Sneeuw en gladde straten | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. In der Nacht hat es viel geschneit.

   Het heeft 's nachts veel gesneeuwd.

   In der Nacht

   's nachts

   hat es

   het heeft

   viel

   veel

   geschneit

   gesneeuwd

   Uitgebreide uitleg

   In der Nacht geeft hier een tijd aan: gedurende de nacht. Het voorzetsel in staat bij deze tijdsbepaling met de datief; daarom staat het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Nacht met het lidwoord der, de datiefvorm van die Nacht. Een bruikbaar alternatief is nachts, maar dat is niet dezelfde zichtbare vorm. Voorbeeld: In der Nacht war es kalt. — 's Nachts was het koud. hat es bestaat uit de tegenwoordige vorm hat van het hulpwerkwoord haben bij de derde persoon enkelvoud en het weer-es. Dit es verwijst hier niet naar een specifiek genoemd ding of persoon; het vervult de grammaticale plaats van het onderwerp bij de onpersoonlijke weersuitdrukking. In deze bevestigende hoofdzin staat de vervoegde vorm hat op de tweede plaats, na de tijdsbepaling In der Nacht; het voltooid deelwoord komt aan het einde. Voorbeeld: Heute hat es geregnet. — Vandaag heeft het geregend. viel betekent hier een grote hoeveelheid of mate. In deze zin is het een bijwoord bij geschneit; het verandert dus niet van vorm. Het betekent hier niet zelfstandig ‘veel dingen’. Voorbeeld: Im Winter schneit es viel. — In de winter sneeuwt het veel. geschneit is het voltooid deelwoord van het werkwoord schneien (‘sneeuwen’). Het vormt hier samen met hat het perfectum: hat + geschneit. Bij dit onpersoonlijke weerswerkwoord wordt es gebruikt als grammaticaal onderwerp. Voorbeeld: Gestern hat es geschneit. — Gisteren heeft het gesneeuwd. Samen vormen de delen de betekenis: In der Nacht plaatst de gebeurtenis in de nacht, hat ... geschneit is het perfectum van ‘sneeuwen’, en viel geeft de hoeveelheid of intensiteit aan. De hele zin betekent daarom: ‘Het heeft 's nachts veel gesneeuwd.’

2. Die Gehwege können heute Morgen vereist sein.

   De trottoirs kunnen vanmorgen glad zijn.

   Gehwege

   trottoirs

   können

   kunnen

   heute Morgen

   vanochtend

   vereist

   met ijs bedekt; glad door ijs

   sein

   zijn

   Uitgebreide uitleg

   Gehwege betekent hier trottoirs of voetpaden. Het is het meervoud van der Gehweg: der Gehweg — die Gehwege. Voorbeeld: Die Gehwege sind breit. — De trottoirs zijn breed. können is hier de derde persoon meervoud van het modale werkwoord können. In deze zin drukt het een mogelijkheid uit: het is mogelijk dat de trottoirs glad door ijs zijn, niet dat dit zeker zo is. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Die Wege können rutschig sein. — De paden kunnen glad zijn. heute Morgen is een tijdsbepaling voor de ochtend van vandaag. heute betekent vandaag en Morgen betekent ochtend; in deze vaste tijdsaanduiding wordt Morgen met een hoofdletter geschreven. Voorbeeld: Heute Morgen ist es kalt. — Vanochtend is het koud. vereist beschrijft hier een toestand: met ijs bedekt en daardoor glad. Het is de vorm die hier als beschrijvend woord bij sein staat en hangt samen met het Duitse werkwoord vereisen, ‘met ijs bedekt raken’ of ‘dichtvriezen’. In deze zin is het niet het Nederlandse werkwoord vereisen (‘eisen’). Het is ook niet precies hetzelfde als gefroren, dat algemener ‘bevroren’ betekent. Voorbeeld: Die Straße ist vereist. — De straat is glad door ijs. sein is de infinitief van sein (‘zijn’). Hier verbindt het onderwerp met de beschrijving vereist; na können blijft juist deze infinitief aan het einde van de zin staan. De opbouw is Die Gehwege + können + heute Morgen + vereist sein: ‘De trottoirs kunnen vanochtend met ijs bedekt zijn.’ De vaste vertaling geeft dit weer als: ‘De trottoirs kunnen vanmorgen glad zijn.’ De zin is neutraal en bruikbaar om een mogelijke toestand op een bepaald moment te beschrijven.

