De juiste rij vinden | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Entschuldigung, ist das die richtige Schlange?

   Pardon, is dit de juiste rij?

   Entschuldigung

   pardon; neem me niet kwalijk

   ist das

   is dit/dat

   richtige

   juiste; correcte

   Schlange

   rij

   Uitgebreide uitleg

   Entschuldigung betekent hier “pardon” of “neem me niet kwalijk”. Het is een vaste beleefde uitroep om iemands aandacht te vragen of een vraag in te leiden. Het hangt samen met het werkwoord entschuldigen (“verontschuldigen”), maar functioneert hier zelfstandig. ist das gebruikt de Duitse vraagvolgorde: het vervoegde werkwoord ist staat vóór das. Ist das ...? is een herbruikbaar patroon voor “Is dit/dat ...?”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”); andere vormen zijn bijvoorbeeld bin (“ben”) en sind (“zijn”). das is hier een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dit/dat”. De vaste vertaling ondersteunt hier de lezing “dit”, maar de precieze zaak waarnaar das wijst wordt niet afzonderlijk benoemd. In deze zin wordt vervolgens gevraagd of die aangewezen zaak de juiste rij is. richtige komt van het bijvoeglijk naamwoord richtig (“juist”, “correct”). In die richtige Schlange staat het bijvoeglijk naamwoord bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, na het bepaalde lidwoord die; daarom krijgt het de vorm richtige. Vergelijk: der richtige Weg (“de juiste weg”) en das richtige Ticket (“het juiste ticket”). De uitgang hoort bij richtige, niet bij Schlange. Schlange betekent in deze zin “rij”. Het woord is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In andere contexten kan Schlange ook “slang” betekenen; de vaste vertaling en de context maken hier de betekenis “rij” passend. Voorbeeld: Die Schlange ist lang. — “De rij is lang.” Samen vormen de delen de vraag Entschuldigung, ist das die richtige Schlange?: “Pardon, is dit de juiste rij?” die richtige Schlange is de naamwoordgroep die beschrijft wat als de juiste rij wordt beoordeeld. De vervolgzinscontext maakt duidelijk dat het om een rij voor de informatiebalie gaat.

2. Diese Schlange ist für den Informationsschalter.

   Deze rij is voor de informatiebalie.

   Diese

   deze

   Schlange

   rij

   ist

   is

   für

   voor

   Informationsschalter

   informatiebalie

   Uitgebreide uitleg

   Diese betekent hier “deze” en hoort bij Schlange. De vorm is hier nominatief enkelvoud vrouwelijk. De keuze van deze vorm hangt samen met geslacht, getal en naamval: dieser Mann (deze man), diese Frau (deze vrouw), dieses Ticket (dit ticket). Het aanwijzende woord past zich dus aan het zelfstandig naamwoord en zijn functie in de zin aan. Schlange betekent hier “rij”, niet “slang”. De vertaling en de context maken deze betekenis duidelijk. Het meervoud is Schlangen. Voorbeeld: Die Schlange ist lang. — “De rij is lang.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”): ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt het Diese Schlange met wat daarna over die rij wordt gezegd. Voorbeeld: Der Schalter ist dort. — “De balie is daar.” für betekent hier “voor”. In deze constructie krijgt het volgende zelfstandig naamwoord de accusatief: der Informationsschalter wordt den Informationsschalter. für geeft hier aan waarvoor de rij bedoeld is. Informationsschalter betekent “informatiebalie”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord, met Information en Schalter als herkenbare delen en een verbindende -s: Information-s-schalter. Het woord is mannelijk: der Informationsschalter; na für staat daarom den Informationsschalter. Voorbeeld: Ich gehe zum Informationsschalter. — “Ik ga naar de informatiebalie.” Samen betekent Diese Schlange ist für den Informationsschalter: “Deze rij is voor de informatiebalie.” Diese Schlange is het onderwerp, ist vormt de verbinding, en für den Informationsschalter geeft aan waarvoor de rij bedoeld is.

3. Ich muss meine Mitgliedskarte verlängern.

   Ik moet mijn lidmaatschapskaart verlengen.

