Gemorste koffie op documenten | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe Kaffee über diese Dokumente verschüttet.

   Ik heb koffie op deze documenten gemorst.

   Ich habe

   ik heb

   Kaffee

   koffie

   über

   op

   diese

   deze

   Dokumente

   documenten

   verschüttet

   gemorst

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe vormt hier het begin van het Duitse perfectum: habe is de tegenwoordige tijd van haben bij ich en fungeert als hulpwerkwoord. Het zelfstandige werkwoord staat later als voltooid deelwoord. Vergelijk als patroon: Ich habe ... gemacht = Ik heb ... gedaan. Kaffee betekent hier koffie als stof of hoeveelheid. Het woord staat zonder lidwoord, wat in het Duits vaak kan bij een onbepaalde hoeveelheid van een stof. Het is hier het lijdend voorwerp van het morsen. über betekent in deze combinatie dat de koffie op de genoemde documenten terechtkomt. Hier wordt het gevolgd door de accusatief: über diese Dokumente. De combinatie met verschüttet geeft de bedoelde plaats waar de gemorste koffie terechtkomt. diese is een aanwijzende bepaler met de betekenis deze. De vorm is meervoud en accusatief, passend bij Dokumente in deze voorzetselgroep. In het meervoud zijn de nominatief- en accusatiefvorm van deze bepaler hier gelijk; de vorm zegt dus niet op zichzelf welke naamval je ziet zonder de zinsfunctie te bekijken. Dokumente is het meervoud van Dokument en betekent documenten. Het enkelvoud is Dokument, het meervoud Dokumente; het zelfstandig naamwoord krijgt hier geen extra accusatiefuitgang. verschüttet is het voltooid deelwoord van verschütten, morsen. In het perfectum staat het met haben: Ich habe ... verschüttet. Het is de werkwoordsvorm die hier de gemorste handeling uitdrukt. Een bruikbaar patroon is Sie hat Wasser verschüttet = Zij heeft water gemorst. Samen vormen de delen Ich habe + Kaffee + über diese Dokumente + verschüttet: de spreker zegt dat hij of zij koffie op deze documenten heeft gemorst. Het perfectum presenteert de gebeurtenis als afgerond; deze vorm bepaalt op zichzelf niet precies wanneer de gebeurtenis plaatsvond.

2. Bring sie von der Tasse weg, bevor sich der Fleck ausbreitet.

   Verplaats ze van de kop af voordat de vlek zich verspreidt.

   Bring

   verplaats

   sie

   ze

   von … weg

   weg van

   Tasse

   kop

   bevor

   voordat

   der Fleck

   de vlek

   sich … ausbreitet

   zich verspreidt

   Uitgebreide uitleg

   Bring is de gebiedende wijs van bringen (“brengen”). In deze zin is het een bevel aan één persoon in de informele aanspreekvorm: “Verplaats …”. De gebiedende wijs voor één persoon heeft hier geen uitgesproken onderwerp. Vergelijk: Bring das Buch! = “Breng het boek!” sie is een persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval (accusatief), omdat het het verplaatste voorwerp aanduidt. De vaste vertaling geeft hier “ze”; de precieze grammaticale kenmerken van het bedoelde voorwerp worden in deze zin niet verder gespecificeerd. Het voornaamwoord kan in andere contexten ook een andere referent hebben, maar hier moet het als het verplaatste voorwerp worden gelezen. von ... weg is een herbruikbare constructie voor beweging weg van een plaats of voorwerp. von staat bij een uitgangspunt en neemt hier de derde naamval: von der Tasse. weg benadrukt de richting weg van dat uitgangspunt. Voorbeeld: Geh von der Straße weg! = “Ga weg van de straat!” Tasse betekent “kop” of “kopje”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Tasse; na von verschijnt de vorm der in de datief: von der Tasse. Het lidwoord der betekent hier dus niet “de” in een mannelijke nominatiefvorm, maar is de datiefvorm bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord. bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. In zo’n Duitse bijzin staat de persoonsvorm aan het einde. Dat verklaart de volgorde in bevor sich der Fleck ausbreitet: de persoonsvorm ausbreitet komt na het onderwerp en het wederkerend voornaamwoord. der Fleck betekent hier “de vlek”. Fleck is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Fleck. Het kan in andere contexten ook een plek of vlekje aanduiden; hier past, mede door de voorafgaande gemorste koffie, de betekenis “vlek”. ausbreitet is de derde persoon enkelvoud van het werkwoord sich ausbreiten, “zich verspreiden” of “zich uitbreiden”. Het werkwoord gebruikt hier het wederkerende sich, omdat de vlek wordt voorgesteld als iets dat zich verder verspreidt. De basisvorm is sich ausbreiten; in de bijzin staat de vervoegde vorm aan het einde. Voorbeeld: Der Rauch breitet sich aus. = “De rook verspreidt zich.” Samen betekent Bring sie von der Tasse weg dat iemand het bedoelde voorwerp weg van de kop moet verplaatsen. bevor sich der Fleck ausbreitet geeft de grens in de tijd: die handeling moet plaatsvinden vóórdat de vlek zich verspreidt. De volledige betekenis is dus: “Verplaats ze van de kop af voordat de vlek zich verspreidt.”

