Een rustige plek om te werken | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Gibt es einen ruhigen Bereich, in dem ich arbeiten kann?

   Is er een rustige plek waar ik kan werken?

   Gibt es

   is er / zijn er

   einen

   een

   ruhigen

   rustige

   Bereich

   plek; gebied

   in dem

   waarin

   ich

   ik

   arbeiten

   werken

   kann

   kan

   Uitgebreide uitleg

   Gibt es is een vaste manier om in het Duits te vragen of iets bestaat of beschikbaar is: “is er / zijn er”. Het werkwoord geben staat hier in de derde persoon enkelvoud, omdat deze onpersoonlijke constructie die vorm gebruikt. Voorbeeld: Gibt es hier WLAN? — “Is hier wifi?” einen hoort bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Bereich. Het is de vorm van het onbepaalde lidwoord in de accusatief mannelijk: ein Bereich wordt einen Bereich. In de constructie es gibt is Bereich het accusatiefobject van geben; einen drukt hier niet op zichzelf een bepaald aantal uit. ruhigen betekent hier “rustige”. Het bijvoeglijk naamwoord is ruhig; de uitgang -en komt doordat het na einen vóór een mannelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief staat. Vergelijk: ein ruhiger Bereich — “een rustige plek/ruimte” (nominatief), maar einen ruhigen Bereich — “een rustige plek/ruimte” (accusatief). Bereich betekent hier “plek”, “ruimte” of “gebied”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bereich. Volgens de vertaling gaat het hier om een plek of ruimte waar de spreker kan werken; de precieze fysieke vorm ervan wordt niet verder vastgelegd. in dem leidt een betrekkelijke bijzin in en betekent hier “waarin” of “waar”. dem verwijst grammaticaal naar het mannelijke enkelvoud Bereich en staat na in in de datief: in dem Bereich — “in de ruimte”. In deze betrekkelijke bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. ich is het persoonlijk voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Het is het onderwerp van zowel arbeiten als kann. arbeiten betekent “werken”. Dit is de infinitief, de basisvorm. Na een modaal werkwoord zoals können blijft het andere werkwoord in de infinitief staan: ich kann arbeiten — “ik kan werken”. kann is de vorm van können voor de eerste persoon enkelvoud: ich kann — “ik kan”. Het drukt hier mogelijkheid uit. In de bijzin staat kann achteraan, terwijl de bijbehorende infinitief arbeiten ervoor staat: in dem ich arbeiten kann — “waarin ik kan werken”. Samen betekent Gibt es einen ruhigen Bereich, in dem ich arbeiten kann?: “Is er een rustige plek waar ik kan werken?” De hoofdvraag is Gibt es einen ruhigen Bereich?; de bijzin in dem ich arbeiten kann specificeert om welk soort plek het gaat.

2. Oben links gibt es Tische zum ruhigen Lernen.

   Boven links staan bureaus om rustig te studeren.