3. Dann sollte ich Stiefel mit besserem Halt tragen.

   Dan moet ik laarzen met meer grip dragen.

   Dann

   dan

   sollte ich

   moet ik

   Stiefel

   laarzen

   besserem

   betere

   Halt

   grip

   tragen

   dragen

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verwijst naar de omstandigheid uit het voorafgaande verband. Het woord staat aan het begin van de zin; het bepaalt niet op zichzelf de tijd van de handeling. sollte ich bevat de vorm sollte van sollen plus het onderwerp ich. In deze zin drukt sollte een aanbeveling of noodzakelijke handelwijze uit: volgens de vaste vertaling komt dat neer op “moet ik”. De vorm sollte hoort hier bij ich; bij een andere persoon verandert de vervoeging, bijvoorbeeld Du solltest ... = “Je zou ... moeten”. Het modale werkwoord staat op de tweede zinsplaats, terwijl het bijbehorende werkwoord als infinitief aan het einde staat. Stiefel betekent “laarzen”. Hier is het een meervoudsvorm; bij Stiefel is de vorm in deze zin niet anders voor nominatief en accusatief. Het woord verwijst hier naar het kledingstuk dat gedragen moet worden. besserem betekent hier “betere”, in de betekenis “met betere grip”. Het is de vergrotende vorm van gut: gut → besser → am besten. De uitgang -em staat op het bijvoeglijk naamwoord zelf. Die uitgang past hier bij de datiefconstructie na mit en bij het enkelvoudige mannelijke zelfstandig naamwoord Halt. Halt betekent hier “grip” of “houvast”. Het is een zelfstandig naamwoord met basisvorm der Halt. In mit besserem Halt staat het in de datief: mit vraagt in deze betekenis een datiefconstructie. De combinatie betekent dus “met betere grip”, niet simpelweg “betere laarzen”. tragen betekent “dragen”. Dit is de infinitief van tragen; na het modale werkwoord sollte blijft die infinitief aan het einde staan. Voorbeeld: Ich sollte eine Jacke tragen. — “Ik zou een jas moeten dragen.” Samen vormt de zin het patroon Dann sollte ich [voorwerp] mit [eigenschap] tragen: “Dan moet ik [voorwerp] met [eigenschap] dragen.” Hier is dat: “Dan moet ik laarzen met meer grip dragen.”

4. Du solltest auch vorsichtiger als sonst laufen.

   Je moet ook voorzichtiger lopen dan normaal.

   Du solltest

   je moet

   auch

   ook

   vorsichtiger

   voorzichtiger

   als sonst

   dan normaal

   laufen

   lopen

   Uitgebreide uitleg

   Du solltest: du is de informele tweede persoon enkelvoud: “je”. solltest is de vorm van sollen bij du. In deze zin drukt solltest een advies of aanbeveling uit; de vaste vertaling geeft dat weer met “moet”. Na een modaal werkwoord zoals sollen staat het andere werkwoord in de infinitief, dus: Du solltest ... laufen. Voorbeeld: Du solltest warten. — “Je zou moeten wachten.” auch betekent hier “ook” en voegt deze aanbeveling toe aan andere relevante informatie. Het woord verandert zelf niet mee met persoon of getal. vorsichtiger: dit is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord vorsichtig (“voorzichtig”): vorsichtig → vorsichtiger (“voorzichtiger”) → am vorsichtigsten (“het voorzichtigst”). Omdat er een vergelijking volgt, krijgt de vergrotende trap hier als: de manier van lopen is voorzichtiger dan de gebruikelijke manier. als sonst: na een vergrotende trap gebruikt het Duits als voor “dan”. sonst betekent in deze context “anders” of “gewoonlijk”; samen geeft de uitdrukking hier “dan normaal”. Het is dus niet hetzelfde patroon als een gelijkheidsvergelijking met so ... wie. laufen: dit is de infinitief van laufen. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “lopen”. De infinitief staat achteraan omdat solltest het modale werkwoord is. Voorbeeld: Wir laufen langsam. — “Wij lopen langzaam.” Samen opgebouwd: Du solltest geeft het advies aan de aangesprokene, auch voegt dit advies toe, vorsichtiger beschrijft de gewenste manier van lopen, en als sonst geeft de vergelijking met de normale situatie. De hele zin betekent: “Je moet ook voorzichtiger lopen dan normaal.”

