De printer in de bibliotheek gebruiken | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Wie benutze ich den Drucker in der Bibliothek?

   Hoe gebruik ik de printer in de bibliotheek?

   Wie

   hoe

   benutze

   gebruik

   ich

   ik

   den

   de

   Drucker

   printer

   in der

   in de

   Bibliothek

   bibliotheek

   Uitgebreide uitleg

   Wie vraagt hier naar de manier waarop iets gebeurt: “hoe?”. Het is een vraagwoord, geen vraag naar een persoon. Vergelijk: Wie? = “wie?”, Was? = “wat?”, Wann? = “wanneer?”. benutze komt van benutzen en betekent hier “gebruik”. De vorm is de tegenwoordige tijd voor ich: ich benutze. Andere basisvormen zijn bijvoorbeeld du benutzt en sie benutzen. Voor een vraag naar gebruik kan ook verwenden worden gebruikt; benutzen en verwenden zijn hier vrijwel gelijkwaardig. Voorbeeld: Ich benutze den Computer. = “Ik gebruik de computer.” ich betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het onderwerp ich bepaalt hier waarom het werkwoord de vorm benutze heeft. Voorbeeld: Ich lerne. = “Ik leer.” den is hier het bepaalde lidwoord bij Drucker. Het laat zien dat Drucker in deze woordgroep mannelijk enkelvoud is en hier in de accusatief staat, omdat de printer het directe object van benutzen is. Bij hetzelfde zelfstandig naamwoord staat in de nominatief der Drucker: Der Drucker funktioniert. = “De printer werkt.” Het lidwoord den drukt op zichzelf geen aantal uit. Drucker is het zelfstandig naamwoord voor “printer”. Het meervoud is Drucker: die Drucker kan dus zowel “de printer” in het enkelvoud met het bepaalde lidwoord als “de printers” in het meervoud betekenen; het lidwoord en de context maken het verschil. In deze zin verwijst den Drucker naar één bepaalde printer. in der betekent hier “in de” en vormt de voorzetselgroep die de plaats aangeeft. in kan in het Duits een plaats zonder verplaatsing aangeven met de datief; daarom staat het vrouwelijke enkelvoud die Bibliothek hier als der Bibliothek. Bij verplaatsing naar een plaats kan in ook de accusatief nemen, bijvoorbeeld Ich gehe in die Bibliothek. = “Ik ga naar de bibliotheek.” Bibliothek betekent “bibliotheek”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Bibliothek. In deze zin staat het in de datief na in, dus in der Bibliothek. Voorbeeld: Ich lerne in der Bibliothek. = “Ik studeer in de bibliotheek.” Samen bestaat de zin uit de vraag naar de manier (Wie), het werkwoord met het onderwerp (benutze ich), het directe object (den Drucker) en de plaatsbepaling (in der Bibliothek). De volledige betekenis is: “Hoe gebruik ik de printer in de bibliotheek?” De volgende instructie bevat opnieuw de woordgroep den Drucker en gebruikt die in een andere handeling: Wähle zuerst den Drucker ... aus betekent “Kies eerst de printer ... uit”.

2. Wähle zuerst den Drucker auf diesem Bildschirm aus.

   Kies eerst de printer op dit scherm.