   Oben links

   boven links

   gibt es

   er zijn / er is

   Tische

   tafels / bureaus

   ruhigen

   rustig

   Lernen

   leren / studeren

   Uitgebreide uitleg

   Oben links geeft een plaats aan: linksboven. Het is een vaste combinatie van twee plaatsbijwoorden; vergelijk unten rechts voor “rechtsonder”. In deze zin staat de plaatsbepaling vooraan. gibt es is de Duitse existentieelconstructie voor “er is/zijn”. gibt is de derde persoon enkelvoud van geben in de tegenwoordige tijd, maar in deze constructie verwijst es niet naar een concreet zelfstandig naamwoord: samen kondigen ze aan dat iets op die plaats aanwezig is. Het getal blijkt uit het zelfstandig naamwoord: Es gibt einen Tisch = “Er is een tafel”; Es gibt Tische = “Er zijn tafels”. Tische is het meervoud van der Tisch, “tafel”. In deze zin wordt het bedoeld als werk- of studiemeubilair; de vaste vertaling noemt daarom bureaus. Het meervoud herken je hier aan -e: ein Tisch → Tische. Voor een vrouwelijk zelfstandig naamwoord zou het patroon anders zijn, bijvoorbeeld die Lampe → Lampen. ruhigen betekent hier “rustig”. De vorm hoort bij ruhig, het bijvoeglijk naamwoord, niet bij Lernen. In zum ruhigen Lernen is ruhigen een verbogen vorm: zum is de samentrekking van zu dem, en de combinatie staat daarom in de datief; het onzijdige, zelfstandig gebruikte Lernen staat hier in het enkelvoud. Vergelijk: ruhiges Lernen zonder zum, maar mit ruhigem Lernen na mit. Lernen is het zelfstandig gebruikte infinitief van lernen, “leren/studeren”. Als zelfstandig naamwoord wordt het in het Duits met een hoofdletter geschreven. In zum Lernen betekent het “om te leren/studeren”; zu met zo’n zelfstandig gebruikt werkwoord benoemt het doel. Een herbruikbaar voorbeeld is Ich gehe in die Bibliothek zum Lesen. — “Ik ga naar de bibliotheek om te lezen.” Samen betekent Oben links gibt es Tische zum ruhigen Lernen: “Boven links zijn er tafels/bureaus om rustig te studeren.” De plaatsbepaling komt eerst, daarna de constructie “er zijn”, vervolgens wat daar aanwezig is, en ten slotte het doel waarvoor die tafels bedoeld zijn. zum ruhigen Lernen beschrijft dus het doel van de Tische, niet een extra handeling die in deze zin door een bepaalde persoon wordt uitgevoerd.

3. Könnte ich dort kurz telefonieren?

   Zou ik daar kort kunnen bellen?

   Könnte ich

   Zou ik kunnen

   dort

   daar

   kurz

   kort

   telefonieren

   bellen

   Uitgebreide uitleg

   Könnte ich is een beleefde vraag met de vorm könnte, de Konjunktiv II van können bij ich. Hier betekent het niet dat een mogelijkheid in het verleden wordt beschreven, maar ongeveer “zou ik kunnen…?”. De woordvolgorde is kenmerkend voor een ja-neevraag: het vervoegde werkwoord staat voor het onderwerp. Vergelijk: Könnte ich hereinkommen? — “Zou ik naar binnen kunnen komen?” Het infinitief van het andere werkwoord staat aan het einde van de vraag. dort is een plaatsbijwoord: “daar”, dus op een plaats die in de situatie als bekend of aangewezen geldt. Het verandert niet naar geslacht of getal. Voor een nabije plaats wordt vaak hier gebruikt: Kann ich hier sitzen? — “Kan ik hier zitten?” kurz betekent hier “kort” in de betekenis “even, gedurende korte tijd”. Het bepaalt de duur van het bellen, niet een zelfstandig naamwoord. Als bijvoeglijk naamwoord kan kurz wel verbuigen, bijvoorbeeld ein kurzer Anruf — “een kort telefoongesprek”; in de vaste zin staat het echter als bijwoord en blijft het kurz. telefonieren is het infinitief “bellen/telefoneren”. Het is een regelmatig werkwoord: ich telefoniere, du telefonierst, sie telefoniert; in de voltooide tijd: hat telefoniert. In deze vraag staat het infinitief na de modale vorm könnte: Ich könnte dort kurz telefonieren — “Ik zou daar even kunnen bellen.” Samen betekent Könnte ich dort kurz telefonieren?: “Zou ik daar kort kunnen bellen?” De spreker vraagt beleefd toestemming of het mogelijk is om op die plaats even te telefoneren. De verwijzing naar dort past bij de eerder genoemde plaats, maar de zin zelf specificeert niet verder welke concrete plek dat is.

4. Diese Tische sind nur zum stillen Lernen.

   Die bureaus zijn alleen om stil te studeren.