   Ich muss

   ik moet

   Mitgliedskarte

   lidmaatschapskaart

   verlängern

   verlengen

   Uitgebreide uitleg

   Ich muss betekent hier dat de spreker iets moet doen. müssen is de basisvorm; in de tegenwoordige tijd is muss de vorm bij ich en ook bij er/sie/es. Na een vorm van müssen staat het andere werkwoord doorgaans als infinitief aan het einde: Ich muss warten. = “Ik moet wachten.” Mitgliedskarte is een samenstelling van Mitglied (“lid”) en Karte (“kaart”): hier dus een lidmaatschapskaart. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Mitgliedskarte; daarom staat het in meine Mitgliedskarte in de accusatief, als het lijdend voorwerp van verlängern. Het bezittelijk woord meine verwijst hier naar de kaart van de spreker. verlängern betekent “langer maken” en in deze context “verlengen”. De vorm in de zin is de infinitief, vereist na muss; de basisvorm is eveneens verlängern. Het werkwoord krijgt een lijdend voorwerp, bijvoorbeeld: Ich verlängere den Vertrag. = “Ik verleng het contract.” Samen vormen de delen Ich muss + meine Mitgliedskarte + verlängern: “Ik moet mijn lidmaatschapskaart verlengen.” De modaliteit komt van muss, het voorwerp is meine Mitgliedskarte, en verlängern staat als infinitief aan het einde.

4. Dann sollten Sie sich in die Schlange beim blauen Schild stellen.

   Dan moet u in de rij bij het blauwe bord gaan staan.

   Dann

   dan

   sollten Sie

   u zou moeten

   sich

   zich

   Schlange

   rij

   beim

   bij het

   blauen

   blauwe

   Schild

   bord

   stellen

   gaan staan

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” of “vervolgens” en plaatst deze handeling in de volgorde van de instructie. Voorbeeld: Dann warten wir. — “Dan wachten we.” sollten Sie betekent hier “u zou moeten”. Sollten is de Konjunktiv-II-vorm van sollen en drukt hier een beleefde aanbeveling of aanwijzing uit; Sie met hoofdletter is de formele aanspreekvorm “u”. Voorbeeld: Sie sollten hier warten. — “U zou hier moeten wachten.” sich is hier het reflexieve voornaamwoord dat bij de formeel aangesproken persoon Sie hoort. Samen met stellen vormt het de handeling “zich opstellen” of “gaan staan”. Voorbeeld: Stellen Sie sich hier hin. — “Gaat u hier staan.” Schlange betekent hier “rij”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In een andere context kan Schlange ook “slang” betekenen; hier bepaalt in die Schlange stellen de betekenis “in de rij gaan staan”. Na in staat hier de accusatief die Schlange, omdat de zin een beweging naar de rij uitdrukt. beim is de samentrekking van bei dem. Bei staat hier met de datief en betekent “bij”. Beim blauen Schild geeft dus de plaatsaanduiding “bij het blauwe bord”. blauen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord blau. Het beschrijft Schild; de uitgang -en hoort hier bij de datiefgroep bei dem blauen Schild. Vergelijk: ein blaues Schild — “een blauw bord” en mit einem blauen Schild — “met een blauw bord”. Schild betekent hier “bord” of “signaalbord”. In deze betekenis is het onzijdig: das Schild; na bei staat de datief dem Schild. Het meervoud is die Schilder, bijvoorbeeld: Die Schilder sind blau. — “De borden zijn blauw.” stellen betekent hier “plaatsen” of “zetten”. In de reflexieve combinatie sich in die Schlange stellen betekent het “in de rij gaan staan”. Als modaal werkwoord staat sollten op de tweede positie en staat de infinitief stellen aan het einde van de zin. Een andere bruikbare constructie is sich anstellen, dat ook “in de rij gaan staan” kan betekenen. De combinatie sich in die Schlange stellen betekent “in de rij gaan staan”. In die Schlange geeft de beweging naar de rij aan; beim blauen Schild specificeert de plaats: bij het blauwe bord. Samen betekent Dann sollten Sie sich in die Schlange beim blauen Schild stellen.: “Dan moet u in de rij bij het blauwe bord gaan staan.”

5. Ich habe fast am falschen Ort gewartet.

   Ik heb bijna op de verkeerde plek gewacht.