   Wähle … aus

   kies ... uit

   zuerst

   eerst

   Drucker

   printer

   diesem

   dit/deze

   Bildschirm

   scherm

   Uitgebreide uitleg

   Wähle … aus hoort bij het scheidbare werkwoord auswählen en betekent hier iemand instrueren om iets te selecteren. In de zin staat de gebiedende wijs voor du: Wähle staat vooraan en het voorvoegsel aus staat aan het einde. In een mededelende hoofdzin krijg je bijvoorbeeld: Du wählst den Drucker aus. — Je selecteert de printer. zuerst betekent dat deze handeling vóór een volgende handeling komt: eerst de printer selecteren, daarna eventueel verdergaan. Het is een bijwoord en verandert niet mee. Drucker betekent hier ‘printer’. De vorm Drucker is zowel de stam als de gebruikelijke enkelvoudsvorm; het meervoud is ook Drucker, maar het lidwoord maakt het verschil zichtbaar: der Drucker (enkelvoud), die Drucker (meervoud). In deze zin staat den Drucker als lijdend voorwerp bij auswählen; het mannelijke bepaalde lidwoord staat daarom in de accusatief. diesem betekent hier ‘dit/deze’ bij een zelfstandig naamwoord in het mannelijk of onzijdig enkelvoud in de datief. De datiefvorm past in auf diesem Bildschirm bij een vaste plaatsaanduiding: het gaat om de printer die op dit scherm staat of beschikbaar is. Het bijbehorende vrouwelijke datiefwoord is dieser, bijvoorbeeld auf dieser Seite — op deze pagina. Bildschirm betekent ‘scherm’. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bildschirm. In diesem Bildschirm staat het in de datief na auf wanneer auf een plaats aanduidt; bij een beweging naar een oppervlak gebruikt het Duits vaak de accusatief, bijvoorbeeld auf diesen Bildschirm — naar/op dit scherm. Samen vormen de delen de gebiedende zin Wähle zuerst den Drucker auf diesem Bildschirm aus. De gebiedende wijs zegt tegen de aangesprokene dat die eerst de printer moet selecteren; auf diesem Bildschirm geeft aan waar de printer wordt geselecteerd. De vertaling is: ‘Kies eerst de printer op dit scherm.’

3. Kann ich doppelseitigen Druck auswählen?

   Kan ik kiezen voor dubbelzijdig printen?

   Kann ich

   kan ik

   doppelseitigen

   dubbelzijdig

   Druck

   afdrukken; printen

   auswählen

   kiezen; selecteren

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich betekent hier: “kan ik ...?” Het is een vraag met können (“kunnen”). kann is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud bij ich; de andere delen van de vervoeging zijn bijvoorbeeld du kannst en er/sie kann. In deze ja/nee-vraag staat het vervoegde werkwoord vooraan en komt het onderwerp er direct achter: Kann ich ...?. doppelseitigen betekent hier “dubbelzijdig” en beschrijft Druck. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is doppelseitig. De uitgang -en hangt hier samen met de naamval en de vorm van het zelfstandig naamwoord in doppelseitigen Druck: het is de accusatief bij het mannelijke enkelvoudige der Druck. Bijvoorbeeld: Ich wähle doppelseitigen Druck. — “Ik kies dubbelzijdig printen.” Druck betekent hier “afdrukken” of “printen” als handeling/instelling. Het is een zelfstandig naamwoord met het grammaticale geslacht mannelijk: der Druck. In andere contexten kan Druck ook “druk” of “drukspanning” betekenen; de combinatie met doppelseitig en auswählen maakt hier de betekenis rond printen duidelijk. auswählen betekent “kiezen” of “selecteren”. De basisvorm is het scheidbare werkwoord auswählen, met wählen als verwant werkwoord voor “kiezen”. In een hoofdzin zonder ander vervoegd werkwoord staat het voorvoegsel los, bijvoorbeeld: Ich wähle den Drucker aus. — “Ik selecteer de printer.” Na het modale werkwoord kann blijft auswählen echter als infinitief bij elkaar en staat het aan het einde: Kann ich ... auswählen?. Samen vormen de delen de vraag Kann ich doppelseitigen Druck auswählen?: “Kan ik kiezen voor dubbelzijdig printen?” De vraag gaat over de mogelijkheid om de optie voor dubbelzijdig afdrukken te selecteren.

4. Ändere die Einstellung, bevor du druckst.

   Verander de instelling voordat je print.

   Ändere

   verander

   die Einstellung

   de instelling

   bevor

   voordat

   druckst

   print

   Uitgebreide uitleg

   Ändere is de gebiedende wijs van ändern (“veranderen”). De vorm zonder expliciet onderwerp is hier gericht aan één persoon met du: Ändere ...! Het werkwoord krijgt in deze vorm geen -st, anders dan in de gewone tegenwoordige tijd: du änderst = “je verandert”. die Einstellung betekent hier “de instelling”. Einstellung is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het bepaald lidwoord hier als die. Het meervoud is die Einstellungen. Het woord kan ook een houding of opvatting betekenen, maar in deze zin gaat het volgens de vertaling om een instelbare optie. bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. In een Duitse bijzin met bevor staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is: bevor + onderwerp + ... + vervoegd werkwoord. Voorbeeld: Bevor du gehst, ruf mich an. = “Bel me voordat je weggaat.” druckst is de du-vorm van drucken in de tegenwoordige tijd: du druckst = “je print”. De stam blijft hier druck- en krijgt de uitgang -st. Dit is niet dezelfde vorm als het hele werkwoord drucken; na bijvoorbeeld musst zou je zeggen: du musst drucken = “je moet printen”. Samen vormt de zin een opdracht met een tijdsvoorwaarde: verander eerst de instelling; dat moet gebeuren vóór het moment waarop je print. De hoofdzin is Ändere die Einstellung, en bevor du druckst geeft aan wanneer die verandering moet plaatsvinden. De volledige betekenis is: “Verander de instelling voordat je print.”

