Een pauze tijdens het studeren | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich lerne schon lange.

   Ik studeer al een lange tijd.

   Ich

   ik

   lerne

   leer / studeer

   schon lange

   al lange tijd

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud in de onderwerpsfunctie. Het bijbehorende bezittelijke of objectvorm is anders, bijvoorbeeld mich in Er sieht mich — “Hij ziet mij”. lerne komt van het werkwoord lernen, dat hier volgens de vaste vertaling “studeren” betekent. De uitgang -e markeert hier de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich lerne, du lernst, sie lernt. Dezelfde vorm kan afhankelijk van de context ook “leren” betekenen; in deze zin is “studeren” de bedoelde betekenis. Voorbeeld: Ich lerne Deutsch. — “Ik studeer Duits.” schon lange geeft aan dat de activiteit al gedurende een lange tijd aan de gang is. schon betekent hier “al”, terwijl lange de duur benadrukt. Het is dus niet simpelweg “lang geleden”. Voorbeeld: Ich wohne schon lange hier. — “Ik woon hier al lange tijd.” Samen vormen de delen Ich lerne schon lange. de mededeling: “Ik studeer al een lange tijd.” Het onderwerp Ich hoort bij de vorm lerne, en schon lange plaatst het studeren als een activiteit die tot nu toe al langere tijd duurt.

2. Leg deine Arbeit beiseite.

   Leg je werk opzij.

   Leg … beiseite

   opzijleggen

   deine

   jouw

   Arbeit

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Leg … beiseite hoort bij het scheidbare werkwoord beiseitelegen: iets opzij leggen of terzijde leggen. Leg is hier de gebiedende wijs voor één persoon die informeel met du wordt aangesproken. Bij een scheidbaar werkwoord staat het voorvoegsel beiseite in zo’n hoofdzin achteraan. Het patroon is dus: Leg + voorwerp + beiseite. Voorbeeld: Leg das Buch beiseite. — Leg het boek opzij. deine betekent hier “je/jouw” en hoort bij de aangesproken persoon. De uitgang -e past zich in deze zin aan aan Arbeit: een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de vierde naamval (accusatief). Het bezittelijk woord drukt bezit of verbondenheid uit, niet noodzakelijk eigendom in enge zin. Voorbeeld: Nimm deine Tasche. — Neem je tas. Arbeit betekent “werk”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Arbeit. In deze zin is het het voorwerp van de handeling en staat het daarom in de accusatief; bij dit zelfstandig naamwoord is de vorm in enkelvoud hier toch Arbeit. Samen vormt Leg deine Arbeit beiseite de gebiedende zin “Leg je werk opzij.” De aangesproken persoon moet het werk terzijde leggen; de zin zegt niet dat het werk wordt weggegooid of beëindigd. De formulering is een directe, informele instructie.

3. Ruh dich einen Moment aus.

   Rust even uit.

   Ruh … aus

   rust uit

   dich

   je

   Moment

   moment

   Uitgebreide uitleg

   Ruh … aus vormt samen het scheidbare werkwoord sich ausruhen: rusten of uitrusten. Hier staat het als een bevel aan één persoon die met du wordt aangesproken. Bij dit scheidbare werkwoord staat het voorvoegsel aus aan het einde: Ruh dich aus! = Rust uit! Het woord aus krijgt hier dus samen met Ruh zijn betekenis; daarom zijn de twee delen als één constructie geselecteerd. dich is het wederkerend voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud in de accusatief. Het verwijst hier naar dezelfde persoon als het verzwegen onderwerp van het bevel: du rust dich uit. Voorbeeld: Wasch dich! = Was je! Bij meerdere aangesproken personen staat de vorm euch: Ruht euch aus! = Rust uit, allemaal! Moment is een mannelijk zelfstandig naamwoord. In einen Moment staat het in de accusatief als tijdsduur; ein Moment wordt dan einen Moment. De hele uitdrukking betekent hier even of een moment lang, zonder een precieze klokduur vast te leggen. Voorbeeld: Warte einen Moment. = Wacht even. Samen betekent Ruh dich einen Moment aus.: Rust even uit. De gebiedende wijs Ruh … aus geeft het bevel, dich maakt het werkwoord wederkerend en einen Moment geeft aan hoe lang de rust bedoeld is.

4. Ich kann mich jetzt nur schwer konzentrieren.

   Ik kan me nu moeilijk concentreren.