3. Die oberste Seite ist schon durchnässt.

   De bovenste pagina is al doorweekt.

   oberste

   bovenste

   Seite

   pagina

   ist

   is

   schon

   al

   durchnässt

   doorweekt

   Uitgebreide uitleg

   oberste betekent hier “bovenste” en geeft de hoogste positie aan. Het is de overtreffende vorm van ober: ober → oberer → oberster; in deze zin krijgt oberster de vorm oberste omdat het bij die Seite staat: vrouwelijk enkelvoud in de nominatief na het bepaalde lidwoord die. obere is geen vergelijkende vorm, maar een verbogen vorm van ober met de betekenis “bovenste/hogere”. Een bruikbaar contrast is untere (“onderste/lager”). Voorbeeld: Die oberste Schublade ist leer. — “De bovenste lade is leeg.” Seite is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis “pagina”. In andere contexten kan het ook “kant” of “zijde” betekenen; de vaste vertaling maakt hier “pagina” duidelijk. Het meervoud is Seiten. Voorbeeld: Ich lese die erste Seite. — “Ik lees de eerste pagina.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. Het verbindt hier het onderwerp die oberste Seite met de toestand durchnässt. Voorbeeld: Die Seite ist trocken. — “De pagina is droog.” schon betekent hier “al”: de toestand geldt op het genoemde moment reeds. Voorbeeld: Die Seite ist schon trocken. — “De pagina is al droog.” durchnässt beschrijft dat iets volledig doordrenkt of doorweekt is. Het is hier een bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord, verwant aan het werkwoord durchnässen (“doorweken”). Na ist beschrijft het een toestand; het is dus niet zelf de vervoegde persoonsvorm. Voorbeeld: Das Papier ist durchnässt. — “Het papier is doorweekt.” Samen vormt Die oberste Seite ist schon durchnässt de betekenis: “De bovenste pagina is al doorweekt.” Die oberste Seite is het onderwerp, ist koppelt dat onderwerp aan de toestand, en schon durchnässt zegt dat die toestand al bereikt is.

4. Lass sie flach trocknen, bevor du sie anfasst.

   Laat hem plat drogen voordat je hem vastpakt.