5. Ich muss nur ein kurzes Dokument drucken.

   Ik hoef alleen een kort document te printen.

   Ich muss

   ik moet

   nur

   alleen maar

   kurzes

   kort

   Dokument

   document

   drucken

   printen

   Uitgebreide uitleg

   Ich muss is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud van müssen: ich muss betekent op zichzelf “ik moet”. De Nederlandse vertaling “ik hoef” ontstaat hier door de combinatie met nur, niet door een andere betekenis van de vorm muss alleen. nur betekent hier “alleen maar” en beperkt wat nodig is tot de genoemde handeling. Samen met Ich muss geeft het de natuurlijke betekenis “ik hoef alleen maar ...”. kurzes is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord kurz (“kort”). Het beschrijft Dokument. De uitgang -es past hier bij het onzijdige zelfstandig naamwoord in de accusatief: ein kurzes Dokument. Ter vergelijking in dezelfde naamwoordgroep: Ich muss einen kurzen Bericht drucken. = “Ik moet een kort verslag printen.” Hier is kurzen de accusatiefvorm bij het mannelijke Bericht. Dokument is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Dokument. In deze zin is het het lijdend voorwerp van drucken; het meervoud is Dokumente. drucken is het infinitief (“printen” of “afdrukken”). Na een modaal werkwoord zoals müssen blijft het tweede werkwoord in het infinitief en staat het aan het einde: Ich muss das Dokument drucken. = “Ik moet het document printen.” Samen vormen de delen Ich muss + nur + ein kurzes Dokument + drucken: “Ik hoef alleen maar een kort document te printen.” nur beperkt de noodzakelijke taak, ein kurzes Dokument is wat geprint moet worden, en drucken benoemt de handeling.

6. Dann prüfe die Vorschau, bevor du startest.

   Controleer dan het voorbeeld voordat je begint.

   Dann

   dan

   prüfe

   controleer

   Vorschau

   voorbeeld

   bevor

   voordat

   startest

   begint

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en geeft aan dat deze handeling volgt op iets dat al als context geldt. Het kan ook een volgorde aangeven: Erst lesen, dann antworten. — “Eerst lezen, dan antwoorden.” prüfe is de gebiedende wijs voor du van prüfen (“controleren”). De vorm richt zich dus tot één persoon: Prüfe den Text. — “Controleer de tekst.” In een gewone mededelende zin bij du staat de persoonsvorm anders: Du prüfst den Text. — “Je controleert de tekst.” Vorschau is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “voorbeeldweergave” of “preview”: de weergave die je vóór de volgende stap controleert. Het lidwoord in de zin is daarom die: die Vorschau. Het meervoud is Vorschauen; bijvoorbeeld Die Vorschauen sind hilfreich. — “De voorbeeldweergaven zijn nuttig.” bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat de vervoegde persoonsvorm aan het einde. Het patroon is bevor + onderwerp + ... + werkwoord: Bevor du gehst, ruf mich an. — “Bel me voordat je weggaat.” startest komt van starten en is de vorm voor du in de tegenwoordige tijd: du startest — “je begint/start”. In de bijzin na bevor staat deze vorm achteraan. De vorm zelf drukt hier geen bevel uit; het bevel zit in prüfe. Samen vormen de delen: Dann (“dan”) + prüfe (“controleer”) + die Vorschau (“de voorbeeldweergave”) + bevor du startest (“voordat je begint”). De hele uiting betekent daarom: “Controleer dan de voorbeeldweergave voordat je begint.”

7. Wo kommen die gedruckten Seiten heraus?

   Waar komen de afgedrukte pagina's uit?