   Ich kann

   ik kan

   mich

   me

   jetzt

   nu

   nur

   alleen; slechts

   schwer

   moeilijk

   konzentrieren

   concentreren

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann geeft hier aan dat de spreker op dit moment iets wel of niet kan: können is de basisvorm en kann is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Ich kann heute kommen. — Ik kan vandaag komen. mich is hier het wederkerende voornaamwoord bij sich konzentrieren: de handeling is op de spreker zelf gericht. De vorm mich hoort bij de eerste persoon enkelvoud als lijdend voorwerp; vergelijk ich als onderwerp en mich als voorwerp. Voorbeeld: Ich wasche mich. — Ik was me. jetzt betekent nu en plaatst de situatie in het huidige moment. Het kan ook in andere zinnen staan, bijvoorbeeld: Jetzt lerne ich. — Nu leer ik. nur beperkt wat er gezegd wordt: hier betekent het slechts of alleen. In combinatie met schwer maakt het duidelijk dat concentreren maar met moeite lukt. Voorbeeld: Ich kann nur langsam lesen. — Ik kan alleen langzaam lezen. schwer betekent hier niet fysiek zwaar, maar moeilijk of met moeite. Het beschrijft in deze zin hoe de handeling lukt. Het bijwoord heeft hier dezelfde vorm als het bijvoeglijk naamwoord; in ein schwerer Koffer betekent schwer wel zwaar en beschrijft het een zelfstandig naamwoord. konzentrieren is de infinitief concentreren. Het werkwoord wordt in deze betekenis wederkerend gebruikt: sich konzentrieren; in de zin staat daarom mich konzentrieren voor de eerste persoon. Voorbeeld: Sie konzentriert sich auf die Aufgabe. — Zij concentreert zich op de opdracht. Samen vormen de delen Ich kann ... konzentrieren een constructie met können en de infinitief konzentrieren; mich maakt die infinitief wederkerend. jetzt bepaalt het moment, en nur schwer zegt dat de handeling slechts met moeite lukt. De volledige betekenis is dus: Ik kan me nu moeilijk concentreren.

5. Das bedeutet meistens, dass dein Gehirn eine Pause braucht.

   Dat betekent meestal dat je brein een pauze nodig heeft.

   Das

   dat

   bedeutet

   betekent

   meistens

   meestal

   dass

   dat

   dein

   je

   Gehirn

   brein

   Pause

   pauze

   braucht

   nodig heeft

   Uitgebreide uitleg

   Das verwijst hier als aanwijzend voornaamwoord naar de vooraf beschreven situatie en betekent in deze zin “dat”. Het is dus niet het lidwoord bij Gehirn; dat zelfstandig naamwoord volgt later. Voorbeeld: Das ist wichtig. — “Dat is belangrijk.” bedeutet is de vorm van bedeuten (“betekenen”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich bedeute, du bedeutest, er/sie/es bedeutet. Voorbeeld: Das bedeutet viel. — “Dat betekent veel.” meistens betekent “meestal” en geeft aan dat iets in veel, maar niet noodzakelijk alle, gevallen zo is. Het is een bijwoord en verandert niet mee. dass leidt hier een bijzin in met de inhoud van wat Das bedeutet betekent. In een Duitse dass-bijzin staat de vervoegde werkwoordsvorm aan het einde. Patroon: ..., dass ... Verb. Voorbeeld: Ich weiß, dass du müde bist. — “Ik weet dat je moe bent.” dein betekent “je/jouw” en geeft bezit aan. Het hoort bij Gehirn: dein Gehirn. Omdat Gehirn een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud is, heeft het bezittelijk woord hier de vorm dein; de vorm kan in andere naamval- of meervoudsomstandigheden veranderen. Voorbeeld: Dein Buch ist hier. — “Je boek is hier.” Gehirn betekent “brein” en is in het Duits een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Gehirn. In deze zin is het het grammaticale onderwerp van braucht: het brein heeft iets nodig. Voorbeeld: Das Gehirn arbeitet ständig. — “Het brein werkt voortdurend.” Pause betekent “pauze” of “onderbreking”. Het is vrouwelijk: die Pause. In eine Pause is deze woordgroep het lijdend voorwerp. Bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord is eine in de nominatief en accusatief hetzelfde; samen betekent de woordgroep “een pauze”. Voorbeeld: Wir machen eine Pause. — “We nemen een pauze.” braucht komt van brauchen (“nodig hebben”) en is de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: er/sie/es braucht. De constructie etwas brauchen betekent dat iemand of iets iets nodig heeft; hier is eine Pause datgene wat nodig is. Voorbeeld: Ich brauche Ruhe. — “Ik heb rust nodig.” De hoofdzin Das bedeutet meistens betekent “Dat betekent meestal”. Daarna specificeert de dass-bijzin wat er meestal wordt bedoeld: dass dein Gehirn eine Pause braucht — “dat je brein een pauze nodig heeft”. Door braucht aan het einde te plaatsen, vormt het Duits de bijzin; samen is de volledige betekenis: “Dat betekent meestal dat je brein een pauze nodig heeft.”