   Lass sie

   laat hem

   flach

   plat

   trocknen

   drogen

   bevor

   voordat

   du

   je

   sie

   hem

   anfasst

   vastpakt

   Uitgebreide uitleg

   Lass sie is een bevel aan één persoon. Lass is de gebiedende wijs van lassen bij du; hier betekent lassen dat je iets een handeling laat ondergaan: “laat haar/het …”. sie is hier het lijdend voorwerp. Volgens de vertaling en de context verwijst het naar de pagina; het Duitse voornaamwoord is vrouwelijk enkelvoud in de accusatief. Het voornaamwoord zelf zegt niet dat er meerdere pagina’s zijn. flach beschrijft de manier waarin de pagina moet liggen tijdens het drogen: vlak, niet opgekruld. Het is hier een bijwoordelijke bepaling bij trocknen. trocknen is de infinitief “drogen”. Na lassen blijft het werkwoord in deze infinitief staan: Lass das Tuch trocknen = “Laat de doek drogen.” In de vaste zin is het de pagina die droogt; Lass sie trocknen betekent niet dat de aangesprokene zelf moet drogen. bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. Het beschrijft hier dat het drogen eerst moet gebeuren en het vastpakken daarna. du is het persoonlijk voornaamwoord voor één aangesproken persoon in de onderwerpsfunctie. Het bepaalt de persoonsvorm in de bijzin. Het tweede sie is opnieuw het lijdend voorwerp en verwijst naar dezelfde pagina: “hem/haar/het”, afhankelijk van de Nederlandse woordkeuze voor het bedoelde voorwerp. In het Duits is sie hier vrouwelijk enkelvoud; dat is dezelfde vorm als in Lass sie, maar de grammaticale rol volgt uit de positie en de constructie. anfasst komt van anfassen, “vastpakken”. De vorm is tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud bij du: du fasst an; in de bijzin staat het scheidbare werkwoord als één vorm aan het einde: du sie anfasst. Een bruikbaar voorbeeld is Bevor du das Glas anfasst, warte kurz. — “Wacht even voordat je het glas vastpakt.” Samen opgebouwd: Lass sie flach trocknen betekent “Laat de pagina vlak drogen”. bevor du sie anfasst betekent “voordat je haar vastpakt”. De hele instructie luidt dus: “Laat hem plat drogen voordat je hem vastpakt.”

5. Soll ich eine saubere Kopie von dieser Seite ausdrucken?

   Zal ik een schone kopie van die pagina afdrukken?

   Soll ich

   zal ik ...?

   saubere

   schone

   Kopie

   kopie

   von

   van

   dieser

   die

   Seite

   pagina

   ausdrucken

   afdrukken

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich staat vooraan als vraagpatroon: Soll ich ...? betekent “Zal ik ...?” of “Moet ik ...?”; in deze zin past de eerste betekenis bij de vaste Nederlandse vertaling. soll is de vorm van sollen voor de eerste persoon enkelvoud. In een ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan, daarna het onderwerp ich; het andere werkwoord blijft als infinitief aan het einde staan. Voorbeeld: Soll ich warten? — “Zal ik wachten?” saubere betekent hier “schone”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm sauber. In eine saubere Kopie krijgt het de uitgang -e: het beschrijft het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Kopie na het onbepaalde lidwoord eine. Voorbeeld: eine saubere Seite — “een schone pagina”. Kopie is “kopie”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. De vorm is hier enkelvoud; Kopien is het meervoud. Voorbeeld: Ich brauche eine Kopie. — “Ik heb een kopie nodig.” von betekent hier “van” en leidt de herkomst of betrekking aan: een kopie van een pagina. Na von staat in het Duits de datief. Voorbeeld: Das ist eine Kopie von dem Dokument. — “Dat is een kopie van het document.” dieser betekent hier “deze” in de betekenis van de genoemde pagina. Het is de datiefvorm van het aanwijzend woord dies- bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord: von dieser Seite. De vorm wordt dus bepaald door de combinatie van datief, vrouwelijk geslacht en enkelvoud; dieser is niet de vorm van Seite zelf. Vergelijk: diese Seite — “deze pagina” als onderwerp of lijdend voorwerp, maar von dieser Seite — “van deze pagina”. Seite betekent “pagina”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het meervoud is Seiten. In deze zin verwijst dieser Seite volgens de vaste vertaling naar “die pagina”. Voorbeeld: Die Seite ist leer. — “De pagina is leeg.” ausdrucken betekent “afdrukken”. Dit is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin kan het vervoegde deel vooraan staan en drucken met aus aan het einde verschijnen, bijvoorbeeld Ich drucke die Seite aus. — “Ik druk de pagina af.” Na Soll ich blijft het werkwoord als volledige infinitief ausdrucken aan het einde staan. Samen vormt de zin: Soll ich + eine saubere Kopie + von dieser Seite + ausdrucken? De spreker vraagt of hij of zij een schone kopie van deze pagina zal afdrukken. De vraagvorm en de infinitiefplaatsing maken het een voorstel of vraag naar toestemming om die handeling uit te voeren.

6. Das wäre sicherer, weil der Text vielleicht verschwimmt.

   Dat is veiliger, omdat de tekst misschien vervaagt.