   Ich habe

   ik heb

   fast

   bijna

   falschen

   verkeerde

   Ort

   plek

   gewartet

   gewacht

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe is hier de eerste persoon enkelvoud van haben in de tegenwoordige tijd: “ik heb”. Samen met gewartet vormt het het Duitse perfectum, dus een voltooide gebeurtenis in het verleden. Het onderwerp is ich; habe verandert mee met de persoon: ich habe, maar bijvoorbeeld er hat. fast betekent “bijna”. Hier bepaalt het woord de hele gebeurtenis: de spreker stond op het punt om op de verkeerde plek te wachten, maar de zin stelt niet dat dit wachten daar daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Vergelijk: Ich habe fast den Bus verpasst. — “Ik heb de bus bijna gemist.” falschen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord falsch (“verkeerd”). In am falschen Ort staat het vóór het mannelijke zelfstandig naamwoord Ort en krijgt het na dem de uitgang -en. am is de samentrekking van an dem; deze woordgroep gebruikt hier de datief voor een plaats: “op/bij de verkeerde plek”. Ort betekent “plek” of “plaats”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Ort. In deze woordgroep staat het na an in de datief, zichtbaar in de samentrekking am: an dem Ort → am Ort. Een bruikbaar voorbeeld is an einem anderen Ort — “op een andere plek”. gewartet is het voltooid deelwoord van warten (“wachten”). Bij dit regelmatige werkwoord wordt het gevormd als ge- + stam + -t: warten → gewartet. Met Ich habe krijg je Ich habe gewartet — “Ik heb gewacht”. Voor wachten op een persoon of zaak gebruikt het Duits vaak auf met een accusatief, bijvoorbeeld Ich habe auf den Bus gewartet — “Ik heb op de bus gewacht”. Hier gaat het om de plaats waar de gebeurtenis bijna zou plaatsvinden: am falschen Ort. Samen betekent Ich habe ... gewartet “ik heb gewacht”, maar fast maakt daarvan “ik heb bijna gewacht”. am falschen Ort geeft de plaats aan: “op de verkeerde plek”. De volledige zin betekent dus: “Ik heb bijna op de verkeerde plek gewacht.”

6. Es ist verwirrend, weil beide Schlangen nah beieinander sind.

   Het is verwarrend omdat beide rijen dicht bij elkaar zijn.

   Es ist

   Het is

   verwirrend

   verwarrend

   weil

   omdat

   beide

   beide

   Schlangen

   rijen

   nah beieinander

   dicht bij elkaar

   sind

   zijn

   Uitgebreide uitleg

   Es ist is een vaste, herbruikbare combinatie voor “het is”. ist is de tegenwoordige tijd van sein (“zijn”) bij es; vergelijk Es ist klar — “Het is duidelijk.” In deze zin verwijst es naar de hele situatie, niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord. verwirrend betekent hier dat de situatie verwarring veroorzaakt. Het is een vorm van het werkwoord verwirren (“in verwarring brengen”) die als beschrijvend woord wordt gebruikt. Vergelijk Die Erklärung ist verwirrend — “De uitleg is verwarrend.” Dat verschilt van verwirrt (“in de war”), dat de toestand van een persoon of ander wezen beschrijft. weil leidt een redengevende bijzin in: “omdat”. In een Duitse bijzin met weil staat de persoonsvorm doorgaans aan het einde. Hier staat daarom sind aan het slot van de bijzin: weil beide Schlangen nah beieinander sind — “omdat beide rijen dicht bij elkaar zijn.” beide betekent “beide” en verwijst naar precies twee eerder geïdentificeerde of contextueel duidelijke zaken. Het woord verandert hier niet naar geslacht; de vorm is in deze combinatie beide. Schlangen betekent in deze context “rijen”, zoals ook uit de vaste vertaling en de nabije context blijkt. De vorm is het meervoud van Schlange; het Duitse woord kan in andere contexten ook “slangen” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Een herbruikbaar voorbeeld is Beide Schlangen sind lang — “Beide rijen zijn lang.” nah beieinander betekent “dicht bij elkaar”. nah beschrijft geringe afstand en beieinander geeft aan dat de betrokken zaken bij elkaar zijn. Een voorbeeld is Die Häuser stehen nah beieinander — “De huizen staan dicht bij elkaar.” sind is de meervoudsvorm van sein in de tegenwoordige tijd. Hier hoort die vorm bij beide Schlangen: beide Schlangen sind .... Vergelijk Die Reihen sind voll — “De rijen zijn vol.” Samen betekent Es ist verwirrend, weil beide Schlangen nah beieinander sind: “Het is verwarrend omdat beide rijen dicht bij elkaar zijn.” De hoofdzin zegt dat de situatie verwarrend is; de bijzin met weil geeft de reden, namelijk dat de twee rijen dicht bij elkaar staan. Deze woordvolgorde met weil is bruikbaar wanneer je in het Duits een reden aan een uitspraak toevoegt.

7. Ich gehe zu dieser Schlange, bevor mehr Leute kommen.

   Ik ga naar die rij voordat er meer mensen komen.