   Diese

   deze

   Tische

   bureaus

   sind

   zijn

   nur

   alleen

   zum

   voor het

   stillen

   stil

   Lernen

   studeren

   Uitgebreide uitleg

   Diese verwijst hier naar een meervoudige groep en staat vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord Tische. In het meervoud is de vorm diese, ongeacht het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. In het enkelvoud zijn de nominatiefvormen bijvoorbeeld dieser bij mannelijk, diese bij vrouwelijk en dieses bij onzijdig. In deze zin past diese dus bij Tische. Tische is het meervoud van der Tisch. In de vaste vertaling wordt dit bedoeld als bureaus; het Duitse woord kan, afhankelijk van de context, tafels of bureaus aanduiden. Voor bruikbaar enkelvoud/meervoud: ein Tisch — één tafel of bureau; zwei Tische — twee tafels of bureaus. sind is de meervoudsvorm van sein in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir/sie/Sie sind. Hier verbindt sind het onderwerp Diese Tische met de daaropvolgende beperking: deze bureaus zijn uitsluitend voor een bepaald doel. nur betekent hier ‘alleen’ of ‘uitsluitend’. Het beperkt het doel dat daarna wordt genoemd. De combinatie nur zum ... is een herbruikbaar patroon voor ‘alleen voor het ...’, waarbij het doel als zelfstandig naamwoord wordt uitgedrukt. zum is de samentrekking van zu dem. In zum stillen Lernen geeft het de bedoeling of bestemming aan: letterlijk ‘voor het stille leren’, natuurlijker ‘om stil te studeren’. zu met een zelfstandig naamwoord staat hier bij de datief; dem is de datiefvorm van het onzijdige lidwoord das. stillen betekent hier ‘stil’ en beschrijft Lernen. De uitgang -en komt doordat het bijvoeglijk naamwoord vóór het onzijdige zelfstandig gebruikte Lernen staat na dem in de datief: mit dem stillen Lernen betekent ‘met het stille leren’. Het bijvoeglijk naamwoord zelf heeft als basisvorm still; vergelijk bijvoorbeeld ein stiller Raum — ‘een stille ruimte’. Lernen is het zelfstandig gebruikte werkwoord lernen, ‘leren’. In het Duits worden zulke zelfstandige infinitieven met een hoofdletter geschreven. zum Lernen betekent letterlijk ‘voor het leren’ en kan, afhankelijk van de context, natuurlijk worden vertaald als ‘om te leren’ of ‘om te studeren’. Hier specificeert stillen dat dit in stilte gebeurt. Samen vormen de delen Diese Tische + sind + nur zum stillen Lernen de betekenis: ‘Deze bureaus zijn alleen om stil te studeren.’ De zin legt dus uitsluitend dit gebruiksdoel vast.

5. Dann telefoniere ich woanders.

   Dan bel ik ergens anders.

   Dann

   dan

   telefoniere

   bel / telefoneer

   ich

   ik

   woanders

   ergens anders

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ in de zin van een volgende stap of gevolg: ‘Dan bel ik ergens anders.’ Het woord kan vaak aan het begin van een zin staan. In een gewone Duitse hoofdzin blijft het vervoegde werkwoord op de tweede zinsplaats: Dann telefoniere ich .... telefoniere betekent hier ‘bel’ of ‘telefoneer’. De basisvorm is telefonieren; telefoniere is de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon enkelvoud met het onderwerp ich. Voorbeeld: Ich telefoniere später. — ‘Ik bel later.’ Het werkwoord beschrijft specifiek telefoneren, niet algemeen praten. ich is het Duitse persoonlijk voornaamwoord voor ‘ik’. Het verwijst hier naar de spreker en is het onderwerp van telefoniere. De combinatie ich telefoniere laat zien dat de werkwoordsvorm bij de eerste persoon enkelvoud hoort. woanders betekent ‘ergens anders’. Het wijst op een andere plaats dan de plaats die in de context aan de orde is; het benoemt die plaats niet. Voorbeeld: Wir treffen uns woanders. — ‘We spreken ergens anders af.’ Samen vormen de delen Dann + telefoniere ich + woanders de betekenis: ‘Dan bel ik ergens anders.’ Door Dann voorop te zetten, staat het vervoegde werkwoord telefoniere vóór het onderwerp ich; dat is de Duitse werkwoord-tweede-regel. De zin zegt dat de spreker vervolgens op een andere plaats zal telefoneren.

6. Die Lobby ist besser zum Telefonieren.

   De lobby is beter om te bellen.