   Das

   dat

   wäre

   zou zijn

   sicherer

   veiliger

   weil

   omdat

   Text

   tekst

   vielleicht

   misschien

   verschwimmt

   vervaagt

   Uitgebreide uitleg

   Das is hier een aanwijzend voornaamwoord: “dat”. Het verwijst naar een eerder genoemde optie of situatie; de precieze referent hoeft niet uit deze ene zin te worden afgeleid. Als zelfstandig voornaamwoord heeft het de onzijdige vorm das. wäre is de vorm van sein (“zijn”) voor de Konjunktiv II. In deze zin geeft die vorm een voorwaardelijke of voorzichtig voorgestelde beoordeling weer: “zou zijn”. Vergelijk: Das ist sicherer. = “Dat is veiliger” tegenover Das wäre sicherer. = “Dat zou veiliger zijn.” sicherer is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord sicher (“veilig”): sicher → sicherer → am sichersten. Het bijvoeglijk naamwoord zelf draagt hier de vergelijking; Das is niet de basisvorm ervan. Das wäre sicherer. betekent dus dat de genoemde optie veiliger wordt beoordeeld dan een andere, niet nader genoemde optie. weil leidt een bijzin met de reden in. In een Duitse weil-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Patroon: ..., weil + onderwerp + ... + werkwoord. der Text betekent “de tekst”. Text is een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het enkelvoudige onderwerp met het lidwoord der. Voorbeeld: Der Text ist lesbar. = “De tekst is leesbaar.” vielleicht betekent “misschien” en maakt de bewering onzeker: het vervagen wordt als mogelijkheid genoemd, niet als vaststaand feit. verschwimmt is de derde persoon enkelvoud van verschwimmen, hier in de tegenwoordige tijd. In deze context betekent het dat de tekst vervaagt of uitloopt, bijvoorbeeld doordat de letters minder scherp worden. Voorbeeld: Die Schrift verschwimmt. = “Het schrift vervaagt.” De delen worden verbonden als Das wäre sicherer (“Dat zou veiliger zijn”) + weil der Text vielleicht verschwimmt (“omdat de tekst misschien vervaagt”). Weil maakt het tweede deel de reden, en verschwimmt staat daarom aan het einde van de bijzin. Samen betekent de zin: “Dat zou veiliger zijn, omdat de tekst misschien vervaagt.”

7. Ich trenne die trockenen Seiten, während diese hier trocknet.

   Ik leg de droge pagina's apart terwijl deze pagina droogt.

   Ich

   ik

   trenne

   leg apart; scheid

   trockenen

   droge

   Seiten

   pagina’s

   während

   terwijl

   diese hier

   deze hier

   trocknet

   droogt

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is de persoon die de handeling uitvoert. Voorbeeld: Ich lese. — “Ik lees.” trenne komt van trennen, “scheiden” of “uit elkaar halen”. trenne is de tegenwoordige tijd bij ich: ich trenne. In deze zin krijgt het door die trockenen Seiten de concrete betekenis “de droge pagina’s apart leggen/scheiden”. Voorbeeld: Ich trenne die Farben. — “Ik scheid de kleuren.” trockenen betekent hier “droge”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij Seiten. De basisvorm is trocken; in die trockenen Seiten krijgt het de uitgang -en, omdat het bij een meervoudige naamwoordgroep met het bepaalde lidwoord die staat. Voorbeeld: die trockenen Tücher — “de droge doeken”. Seiten is het meervoud van Seite, “pagina”. Het meervoud staat hier als datgene wat wordt gescheiden. Let op het onderscheid tussen Seite “pagina” en Seiten “pagina’s”. Voorbeeld: Die Seiten sind trocken. — “De pagina’s zijn droog.” während leidt hier een bijzin in met de betekenis “terwijl”. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord in het Duits aan het einde. Het patroon is bijvoorbeeld: während + onderwerp + ... + werkwoord. Voorbeeld: Ich lese, während sie schreibt. — “Ik lees terwijl zij schrijft.” diese hier betekent “deze hier”. diese is een aanwijzend voornaamwoord; volgens de vaste vertaling verwijst het hier naar de ene pagina die droogt. hier benadrukt dat die pagina hier is. De vorm diese is in deze zin vrouwelijk enkelvoud als onderwerp en past bij het bedoelde woord Seite; de vorm van het voornaamwoord hangt dus niet alleen van nabijheid af. Voorbeeld: Diese hier ist sauber. — “Deze hier is schoon.” trocknet komt van trocknen, “drogen” of “droog worden”. Hier is het de tegenwoordige tijd in de derde persoon enkelvoud: sie/diese trocknet. In deze zin beschrijft het een proces dat de pagina zelf ondergaat, niet het actief drogen van een ander voorwerp. Vergelijk: Die Seite trocknet. — “De pagina droogt.” tegenover Ich trockne die Seite. — “Ik droog de pagina.” De hoofdzin Ich trenne die trockenen Seiten zegt dat ik de droge pagina’s apart leg of scheid. De bijzin während diese hier trocknet zegt dat dit gebeurt terwijl deze pagina hier droogt. Samen betekent de hele uiting: “Ik leg de droge pagina’s apart terwijl deze pagina droogt.”