5. Glaubst du, dass die Busse Verspätung haben?

   Denk je dat de bussen vertraging hebben?

   Glaubst du

   Denk je

   dass

   dat

   die Busse

   de bussen

   Verspätung

   vertraging

   haben

   hebben

   Uitgebreide uitleg

   Glaubst du betekent hier “denk je?”. glaubst is de tegenwoordige tijd van glauben bij du: ich glaube, du glaubst. In een gewone vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Glaubst du ...? Een voorbeeld: Glaubst du ihm? — “Geloof je hem?” dass leidt een bijzin in met de betekenis “dat”. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Het patroon is bijvoorbeeld Ich glaube, dass ... — “Ik denk dat ...”. die Busse betekent “de bussen”. Busse is het meervoud van der Bus; het enkelvoud is dus der Bus, het meervoud die Busse. Hier is die het meervoudige bepaalde lidwoord. Een voorbeeld: Die Busse kommen spät. — “De bussen komen laat.” Verspätung betekent hier “vertraging”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. De vaste, goed herbruikbare combinatie is Verspätung haben: letterlijk “vertraging hebben”, dus “vertraging hebben”. Een voorbeeld: Der Zug hat Verspätung. — “De trein heeft vertraging.” haben betekent hier “hebben”. De vorm is het hele werkwoord haben; in deze bijzin staat die vorm achteraan omdat dass de bijzin inleidt. In een hoofdzin krijgt het werkwoord een persoonsvorm, bijvoorbeeld Die Busse haben Verspätung. — “De bussen hebben vertraging.” Samen vormen de delen: Glaubst du + dass + die Busse Verspätung haben? De vraag betekent daardoor: “Denk je dat de bussen vertraging hebben?”

6. Wahrscheinlich, weil der Verkehr im Schnee langsam fährt.

   Waarschijnlijk, want het verkeer rijdt langzaam in de sneeuw.

   Wahrscheinlich

   waarschijnlijk

   weil

   omdat

   der Verkehr

   het verkeer

   Schnee

   sneeuw

   langsam

   langzaam

   fährt

   rijdt

   Uitgebreide uitleg

   Wahrscheinlich betekent hier dat de spreker de verklaring waarschijnlijk vindt, maar niet volledig zeker weet. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Wahrscheinlich regnet es. — Waarschijnlijk regent het. weil leidt een redengevende bijzin in: omdat. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Voorbeeld: Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. — Ik blijf thuis omdat ik ziek ben. der Verkehr betekent hier het verkeer. Verkehr is een mannelijk zelfstandig naamwoord: daarom staat hier het lidwoord der. Het woord wordt vaak als verzamelbegrip gebruikt voor het verkeer als geheel. Schnee betekent sneeuw en is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Schnee. In im Schnee is im de vaste samentrekking van in dem; letterlijk gaat het om een locatie of om omstandigheden in de sneeuw. Voorbeeld: Die Kinder spielen im Schnee. — De kinderen spelen in de sneeuw. langsam betekent langzaam. Het is hier een bijwoord dat beschrijft hoe het verkeer rijdt. Het tegenovergestelde is schnell — snel. Voorbeeld: Der Zug fährt langsam. — De trein rijdt langzaam. fährt is de tegenwoordige tijd van fahren bij er, sie of es, en ook bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord zoals der Verkehr: fahren – er fährt. In deze zin betekent het dat het verkeer rijdt of zich verplaatst. Voorbeeld: Der Bus fährt zur Schule. — De bus rijdt naar school. De onderdelen worden samen: weil der Verkehr im Schnee langsam fährt betekent omdat het verkeer langzaam in de sneeuw rijdt. Weil maakt daarvan een redengevende bijzin, waardoor fährt achteraan staat. Met Wahrscheinlich ervoor zegt de spreker dat dit waarschijnlijk de reden is: Waarschijnlijk, omdat het verkeer langzaam in de sneeuw rijdt.

