Een pauze tijdens een drukke werkdag | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe heute viel Arbeit.

   Ik heb vandaag veel werk.

   Ich habe

   ik heb

   heute

   vandaag

   viel

   veel

   Arbeit

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier “ik heb”. habe is de vorm van haben bij ich in de tegenwoordige tijd: ich habe, du hast, er/sie/es hat. Voorbeeld: Ich habe Zeit. — “Ik heb tijd.” heute betekent “vandaag” en plaatst de handeling of toestand in de huidige dag. Voorbeeld: Heute arbeite ich. — “Vandaag werk ik.” viel betekent hier “veel” en staat bij Arbeit, dat in deze betekenis een niet-telbare hoeveelheid werk aanduidt. Daarom is viel Arbeit passend; viele wordt gebruikt bij meervoudige telbare zelfstandige naamwoorden, bijvoorbeeld viele Bücher — “veel boeken”. Arbeit betekent “werk”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Arbeit. In viel Arbeit gaat het om werk als hoeveelheid of werklast, niet om afzonderlijke taken. Samen vormen de delen Ich habe heute viel Arbeit. de betekenis: “Ik heb vandaag veel werk.” De volgorde is: onderwerp Ich, werkwoord habe, tijdsaanduiding heute, en daarna de hoeveelheid plus het zelfstandig naamwoord viel Arbeit.

2. Du siehst müde aus, also mach eine Pause.

   Je ziet er moe uit, dus neem even pauze.

   Du

   je/jij

   siehst … aus

   eruitzien

   müde

   moe

   also

   dus

   mach

   doe/maak

   Pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Du betekent hier “je/jij” en is de informele tweede persoon enkelvoud. Het is het onderwerp van de mededeling en ook de persoon aan wie de opdracht gericht is. De beleefde vorm is Sie, maar die past niet bij deze informele vorm. siehst ... aus komt van het scheidbare werkwoord aussehen (“eruitzien”). In de tegenwoordige tijd staat bij du de vorm siehst; het voorvoegsel aus staat in deze hoofdzin aan het einde: Du siehst müde aus. Vergelijk: Ich sehe müde aus = “Ik zie er moe uit.” Het gaat hier om iemands uiterlijk of indruk, niet om het werkwoord sehen (“zien”) alleen. müde betekent “moe”. Het is een bijvoeglijk naamwoord en beschrijft hoe du eruitziet. Voor een andere persoon verandert de vorm niet: Er sieht müde aus = “Hij ziet er moe uit.” also verbindt de observatie met de daaropvolgende conclusie: “dus”. In deze zin leidt de vermoeidheid tot een advies of opdracht. mach is de informele gebiedende wijs van machen (“doen/maken”) voor du. Het onderwerp du wordt in zo’n opdracht meestal niet uitgesproken: Mach eine Pause! = “Neem pauze!” De vorm mach betekent hier niet letterlijk dat je iets vervaardigt; samen met eine Pause betekent het “een pauze nemen”. eine Pause betekent “een pauze”. Pause is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het onbepaalde lidwoord eine. Dat lidwoord drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. Hetzelfde patroon zie je in Mach eine kurze Pause! = “Neem een korte pauze!” Samen vormt Du siehst müde aus de observatie “Je ziet er moe uit”. also maakt daarvan de gevolgtrekking, en mach eine Pause geeft de informele opdracht “neem pauze”. De volledige betekenis is dus: “Je ziet er moe uit, dus neem even pauze.”

3. Ich mache mir Sorgen, weil die Deadline näher rückt.

   Ik maak me zorgen omdat de deadline eraan komt.