   Lobby

   lobby

   besser

   beter

   zum Telefonieren

   om te bellen

   Uitgebreide uitleg

   Lobby betekent hier “lobby” of “hal”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Lobby. In deze zin staat het als onderwerp, daarom heeft het lidwoord de vorm die. besser is de vergrotende trap van gut: gut – besser – am besten (“goed – beter – het best”). Hier vergelijkt de spreker de lobby met een andere mogelijke plek om te bellen; die vergelijking hoeft niet met als uitgesproken te worden. Voorbeeld: Dieser Platz ist besser. — “Deze plek is beter.” zum Telefonieren betekent “om te bellen”. zum is de samentrekking van zu dem. Na zu staat hier het zelfstandig gebruikte werkwoord Telefonieren, dat daarom met een hoofdletter wordt geschreven. De constructie zum + activiteit kan een doel of geschiktheid uitdrukken: Das Zimmer ist zum Arbeiten geeignet. — “De kamer is geschikt om te werken.” In Die Lobby ist besser zum Telefonieren vormt Die Lobby ist de mededeling dat de lobby de beschreven plek is. besser zum Telefonieren zegt dat deze plek geschikter of beter is voor de activiteit van telefoneren. Samen betekent de zin: “De lobby is beter om te bellen.”

7. Ein Schreibtisch oben passt für mich.

   Een bureau boven is goed voor mij.

   Schreibtisch

   bureau

   oben

   boven

   passt

   past / is geschikt

   für mich

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Schreibtisch betekent hier een bureau. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Schreibtisch; het meervoud is die Schreibtische. In een nieuwe zin kun je bijvoorbeeld zeggen: Der Schreibtisch ist groß. — Het bureau is groot. oben is een bijwoord met de betekenis ‘boven’ of ‘bovenaan’. Het verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. In deze zin geeft het aan waar het bureau zich bevindt: boven. Voorbeeld: Oben ist es ruhig. — Boven is het rustig. passt is de derde persoon enkelvoud van passen, in de tegenwoordige tijd. Het onderwerp is hier Ein Schreibtisch, dus de vorm is passt. Met für betekent passen vaak ‘geschikt zijn voor’ of ‘iemand goed uitkomen’: Der Platz passt für mich. — Die plek is geschikt voor mij. Een ander veelgebruikt patroon is Das passt. — Dat komt goed uit. für mich betekent ‘voor mij’. für krijgt in het Duits de accusatief; het persoonlijke voornaamwoord ich heeft na für de vorm mich. Voorbeeld: Das ist für mich. — Dat is voor mij. Ein staat voor het mannelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord Schreibtisch. Het is een onbepaald lidwoord: het introduceert een bureau, zonder op zichzelf een exact aantal te benadrukken. Samen bestaat de zin uit: Ein Schreibtisch (een bureau) + oben (boven) + passt (is geschikt / komt goed uit) + für mich (voor mij). De volledige betekenis is: ‘Een bureau boven is goed voor mij.’

8. Am Nachmittag ist es meistens ruhig.

   Het is 's middags meestal rustig.

   Am Nachmittag

   's middags

   ist es

   het is

   meistens

   meestal

   ruhig

   rustig

   Uitgebreide uitleg

   Am Nachmittag geeft hier het tijdstip aan: ’s middags. am is de samengevoegde vorm van an dem; Nachmittag is een zelfstandig naamwoord en wordt daarom met een hoofdletter geschreven. Het patroon am + deel van de dag is herbruikbaar, bijvoorbeeld am Morgen — ’s ochtends. ist es gebruikt de tegenwoordige tijd van sein: sein → ist bij een derde persoon enkelvoud. es is hier het onpersoonlijke onderwerp in een toestandspatroon; het verwijst niet noodzakelijk naar een concreet ding. Vergelijk als herbruikbaar patroon: Es ist kalt. — Het is koud. meistens is een bijwoord en betekent ‘meestal’. Het zegt dat iets in het merendeel van de gevallen zo is, zonder te beweren dat het altijd zo is. ruhig is hier een bijvoeglijk naamwoord na sein en betekent ‘rustig’ of ‘stil’. In deze predicatieve positie krijgt het geen uitgang: Es ist ruhig. — Het is rustig. Het woord kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan; dan kan de vormgeving van het bijvoeglijk naamwoord anders zijn. Samen vormen de delen de vaste mededeling Am Nachmittag ist es meistens ruhig: op het tijdstip ’s middags is de situatie doorgaans rustig. De Duitse woordvolgorde zet de tijdsbepaling vooraan; de persoonsvorm ist blijft op de tweede plaats.