6. Soll ich später die Vokabeln wiederholen?

   Moet ik de woordenschat later herhalen?

   Soll ich

   moet ik …?

   später

   later

   Vokabeln

   woordenschatwoorden

   wiederholen

   herhalen

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich vormt hier een vraag met het modale werkwoord sollen en het onderwerp ich. De vorm soll hoort bij de eerste persoon enkelvoud; de infinitief is sollen. In een vraag staat het vervoegde modale werkwoord vooraan en volgt de infinitief meestal aan het einde. In deze zin betekent Soll ich ...? “Moet ik ...?”. Voorbeeld: Soll ich warten? — “Moet ik wachten?” später is een bijwoord met de betekenis “later”: het plaatst de handeling op een later moment dan het huidige of eerder bedoelde moment. Het verandert niet mee met persoon of getal. Vokabeln is hier het zelfstandig naamwoord voor afzonderlijke woorden of uitdrukkingen van een woordenschat. Het is het meervoud van die Vokabel; de enkelvoudsvorm is dus Vokabel en het meervoud Vokabeln. In deze zin staat Vokabeln als lijdend voorwerp. Bij het meervoud is het bepaalde lidwoord die in de nominatief en accusatief hetzelfde. wiederholen is de infinitief met de betekenis “herhalen”. De basisvorm is wiederholen; bijvoorbeeld: Ich wiederhole das Wort. — “Ik herhaal het woord.” In de vaste zin staat deze infinitief aan het einde omdat hij hoort bij het modale werkwoord soll. Samen vormen de delen de vraag Soll ich später die Vokabeln wiederholen?: de spreker vraagt of hij of zij de woordenschat later moet herhalen. De tijdsbepaling später hoort bij wiederholen, en die Vokabeln is wat herhaald zou worden.

7. Beginne mit den leichteren Wörtern, wenn du zurückkommst.

   Begin met de makkelijkere woorden als je terugkomt.

   Beginne

   begin

   mit den

   met de

   leichteren

   makkelijkere

   Wörtern

   woorden

   wenn du

   als je

   zurückkommst

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Beginne is de gebiedende wijs van beginnen voor du: “begin”. De stam is beginn-; in de zin staat de vorm voor een directe instructie aan één aangesproken persoon. Een bruikbaar patroon is Beginne mit ... (“Begin met ...”). Voorbeeld: Beginne mit der ersten Aufgabe. — “Begin met de eerste opdracht.” mit den vormt hier samen met het volgende zelfstandig naamwoord de voorzetselgroep “met de ...”. mit vereist in het Duits de datief. den is hier de datief meervoud van het bepaald lidwoord; het is dus niet op zichzelf een getalswoord. leichteren betekent hier “makkelijkere”. Dit is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord leicht: leicht → leichter → am leichtesten (“makkelijk” → “makkelijker” → “het makkelijkst”). In deze woordgroep krijgt leichter de uitgang -en, omdat het bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud staat na den in de datief: den leichteren Wörtern. Voorbeeld: Sie wählt die leichteren Übungen. — “Zij kiest de makkelijkere oefeningen.” Wörtern betekent “woorden”. De basisvorm is das Wort; het meervoud is die Wörter. In de datief meervoud krijgt dit zelfstandig naamwoord de uitgang -n: Wörtern. Daardoor staat mit den leichteren Wörtern letterlijk voor “met de makkelijkere woorden”. wenn du leidt een bijzin in met de betekenis “als je”. du is de informele tweede persoon enkelvoud. Het patroon wenn du ... kan een voorwaarde of tijd aangeven; in deze zin is de bedoeling “als/wanneer je terugkomt”. Voorbeeld: Wenn du Zeit hast, lies den Text. — “Als je tijd hebt, lees dan de tekst.” zurückkommst is de vorm voor du van het werkwoord zurückkommen (“terugkomen”). In deze wenn-bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan, zoals gebruikelijk in een Duitse bijzin: wenn du zurückkommst. Zurückkommen is een scheidbaar werkwoord; in een hoofdzin kan het prefix los staan (Du kommst zurück), maar hier blijft het als zurückkommst aan het einde van de bijzin. Samen vormt Beginne mit den leichteren Wörtern de instructie “Begin met de makkelijkere woorden”. Wenn du zurückkommst bepaalt wanneer dat gebeurt: “als je terugkomt”. De volledige betekenis is dus: “Begin met de makkelijkere woorden als je terugkomt.”

