganz betekent hier “helemaal” en versterkt de handeling: de tas moet volledig dicht zijn. Het is een bijwoord en verandert niet mee met Tasche. Bijvoorbeeld: Die Tür ist ganz offen. — “De deur staat helemaal open.” zumachen betekent “dichtdoen” of “sluiten”. De basisvorm is het scheidbare werkwoord zumachen, opgebouwd uit zu en machen. In de infinitief blijven ze samen, zoals hier; in een gewone hoofdzin kunnen ze scheiden: Ich mache die Tasche zu. — “Ik doe de tas dicht.” Samen vormen de delen de vraag Soll ich meine Tasche ganz zumachen?: de spreker vraagt of die zijn of haar tas helemaal moet dichtdoen. De context ondersteunt daarbij dezelfde tas en het volledig sluiten ervan.

4. Mach sie ganz zu und halte sie vor dich.

   Doe hem helemaal dicht en houd hem voor je.

   Mach … zu

   doe dicht

   sie

   hem

   ganz

   helemaal

   halte

   houd

   vor dich

   voor je

   Uitgebreide uitleg

   Mach ... zu is een bevel aan één persoon met du. Het werkwoord zumachen betekent “dichtdoen”; in deze zin staat het gesplitst: Mach staat vooraan en zu aan het einde van het werkwoordelijke deel. Voorbeeld: Mach die Tür zu. — “Doe de deur dicht.” sie is hier het persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. In de gegeven context sluit het aan bij die Tasche uit de vorige zin; daarom wordt het in de vertaling als “hem” weergegeven. De vorm sie kan in andere zinnen ook een andere grammaticale functie hebben, dus de vorm alleen bepaalt niet altijd de concrete verwijzing. ganz is een bijwoord en versterkt hier zu: iets wordt volledig dichtgedaan, niet slechts gedeeltelijk. Het staat vóór het gesplitste slot zu. halte is de bevelsvorm van halten voor du: du hältst wordt in het bevel Halte!. In deze zin betekent halten dat je iets vasthoudt of op een bepaalde plaats houdt. Voorbeeld: Halte das Buch vor dich. — “Houd het boek voor je.” vor dich betekent hier “voor je”, dus op een plaats vóór de aangesprokene. vor krijgt in deze combinatie de vierde naamval (dich), omdat het gaat om iets ergens vóór iemand plaatsen of houden; dich is de vorm van du na een voorzetsel dat hier de vierde naamval gebruikt. Het zegt niet dat het voorwerp vóór iemand anders wordt gehouden. De zin bouwt zo op: het voorwerp wordt eerst volledig dichtgedaan (Mach sie ganz zu) en daarna vóór de aangesprokene gehouden (halte sie vor dich). Als geheel betekent de uiting: “Doe hem helemaal dicht en houd hem voor je.”

5. Mein Handy ist im Innenfach.

   Mijn telefoon zit in het binnenvak.

   Mein

   mijn

   Handy

   telefoon

   ist

   is

   im

   in het

   Innenfach

   binnenvak

   Uitgebreide uitleg

   Mein staat hier vóór Handy en betekent “mijn”. Het is de bezittelijke vorm bij de eerste persoon enkelvoud. In deze zin krijgt het geen uitgang: Handy is onzijdig en staat hier in de nominatief. Vergelijk: mein Handy (“mijn telefoon”), maar meine Tasche (“mijn tas”) bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Handy betekent hier “mobiele telefoon”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Handy. Het meervoud is Handys: zwei Handys betekent “twee telefoons”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). Bij een plaatsaanduiding kan Duits sein in het Nederlands natuurlijk als “zitten”, “liggen” of “zijn” worden weergegeven, afhankelijk van het genoemde voorwerp en de situatie. Hier geeft ist samen met im Innenfach aan waar de telefoon zich bevindt. im is de vaste samentrekking van in dem: in + dem wordt im. In im Innenfach staat de plaatsbepaling met de datief. De datief is hier niet zichtbaar aan een uitgang van Innenfach; hij blijkt uit het lidwoord in de volledige vorm in dem Innenfach en uit de samentrekking im. Innenfach betekent “binnenvak”. Het is een onzijdig samengesteld zelfstandig naamwoord: das Innenfach. Het eerste deel Innen- specificeert het soort vak; Fach betekent “vak”. Het tegenovergestelde patroon in deze context is Außenfach, “buitenvak”. Samen vormen de delen Mein Handy + ist + im Innenfach de mededeling: “Mijn telefoon zit in het binnenvak.” De bezittelijke bepaling geeft aan welke telefoon bedoeld is, ist verbindt die telefoon met een plaats, en im Innenfach noemt die plaats.

6. Das ist sicherer als das Außenfach.

   Dat is veiliger dan het buitenvak.