   Ich

   ik

   gehe

   ga

   zu

   naar

   dieser

   deze

   Schlange

   rij

   bevor

   voordat

   mehr

   meer

   Leute

   mensen

   kommen

   komen

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: het is de eerste persoon enkelvoud en staat als onderwerp. Het bijbehorende voornaamwoord verandert bijvoorbeeld in mich wanneer het de lijdende vorm is: Er sieht mich. — “Hij ziet mij.” gehe is de vorm van gehen (“gaan”) voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. De reeks is gehen — ich gehe — du gehst; de uitgang laat hier zien wie gaat. Voorbeeld: Ich gehe nach Hause. — “Ik ga naar huis.” zu geeft hier de bestemming aan en wordt gebruikt met de datief. Het betekent in deze zin “naar”, maar is niet hetzelfde als elk gebruik van “naar”; voor sommige bestemmingen gebruikt het Duits bijvoorbeeld nach, zoals in Ich fahre nach Berlin. — “Ik ga naar Berlijn.” dieser betekent hier “deze” en hoort bij Schlange. Omdat zu de datief vereist en Schlange vrouwelijk enkelvoud is, staat de vorm dieser: diese Schlange (nominatief/accusatief), zu dieser Schlange (datief). Het demonstratief geeft aan welke rij bedoeld wordt; de vorm zelf zegt niet dat de rij noodzakelijk dichtbij is. Schlange betekent hier “rij” en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In een andere context kan hetzelfde woord ook “slang” betekenen; de vertaling en de context over twee rijen maken hier de betekenis “rij” duidelijk. Het meervoud is Schlangen. bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in over een gebeurtenis die later plaatsvindt dan de hoofdzin. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Voorbeeld: Ich esse, bevor ich gehe. — “Ik eet voordat ik ga.” mehr betekent hier “meer” en geeft een grotere hoeveelheid aan dan eerder of dan verwacht. Het blijft in deze combinatie onveranderd: mehr Leute, “meer mensen”. Het is geen zelfstandig naamwoord en draagt zelf geen meervoudsuitgang. Leute betekent “mensen”. Dit woord is een meervoudsvorm; het enkelvoud wordt normaal niet met dezelfde vorm gebruikt, maar met Person (“persoon”). Voorbeeld: Viele Leute warten. — “Veel mensen wachten.” kommen betekent hier “komen”. In mehr Leute kommen is het de tegenwoordige tijd voor de derde persoon meervoud; die vorm ziet er hetzelfde uit als het infinitief kommen. Voorbeeld: Die Leute kommen später. — “De mensen komen later.” Samen vormen Ich gehe zu dieser Schlange de hoofdzin: “Ik ga naar deze rij.” Daarna bepaalt bevor mehr Leute kommen de tijdsrelatie: het gaan gebeurt voordat er meer mensen komen. De volledige betekenis is dus: “Ik ga naar die rij voordat er meer mensen komen.” In deze context kan dieser in het Nederlands natuurlijk als “die” worden vertaald, zonder dat daarmee de Duitse vorm verandert.

8. Diese Schlange ist jetzt kürzer.

   Die rij is nu korter.

   Diese

   deze

   Schlange

   rij

   ist jetzt

   is nu

   kürzer

   korter

   Uitgebreide uitleg

   Diese betekent hier “deze” en staat als aanwijzend woord bij Schlange. De vorm is vrouwelijk enkelvoud nominatief: Schlange is hier het onderwerp. Duits past dit woord aan aan geslacht, getal en naamval; vergelijk dieser Mann (deze man) en dieses Kind (dit kind). Schlange betekent in deze context “rij”, niet “slang” als dier. Het Duitse woord kan beide betekenissen hebben; de context en de vaste vertaling bepalen hier de betekenis “rij”. Het meervoud is Schlangen: “rijen” of, afhankelijk van de context, “slangen”. ist jetzt bestaat uit ist, de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”), en jetzt, “nu”. In deze zin verbindt ist het onderwerp met een eigenschap. sein heeft onder andere de vormen ich bin, du bist en er/sie/es ist; ist hoort hier dus bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud. jetzt geeft het tijdstip aan waarop de vergelijking geldt. kürzer betekent hier “korter”. Het is de vergrotende trap van kurz (“kort”): kurz → kürzer → am kürzesten (“het kortst”). Na ist staat het als naamwoordelijk deel en krijgt het hier geen adjectiefuitgang: Die Schlange ist kürzer. Voorbeeld: Der Weg ist kürzer. — “De weg is korter.” Samen betekent Diese Schlange ist jetzt kürzer.: “Deze rij is nu korter.” Diese Schlange is het onderwerp, ist jetzt geeft aan dat de toestand nu geldt, en kürzer vergelijkt de lengte met een eerdere of andere relevante lengte. De zin specificeert niet waarmee de vergelijking precies wordt gemaakt.