8. Ich mache mein Notizbuch zu, während ich mich ausruhe.

   Ik doe mijn notitieboek dicht terwijl ik rust.

   Ich

   ik

   mache … zu

   doe dicht

   mein

   mijn

   Notizbuch

   notitieboek

   während

   terwijl

   mich ausruhe

   rust

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”. Dit is de eerste persoon enkelvoud. In een Duitse hoofdzin staat het werkwoord bij ich doorgaans in de vorm voor de eerste persoon enkelvoud, zoals in Ich lerne. — “Ik leer.” mache ... zu hoort bij het scheidbare werkwoord zumachen, “dichtdoen” of “sluiten”. In de tegenwoordige tijd staat het vervoegde deel op de tweede plaats en komt het deel zu aan het einde: Ich mache die Tür zu. — “Ik doe de deur dicht.” Het werkwoord machen alleen betekent “doen/maken”; hier krijgt het door zu de betekenis “dichtdoen”. mein betekent “mijn” en drukt bezit uit. Het verwijst hier naar de spreker, niet naar een zelfstandig naamwoord met een eigen persoon. De vorm blijft mein bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in deze naamval, zoals in mein Buch — “mijn boek”. Notizbuch betekent “notitieboek”. Het is een onzijdig Duits zelfstandig naamwoord: das Notizbuch. In mein Notizbuch is het notitieboek het lijdend voorwerp van zumachen; daarom staat deze naamwoordgroep in de accusatief. Bij een onzijdig woord ziet mein in de nominatief en accusatief hetzelfde uit: mein Notizbuch. während leidt hier een bijzin in met de betekenis “terwijl”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Een herbruikbaar patroon is während ich ... — “terwijl ik ...”. mich ausruhe komt van het wederkerende werkwoord sich ausruhen, “uitrusten”. Bij ich wordt het wederkerende voornaamwoord mich: Ich ruhe mich aus. — “Ik rust uit.” In deze bijzin staat de vervoegde vorm ausruhe achteraan, terwijl het voorvoegsel aus hier aan het werkwoord vast blijft omdat ausruhen in deze constructie als geheel aan het einde staat. De vertaling “rust” geeft de bedoelde betekenis in deze zin weer. Samen betekent Ich mache mein Notizbuch zu “Ik doe mijn notitieboek dicht”. De bijzin während ich mich ausruhe voegt toe wanneer dat gebeurt: “terwijl ik rust”. De hele uiting betekent dus: “Ik doe mijn notitieboek dicht terwijl ik rust.”

9. Dann können wir ruhiger weitermachen.

   Dan kunnen we rustiger doorgaan.

   Dann

   dan

   können wir

   kunnen we

   ruhiger

   rustiger

   weitermachen

   doorgaan

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verwijst naar het volgende moment of gevolg in de zin. Het kan een zin openen; in een gewone Duitse hoofdzin blijft het vervoegde werkwoord daarna op de tweede plaats. Vergelijk: Jetzt können wir gehen. — “Nu kunnen we gaan.” können wir drukt uit dat “wij” de mogelijkheid of gelegenheid hebben om iets te doen. können is de vervoegde vorm van können bij wir; de infinitief van het andere werkwoord komt bij deze modale constructie aan het einde van de zin. Wir können warten. — “Wij kunnen wachten.” Het gegeven wir betekent hier “we”; de precieze personen worden door de vaste zin niet verder benoemd. ruhiger is de vergrotende trap van ruhig (“rustig”): ruhig → ruhiger → am ruhigsten. Hier beschrijft ruhiger hoe het doorgaan gebeurt: rustiger dan eerder of dan de huidige situatie. Het staat bij weitermachen en heeft hier een bijwoordelijke functie, ook al heeft het dezelfde vorm als de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord. Wir arbeiten ruhiger. — “Wij werken rustiger.” weitermachen betekent “doorgaan” of “verdergaan met iets”. Het is een scheidbaar werkwoord: weiter + machen. Na het modale werkwoord können blijft de infinitief als één vorm aan het einde staan: Wir können weitermachen. — “Wij kunnen doorgaan.” In een hoofdzin zonder modaal werkwoord kan het uiteengaan: Wir machen weiter. — “Wij gaan door.” Samen vormt de zin: Dann (“dan”) + können wir (“kunnen we”) + ruhiger (“rustiger”) + weitermachen (“doorgaan”). De betekenis is dus: “Dan kunnen we rustiger doorgaan.” De eerste positie van Dann verklaart waarom können vóór wir staat: het vervoegde werkwoord blijft op de tweede zinsplaats.