   Das

   dat

   ist

   is

   sicherer

   veiliger

   als

   dan

   das

   het

   Außenfach

   buitenvak

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier dat als zelfstandig aanwijzend voornaamwoord. Het verwijst naar iets dat in de situatie wordt aangewezen of al bekend is, zonder dat deze zin zelf precies benoemt waarnaar. De vorm das is onzijdig enkelvoud; dit woord is hier niet het lidwoord bij Außenfach, want het staat daar los van. Voorbeeld: Das ist neu. — Dat is nieuw. ist is de tegenwoordige tijd van sein (zijn) bij de derde persoon enkelvoud: sein – ist. Het koppelt het onderwerp aan een eigenschap. Voorbeeld: Das ist wichtig. — Dat is belangrijk. sicherer is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord sicher (veilig): sicher – sicherer – am sichersten (veilig – veiliger – het veiligst). De uitgang -er vormt hier de vergelijking met iets anders. Voorbeeld: Dieser Weg ist sicherer. — Deze weg is veiliger. als betekent in deze vergelijkingsconstructie dan. Het patroon is X ist [vergrotende trap] als Y: Der Weg ist sicherer als die Straße. — De weg is veiliger dan de straat. Het tweede das is het bepaalde lidwoord bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord Außenfach. Het betekent hier het; het drukt op zichzelf geen aantal uit. De vorm das past bij het onzijdige enkelvoud; bij andere naamvallen of geslachten kunnen Duitse lidwoordsvormen anders zijn. Außenfach betekent buitenvak. Het is een samenstelling met Fach (vak) als laatste deel; daarom is het onzijdig, net als das Fach, en krijgt het het lidwoord das. Het meervoud is die Außenfächer. Voorbeeld: Das Außenfach ist leer. — Het buitenvak is leeg. Samen vormt de zin het patroon Das ist [vergrotende trap] als das Außenfach: dat wordt als veiliger beschreven dan het buitenvak. De volledige betekenis is: Dat is veiliger dan het buitenvak.

7. Ich werde vorsichtig sein, während wir gehen.

   Ik zal voorzichtig zijn terwijl we lopen.

   Ich werde

   ik zal

   vorsichtig

   voorzichtig

   sein

   zijn

   während

   terwijl

   gehen

   lopen

   Uitgebreide uitleg

   Ich werde drukt hier samen met sein de toekomst uit: “ik zal … zijn”. werde is de vorm van werden bij ich; in deze constructie is werden het hulpwerkwoord voor de futurumvorming. Het zelfstandige werkwoord staat als infinitief aan het einde van de werkwoordgroep. Voorbeeld: Ich werde morgen kommen. — “Ik zal morgen komen.” vorsichtig betekent hier dat de spreker voorzichtig zal zijn. Het is een bijvoeglijk naamwoord; na sein beschrijft het de toestand of manier van handelen van het onderwerp. Het verandert in deze positie niet omdat het na sein staat. Een nuttig contrast is vorsichtig tegenover unvorsichtig: voorzichtig tegenover onvoorzichtig. sein is de infinitief van “zijn”. In werde ... sein blijft het in de infinitief, omdat werden de vervoegde vorm draagt. De tegenwoordige vormen zijn bijvoorbeeld ich bin — “ik ben” en wir sind — “wij zijn”; na werde gebruik je echter sein, niet bin of sind. während leidt hier een bijzin in met de betekenis “terwijl”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan: während wir gehen. Het kan een gelijktijdige handeling verbinden met de hoofdzin. Voorbeeld: Während wir warten, liest sie. — “Terwijl wij wachten, leest zij.” gehen betekent hier “lopen” of “gaan”. In wir gehen is het de tegenwoordige tijd, eerste persoon meervoud: “wij lopen/gaan”. De infinitief is eveneens gehen; bij andere onderwerpen verandert de vorm, bijvoorbeeld ich gehe — “ik loop” en sie gehen — “zij lopen”. Samen betekent Ich werde vorsichtig sein “Ik zal voorzichtig zijn”. De bijzin während wir gehen voegt de gelijktijdige omstandigheid toe: dat gebeurt terwijl wij lopen. De volledige uiting betekent dus: “Ik zal voorzichtig zijn terwijl we lopen.”

8. Bleib dicht bei mir, damit wir nicht getrennt werden.

   Blijf dicht bij me, zodat we niet uit elkaar raken.

   Bleib

   blijf

   dicht

   dichtbij

   bei mir

   bij me

   damit

   zodat

   nicht getrennt werden

   niet gescheiden worden

   Uitgebreide uitleg

   Bleib is de gebiedende wijs van bleiben voor één aangesproken persoon: “blijf”. De stamvorm is bleiben; in een gewone mededeling krijg je bijvoorbeeld Du bleibst hier (“Je blijft hier”). De gebiedende wijs maakt hier een direct verzoek of bevel. dicht betekent hier “dichtbij”, niet “gesloten”. Het is in deze zin een bijwoord bij de plaatsaanduiding. Een bruikbaar contrast is weit (“ver weg”): Bleib dicht bei mir tegenover Bleib weit weg. bei mir betekent “bij mij”. bei staat in deze betekenis met de datief. mir is de datiefvorm van het eerste-persoonspronomen: ich (“ik”) wordt mir (“mij” als datief). Samen met dicht vormt dit de herbruikbare plaatsconstructie dicht bei + persoon: Sie bleibt dicht bei ihm betekent “Zij blijft dicht bij hem”. damit leidt een bijzin van doel in: “zodat” of “opdat”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is bijvoorbeeld ..., damit wir ... können (“..., zodat we ... kunnen”). nicht getrennt werden betekent hier “niet gescheiden worden” en sluit aan bij de vaste vertaling “niet uit elkaar raken”. getrennt is het voltooid deelwoord van trennen (“scheiden”); werden helpt hier de lijdende vorm te maken. Het onderwerp van deze bijzin is wir (“wij”), en werden staat daarom bij een meervoudig onderwerp. Het woord nicht ontkent de daaropvolgende toestand of gebeurtenis. Samen betekent Bleib dicht bei mir “Blijf dicht bij me”. damit wir nicht getrennt werden geeft het doel daarvan: “zodat we niet uit elkaar raken”. De volledige zin is dus: “Blijf dicht bij me, zodat we niet uit elkaar raken.”