   Ich

   ik

   mache mir Sorgen

   maak me zorgen

   weil

   omdat

   Deadline

   deadline

   näher

   dichterbij

   rückt

   schuift op

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: de spreker is degene die zich zorgen maakt. De vorm ich is de eerste persoon enkelvoud; vergelijk du voor “jij” en wir voor “wij”. mache mir Sorgen is een vaste, herbruikbare manier om “me zorgen maken” uit te drukken. Het werkwoord is machen (“maken”); in de tegenwoordige tijd wordt dat bij ich mache. mir is hier de datiefvorm van ich en verwijst naar de persoon die de zorgen ervaart. Een bruikbaar patroon is: Ich mache mir Sorgen um ... — “Ik maak me zorgen om ...”. weil betekent “omdat” en leidt hier de reden in. In een bijzin met weil staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Daarom staat rückt pas na näher. Deadline is een zelfstandig naamwoord voor de uiterste termijn of einddatum. Het is in het Duits vrouwelijk: die Deadline. Het meervoud is Deadlines. In een voorbeeld: Die Deadline ist morgen. — “De deadline is morgen.” näher is de vergrotende trap van nah (“dichtbij”): nah – näher – am nächsten (“dichtbij – dichterbij – het dichtstbij”). Hier beschrijft näher dat iets dichterbij komt; het is niet zelf een zelfstandig naamwoord. rückt komt van rücken, dat onder andere “opschuiven” of “naar voren bewegen” betekent. In de combinatie näher rücken betekent het “dichterbij komen”. rückt is de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: die Deadline rückt. In een voorbeeld: Der Termin rückt näher. — “De afspraak komt dichterbij.” Samen vormen de delen: Ich mache mir Sorgen (“Ik maak me zorgen”) + weil (“omdat”) + die Deadline näher rückt (“de deadline dichterbij komt”). De volledige betekenis is dus: “Ik maak me zorgen omdat de deadline eraan komt.”

4. Wenn du kurz weggehst, kannst du danach besser arbeiten.

   Als je even weggaat, kun je daarna beter werken.

   Wenn du

   als je

   kurz

   even; kort

   weggehst

   weggaat

   kannst du

   je kunt

   danach

   daarna

   besser

   beter

   arbeiten

   werken

   Uitgebreide uitleg

   Wenn du: wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in: “als …”. In zo’n bijzin staat de persoonsvorm achteraan. du is de onderwerpsvorm voor één aangesproken persoon. Een herbruikbaar patroon is Wenn du …, … = “Als je …, …”. kurz: Hier is dit een bijwoord met de betekenis “kort” of “even”, dus voor een korte tijd. Het verandert in deze zin niet van vorm. Voorbeeld: Warte kurz. — “Wacht even.” weggehst: Dit is de jij-vorm van het werkwoord weggehen (“weggaan”): du gehst weg in een hoofdzin, maar du weggehst in deze bijzin. weggehen is een scheidbaar werkwoord; in de bijzin blijft het voorvoegsel daarom aan het werkwoord vast en staat de volledige werkwoordsvorm achteraan. Voorbeeld: Wenn du jetzt weggehst, rufe ich dich später an. — “Als je nu weggaat, bel ik je later.” kannst du: können betekent hier dat de aangesproken persoon iets kan of in staat is iets te doen. kannst is de vorm voor du; de infinitief die erbij hoort staat verderop in de zin. Omdat de bijzin vooropstaat, komt daarna de persoonsvorm kannst vóór het onderwerp du: Wenn …, kannst du …. Dit is geen vraag, ondanks de volgorde kannst du. danach: Dit tijdsbijwoord betekent “daarna”: het verwijst naar wat er gebeurt nadat je kort bent weggegaan. Voorbeeld: Danach arbeiten wir weiter. — “Daarna werken we verder.” besser: Dit is de vergrotende trap van gut: gut = goed, besser = beter, am besten = het best. Hier zegt besser dat het werken na die onderbreking beter verloopt dan zonder die verbetering of dan voordien; de precieze vergelijking wordt niet verder uitgesproken. arbeiten: Dit is de infinitief “werken”. Bij het modale werkwoord können blijft het als infinitief staan: Du kannst arbeiten = “Je kunt werken.” In deze zin staat arbeiten aan het einde, omdat het samen met kannst het werkwoordelijk geheel vormt. De bijzin Wenn du kurz weggehst geeft de voorwaarde: als je even weggaat. In de hoofdzin staat kannst du danach besser arbeiten: daarna kun je beter werken. Samen betekent de vaste zin: “Als je even weggaat, kun je daarna beter werken.”

5. Vielleicht sollte ich meine Augen eine Minute lang ruhen lassen.

   Misschien moet ik mijn ogen een minuut laten rusten.