8. Stell die Getränke das nächste Mal auf einen anderen Tisch.

   Zet de drankjes de volgende keer op een andere tafel.

   Stell

   zet!; plaats! (bevel)

   Getränke

   drankjes

   nächste

   volgende

   Mal

   keer

   auf

   op

   anderen

   andere

   Tisch

   tafel

   Uitgebreide uitleg

   Stell is hier de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon. Het komt van stellen, “plaatsen/zetten”; de vorm voor deze opdracht is stell. In combinatie met het daaropvolgende auf ontstaat het herbruikbare patroon Stell X auf Y voor “plaats X op Y”. Bij een beleefde aanspreekvorm of bij meerdere personen zou een andere vorm nodig zijn. Getränke is het meervoud van Getränk (“drankje”). Het woord staat hier als het lijdend voorwerp van de opdracht. Het bepaalde lidwoord ervoor maakt de bedoelde drankjes herkenbaar in de situatie; het meervoud zelf wordt aan de vorm Getränke zichtbaar. Voorbeeld: Ich kaufe Getränke. — “Ik koop drankjes.” nächste hoort bij het zelfstandig naamwoord Mal in de vaste tijdsaanduiding das nächste Mal, “de volgende keer”. De stamvorm van het bijvoeglijke woord is nächst-; de uitgang -e verschijnt hier na het bepaalde lidwoord das bij het onzijdige enkelvoud. Nächstes Mal kan in een andere zinsbouw ook zonder lidwoord voorkomen, bijvoorbeeld: Nächstes Mal komme ich früher. — “De volgende keer kom ik vroeger.” Mal is hier een zelfstandig naamwoord voor een gelegenheid of keer. Het meervoud is Male, maar in das nächste Mal gaat het om één volgende gelegenheid. De volledige tijdsuitdrukking staat vóór de plaatsbepaling en zegt wanneer de opdracht moet worden uitgevoerd. auf betekent hier “op” en leidt een plaatsbepaling in. Omdat iets naar een plaats wordt gezet, staat na auf de accusatief: auf einen Tisch. Bij een statische locatie zonder verplaatsing staat deze voorzetselgroep vaak met de datief, bijvoorbeeld Die Getränke stehen auf einem Tisch. — “De drankjes staan op een tafel.” anderen is de verbogen vorm van ander-, “anders/een andere”. In einen anderen Tisch krijgt het bijvoeglijke woord de uitgang -en, omdat het bij het mannelijke enkelvoud in de accusatief hoort en na einen staat. Het beschrijft Tisch, niet Getränke. Vergelijk: eine andere Tasche — “een andere tas”. Tisch is een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. De vorm van het zelfstandig naamwoord blijft in deze accusatiefconstructie Tisch; vooral einen en anderen laten de naamval zien. ein Tisch betekent “een tafel”, terwijl einen Tisch onder meer de vorm is na een werkwoord van plaatsen of bewegen. Samen vormt Stell ... auf einen anderen Tisch de opdracht om de drankjes op een andere tafel te plaatsen. Das nächste Mal voegt eraan toe dat dit bij de volgende gelegenheid moet gebeuren. De hele zin is dus een directe, informele opdracht aan één persoon.