   Wo

   waar

   kommen … heraus

   uitkomen

   gedruckten

   afgedrukte

   Seiten

   pagina’s

   Uitgebreide uitleg

   Wo vraagt naar een plaats: “waar?”. Het is een vraagwoord voor locatie. Vergelijk: Wo ist das Fach? = “Waar is de lade?” kommen ... heraus vormt hier het scheidbare werkwoord herauskommen: “uitkomen” of “naar buiten komen”. In een gewone hoofdzin staat het vervoegde deel op de tweede positie en komt heraus aan het einde: Die Seiten kommen heraus. In deze vraag staat kommen na Wo, terwijl heraus achteraan blijft staan. kommen is hier de tegenwoordige tijd, derde persoon meervoud, passend bij die gedruckten Seiten; het basiswerkwoord is kommen. gedruckten betekent hier “afgedrukte”. Het is een bijvoeglijk gebruik van het voltooid deelwoord gedruckt, afkomstig van drucken (“drukken”). De uitgang -en verschijnt hier omdat het bijvoeglijk naamwoord vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord staat na het bepaalde lidwoord die: die gedruckten Seiten. De vorm zegt dus niet op zichzelf wie het afdrukken heeft uitgevoerd. Seiten betekent “pagina’s”. De enkelvoudsvorm is die Seite (“pagina”); Seiten is het meervoud. In deze zin is het een meervoudig onderwerp, wat de vorm kommen ondersteunt. Voorbeeld: Die Seite kommt heraus. = “De pagina komt eruit.” Samen betekent Wo + kommen ... heraus + die gedruckten Seiten: “Waar komen de afgedrukte pagina’s uit?” De vraag gaat over de plaats waar deze pagina’s naar buiten komen; in de gegeven context wordt die plaats vervolgens aangeduid als het vak eronder.

8. Sie kommen aus dem Fach darunter.

   Ze komen uit de lade eronder.

   Sie

   ze

   kommen

   komen

   aus dem

   uit het

   Fach

   lade

   darunter

   eronder

   Uitgebreide uitleg

   Sie betekent hier ‘ze’ en is het onderwerp. In het Duits kan de hoofdlettervorm Sie ook formeel ‘u’ betekenen, maar de vaste vertaling legt hier de meervoudige lezing ‘ze’ vast. Bij dit gebruik verwijst Sie naar de meervoudige betrokkenen die iets doen; de vorm zelf geeft geen geslacht aan. kommen is de tegenwoordige tijd van kommen (‘komen’). De vorm is hier meervoud bij Sie; vergelijk bijvoorbeeld Sie kommen (‘ze komen’) met sie kommt (‘ze komt’) voor één vrouwelijke persoon. Met aus krijgt het werkwoord de betekenis ‘uit komen’ of ‘vandaan komen’. aus dem is aus plus het bepaalde lidwoord dem. aus drukt een vertrekpunt of herkomst van binnenuit uit en wordt in het Duits met de datief gebruikt. dem is hier de datief enkelvoud van het bepaald lidwoord; het wijst samen met Fach op een bepaalde lade of een bepaald vak, niet op een expliciet aantal. Fach betekent in de basis ‘vak’, ‘compartiment’ of ‘lade’. In deze zin past de door de vertaling vastgelegde betekenis ‘lade’. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Fach; na aus wordt dat aus dem Fach, omdat de datiefvorm van het onzijdige lidwoord dem is. Voorbeeld: Das Papier kommt aus dem Fach. — ‘Het papier komt uit de lade.’ darunter is een plaatsbijwoord met de betekenis ‘eronder’ of ‘daaronder’. Het verwijst hier naar een positie onder iets dat in de situatie al herkenbaar is. Het staat na Fach en specificeert welke lade bedoeld is: de lade eronder. Een vergelijkbaar plaatsbijwoord is darüber (‘erboven’), maar dat drukt de tegenovergestelde positie uit. Samen vormen Sie kommen (‘ze komen’) en aus dem Fach darunter (‘uit de lade eronder’) de volledige betekenis: ‘Ze komen uit de lade eronder.’ In de voorafgaande vraag gaat het om waar de afgedrukte pagina’s naar buiten komen; deze zin geeft als plaats de lade die zich eronder bevindt.