   Vielleicht

   misschien

   sollte ich

   zou ik moeten

   Augen

   ogen

   Minute

   minuut

   lang

   lang; gedurende (bij tijdsduur)

   ruhen lassen

   laten rusten

   Uitgebreide uitleg

   Vielleicht betekent hier “misschien” en maakt de uitspraak voorzichtig: het gaat om een mogelijkheid of overweging, niet om een vast besluit. Voorbeeld: Vielleicht regnet es morgen. — “Misschien regent het morgen.” sollte ich bestaat uit sollte en het onderwerp ich. In deze zin is sollte de vorm van sollen die een voorzichtige raad of overweging uitdrukt: “zou ik moeten”. sollen kan ook een verplichting of opdracht weergeven; hier past door Vielleicht de voorzichtige suggestie. Het onderwerp staat na de persoonsvorm, zoals vaak in een Duitse hoofdzin die met een ander element begint. Voorbeeld: Sollte ich jetzt gehen? — “Zou ik nu moeten gaan?” Augen betekent hier “ogen”. Het is het meervoud van Auge; het enkelvoud is dus Auge, het meervoud Augen. meine ervoor betekent “mijn” en hoort bij dit meervoud. Voorbeeld: Meine Augen sind müde. — “Mijn ogen zijn moe.” Minute betekent “minuut”. Het is een zelfstandig naamwoord met het meervoud Minuten. In eine Minute benoemt het woord een tijdsduur; het onbepaalde lidwoord eine maakt hier niet op zichzelf een numerieke bewering los van de bedoelde tijdsduur. Voorbeeld: Warte eine Minute. — “Wacht een minuut.” lang staat hier bij een tijdsduur en betekent “gedurende” of “lang”. De combinatie eine Minute lang geeft aan hoe lang iets duurt. Dit is een ander gebruik dan bijvoorbeeld ein langer Weg, waar lang een eigenschap van een zelfstandig naamwoord beschrijft. Voorbeeld: Sie liest zehn Minuten lang. — “Zij leest tien minuten lang.” ruhen lassen is de constructie “laten rusten”. ruhen betekent “rusten”; lassen betekent hier dat iemand of iets in die toestand wordt gelaten. Na een vervoegde vorm van lassen blijft het andere werkwoord als infinitief staan. In deze zin is lassen echter samen met ruhen opgenomen in de vorm ruhen lassen; de betekenis is dat de spreker zijn ogen een tijdje niet actief gebruikt. Voorbeeld: Lass das Essen abkühlen. — “Laat het eten afkoelen.” Samen vormen de delen: Vielleicht (“misschien”) + sollte ich (“zou ik moeten”) + meine Augen (“mijn ogen”) + eine Minute lang (“een minuut lang”) + ruhen lassen (“laten rusten”). De volledige betekenis is: “Misschien moet ik mijn ogen een minuut laten rusten.”

6. Trink Wasser und atme eine Minute lang langsam.

   Drink water en adem een minuut lang rustig.

   Trink

   drink!

   Wasser

   water

   atme

   breathe!

   Minute

   minute

   langsam

   slowly; calmly

   Uitgebreide uitleg

   Trink is de gebiedende wijs van trinken (“drinken”) voor één informeel aangesproken persoon: du trinkst, maar Trink!. Voorbeeld: Trink langsam. — “Drink langzaam.” Wasser betekent hier “water”. Het is een stofnaam die in deze zin zonder lidwoord staat. Als lijdend voorwerp staat het in de accusatief; bij het onzijdige das Wasser ziet die vorm er hetzelfde uit als de nominatief. De naamval blijkt dus niet alleen uit de woordvolgorde. atme is de gebiedende wijs van atmen (“ademen”) voor du: du atmest → Atme!. Met und (“en”) wordt deze tweede opdracht met de eerste verbonden. Voorbeeld: Atme tief. — “Adem diep.” Minute betekent “minuut”. In eine Minute lang is het een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. De duur wordt hier met een accusatief-tijdsbepaling uitgedrukt; bij het onbepaalde lidwoord is de vorm voor vrouwelijk enkelvoud hier eine. Lang achter de tijdseenheid betekent “lang” en markeert de duur. Voorbeeld: Ich warte eine Stunde lang. — “Ik wacht een uur lang.” langsam betekent hier “langzaam” of “rustig” en beschrijft hoe de aangesproken persoon moet ademen. Als bijwoord verandert het niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Sie fährt langsam. — “Zij rijdt langzaam.” Samen vormen Trink Wasser en atme eine Minute lang langsam twee met und verbonden opdrachten: “Drink water en adem een minuut lang rustig/langzaam.”

7. Dann kann ich den letzten Abschnitt fertig machen.

   Dan kan ik het laatste deel afmaken.