7. Ich schaue vor dem Losgehen in die Verkehrs-App.

   Laat me voor vertrek de vervoersapp controleren.

   schaue

   kijk; controleer

   vor dem Losgehen

   voor vertrek

   Verkehrs-App

   vervoersapp

   Uitgebreide uitleg

   schaue is de ik-vorm van schauen in de tegenwoordige tijd: ich schaue. In deze zin betekent het door de combinatie met een app “kijken in” of praktisch “controleren”. Voorbeeld: Ich schaue in den Fahrplan. — “Ik kijk in de dienstregeling.” vor dem Losgehen betekent hier “voor het vertrek”. vor drukt hier een tijdsrelatie uit en staat bij dem Losgehen met de datief. Losgehen is een tot zelfstandig naamwoord gemaakt werkwoord en krijgt daarom een hoofdletter. Het werkwoord losgehen kan onder andere “vertrekken” of “op weg gaan” betekenen. Voorbeeld: Vor dem Schlafengehen lese ich. — “Voor het slapengaan lees ik.” Verkehrs-App is een samengesteld zelfstandig naamwoord van Verkehr en App, met een verbindings-s. Het duidt hier een app voor vervoer of verkeersinformatie aan. Het tweede deel, App, bepaalt het grammaticale geslacht; daarom is het woord vrouwelijk: die Verkehrs-App. Het verbindings-s is geen zelfstandig woord. In in die Verkehrs-App staat in bij deze betekenis met de accusatief, omdat het kijken op of in de app als gerichte handeling wordt voorgesteld. die is hier de accusatiefvorm van het vrouwelijke lidwoord, maar bij vrouwelijke zelfstandige naamwoorden ziet het lidwoord er in de nominatief eveneens uit als die. De tijdsbepaling vor dem Losgehen staat tussen Ich schaue en in die Verkehrs-App. Samen betekent de zin: “Ik kijk voor vertrek in de vervoersapp”, oftewel volgens de vaste Nederlandse vertaling: “Laat me voor vertrek de vervoersapp controleren.”

8. Das kann dir Zeit sparen.

   Dat kan je tijd besparen.

   Das

   dat

   kann

   kan

   dir

   je

   Zeit

   tijd

   sparen

   besparen

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier “dat” en verwijst in deze context naar de eerder genoemde handeling of informatie: in de verkeersapp kijken voordat je vertrekt. Als zelfstandig aanwijzend voornaamwoord staat het als onderwerp. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm; andere vormen zijn bijvoorbeeld der en die wanneer het aangewezen woord een ander grammaticaal geslacht of getal heeft. kann is de vorm van können voor de derde persoon enkelvoud: “kan”. Het modale werkwoord drukt hier mogelijkheid of potentieel uit. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde: Das kann ... sparen. dir is de informele tweede-persoonsvorm in de datief: “jou” of, in deze vertaling, “je”. Het geeft aan voor wie het voordeel geldt. Vergelijk het onderwerp du (“je”) met de datiefvorm dir (“aan/voor jou”): Das hilft dir betekent “Dat helpt je”. Zeit betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. In deze zin gaat het om tijd als hoeveelheid of middel; daarom staat er geen telwoordelijke meervoudsbetekenis. Een bruikbare combinatie is Zeit sparen, “tijd besparen”. sparen betekent “besparen” of “sparen”. Hier staat de infinitief, omdat hij na het modale werkwoord kann aan het einde van de zin komt. In Ich spare Zeit betekent de vervoegde vorm spare “ik bespaar tijd”; na kann blijft de vorm sparen onvervoegd. Samen vormen de delen Das kann dir Zeit sparen de betekenis: “Dat kan je tijd besparen.” Het onderwerp is Das; kann geeft het mogelijke voordeel aan; dir noemt degene die dat voordeel krijgt; en Zeit sparen benoemt het voordeel zelf. De zin sluit dus aan bij de handeling uit de vorige zin: vooraf de verkeersapp raadplegen kan voor jou tijd besparen.