   Dann

   dan

   kann ich

   kan ik

   letzten

   laatste

   Abschnitt

   deel; gedeelte

   fertig machen

   afmaken

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ of ‘vervolgens’ en verbindt deze handeling met wat eraan voorafgaat. Het kan ook een gevolg inleiden: Wenn du Zeit hast, dann machen wir weiter. — ‘Als je tijd hebt, gaan we dan verder.’ In een gewone hoofdzin staat het vervoegde werkwoord op de tweede plaats; daarom volgt na Dann meteen kann. kann ich bestaat uit de vervoegde vorm kann van können en het onderwerp ich. können drukt hier mogelijkheid of vermogen uit: ‘kunnen’. De vorm kann hoort bij ich in de tegenwoordige tijd; vergelijk ich kann, du kannst, sie kann. Omdat Dann vooraan staat, staat het onderwerp na het werkwoord: Dann kann ich .... Dit is toch een mededelende hoofdzin, geen vraag; in een vraag zonder vooropgeplaatst zinsdeel zou de volgorde bijvoorbeeld Kann ich ...? zijn. letzten is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord letzt-, ‘laatste’. Het beschrijft Abschnitt: mannelijk enkelvoud in de vierde naamval, want dat deel is het directe object van fertig machen. Daarom staat hier den letzten Abschnitt: het lidwoord en het bijvoeglijk naamwoord dragen de naamvals- en geslachtsmarkering. Vergelijk als onderwerp: Der letzte Abschnitt ist kurz. — ‘Het laatste deel is kort.’ Abschnitt betekent ‘deel’, ‘gedeelte’ of ‘sectie’. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Abschnitt; als lijdend voorwerp wordt dat den Abschnitt. Een bruikbaar voorbeeld is Ich lese den nächsten Abschnitt. — ‘Ik lees het volgende deel.’ fertig machen betekent hier ‘afmaken’ of ‘voltooien’. machen is het werkwoord ‘maken/doen’, terwijl fertig aangeeft dat iets voltooid wordt; samen vormen ze hier een vaste, zeer gebruikelijke combinatie voor iets afronden. Na een vervoegde vorm van können blijft het andere werkwoord in de infinitief aan het einde: Ich kann den Bericht fertig machen. — ‘Ik kan het verslag afmaken.’ De hele zin volgt dus het patroon Dann + vervoegd kunnen + onderwerp + lijdend voorwerp + fertig machen: Dann kann ich den letzten Abschnitt fertig machen. betekent ‘Dan kan ik het laatste deel afmaken.’

8. Ich sehe den Entwurf durch, während du dich ausruhst.

   Ik kijk het concept na terwijl jij rust.

   sehe … durch

   nakijken

   Entwurf

   ontwerp; concept

   während

   terwijl

   ausruhst

   rust uit

   Uitgebreide uitleg

   sehe … durch hoort bij het scheidbare werkwoord durchsehen: durchsehen = iets nakijken of doornemen. In deze zin is sehe de tegenwoordige tijd voor ich; het voorvoegsel durch staat aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Ich sehe den Bericht durch. — Ik kijk het verslag na. Entwurf betekent hier een concept of ontwerptekst. Het zelfstandig naamwoord staat na den in de accusatief, omdat het datgene is wat wordt nagekeken. De basisvorm is der Entwurf; in deze vorm wordt het mannelijk enkelvoud na het bepaalde lidwoord den Entwurf. während verbindt een bijzin die gelijktijdigheid uitdrukt: terwijl. In de bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Voorbeeld: Während sie arbeitet, lese ich. — Terwijl zij werkt, lees ik. ausruhst hoort bij het wederkerige werkwoord sich ausruhen = uitrusten. Bij du is de vorm in de tegenwoordige tijd du ruhst dich aus: ruhst draagt de persoonsuitgang -st, dich is het wederkerende voornaamwoord en aus is het scheidbare voorvoegsel. In deze bijzin staat het werkwoordelijke geheel aan het einde: während du dich ausruhst. Voorbeeld: Du ruhst dich aus. — Jij rust uit. Samen betekent Ich sehe den Entwurf durch, während du dich ausruhst.: Ik kijk het concept na terwijl jij rust. De hoofdzin zegt wie het concept nakijkt; während voegt de gelijktijdige handeling in de bijzin toe.