Wachten en vragen naar de wachttijd | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Entschuldigung, wie lange ist die voraussichtliche Wartezeit?

   Pardon, hoe lang is de geschatte wachttijd?

   Entschuldigung

   pardon

   wie lange

   hoe lang

   voraussichtliche

   geschatte

   Wartezeit

   wachttijd

   Uitgebreide uitleg

   Entschuldigung is hier een vaste beleefde verontschuldiging: “pardon” of “sorry”. Als zelfstandig naamwoord betekent het ook “verontschuldiging”, maar in deze zin staat het zelfstandig als aanspreekformule aan het begin. wie lange vraagt naar een duur: “hoe lang”. Het is een vaste vraagcombinatie; wie betekent hier niet “wie” als persoon. Vergelijk: Wie lange dauert es? — “Hoe lang duurt het?” voraussichtliche betekent hier “geschatte” of “verwachte”. De basisvorm is voraussichtlich. De vorm voraussichtliche staat vóór Wartezeit en krijgt hier de uitgang voor een enkelvoudig vrouwelijk zelfstandig naamwoord na het bepaalde lidwoord die: die voraussichtliche Wartezeit. Dit zegt dat het om een verwachting gaat, niet om een gegarandeerde duur. Wartezeit betekent “wachttijd”. Het is één Duits samengesteld zelfstandig naamwoord; het eerste deel verwijst naar wachten en Zeit naar tijd. Het meervoud is Wartezeiten, maar hier gaat het om één verwachte wachttijd. Samen vormt wie lange de vraag naar de duur, terwijl die voraussichtliche Wartezeit benoemt welke duur bedoeld is. De hele zin betekent daarom: “Pardon, hoe lang is de geschatte wachttijd?” De formulering is geschikt om beleefd naar de verwachte duur van het wachten te vragen.

2. Ungefähr zehn Minuten, vielleicht etwas länger.

   Ongeveer tien minuten, misschien iets langer.

   Ungefähr

   ongeveer

   zehn

   tien

   Minuten

   minuten

   vielleicht

   misschien

   etwas

   iets

   länger

   langer

   Uitgebreide uitleg

   Ungefähr betekent hier dat de genoemde tijd een schatting is: ongeveer tien minuten. Het staat voor een getal of een andere hoeveelheid. Een bruikbaar patroon is ungefähr + hoeveelheid, bijvoorbeeld: ungefähr drei Tage — ongeveer drie dagen. zehn is het telwoord voor tien. Het bepaalt hier de hoeveelheid van Minuten; het Duitse zelfstandig naamwoord staat daarom in het meervoud. Minuten is het meervoud van Minute. De enkelvoudsvorm is Minute, het meervoud Minuten. Voor een enkele minuut gebruik je bijvoorbeeld eine Minute; voor meerdere minuten zehn Minuten. vielleicht maakt de uitspraak onzeker of voorzichtig: misschien. Het kan een mogelijkheid introduceren, zoals in Vielleicht kommt er morgen — Misschien komt hij morgen. etwas betekent hier een beetje of enigszins. In etwas länger versterkt het de vergelijking niet, maar verzacht het die: iets langer. Etwas kan ook als onbepaald voornaamwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld Ich möchte etwas — Ik wil iets; in de vaste zin heeft het de bijwoordelijke betekenis ‘een beetje’. länger is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord lang (lang — langer — am längsten). Het betekent hier dat de duur groter kan zijn dan de eerder genoemde ongeveer tien minuten. Een voorbeeld is Der Weg ist länger — De weg is langer. De vorm länger zelf geeft geen geslacht of getal aan; hier beschrijft hij de duur. Samen vormen Ungefähr zehn Minuten de geschatte wachttijd. Vielleicht etwas länger voegt daaraan toe dat de werkelijke duur mogelijk nog een beetje groter is. De volledige betekenis is dus: ongeveer tien minuten, misschien iets langer.

3. Ich habe danach noch einen Termin.

   Ik heb hierna nog een afspraak.

   Ich

   ik

   habe

   heb

   danach

   hierna

   noch

   nog

   Termin

   afspraak

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm verandert in het Duits niet naar het geslacht van de spreker. Voor een andere persoon gebruik je bijvoorbeeld du (“jij”) of sie (“zij” of “zij” meervoud); het formele “u” is Sie met een hoofdletter. habe is de tegenwoordige tijd van haben (“hebben”) in de eerste persoon enkelvoud: ich habe. Het werkwoord haben kan bezit of beschikbaarheid uitdrukken. In deze zin gaat het om iets dat de spreker nog heeft: Ich habe einen Termin = “Ik heb een afspraak”. Vergelijk: Ich habe Zeit = “Ik heb tijd”. danach is een tijdsbepaling met de betekenis “daarna” of “hierna”. Het verwijst hier naar een moment na de eerder genoemde duur; de zin zegt niet precies hoe lang daarna. Een herbruikbaar patroon is danach + werkwoord: Danach gehe ich nach Hause. — “Daarna ga ik naar huis.” noch betekent hier “nog” in de zin van iets dat op dat moment extra aanwezig of gepland is. Samen met einen Termin geeft het aan dat de spreker daarna nog een afspraak heeft. noch kan in andere zinnen ook “nog steeds” betekenen, maar dat is niet de betekenis die deze zin nodig heeft. Termin is het zelfstandig naamwoord voor een afgesproken tijdstip of afspraak. Het basiswoord is der Termin, mannelijk. Na haben staat het lijdend voorwerp in de accusatief; daarom krijgt het onbepaalde lidwoord de vorm einen: Ich habe einen Termin. Het meervoud is die Termine, bijvoorbeeld: Ich habe morgen zwei Termine. — “Ik heb morgen twee afspraken.” Samen vormen de delen: Ich habe (“ik heb”) + danach (“hierna”) + noch einen Termin (“nog een afspraak”). De volledige betekenis is: “Ik heb hierna nog een afspraak.” De zin maakt dus duidelijk dat er na het bedoelde eerdere moment nog een afspraak van de spreker is.

4. Wenn das zu spät ist, können Sie nach dem Mittagessen wiederkommen.

   Als dat te laat is, kunt u na de lunch terugkomen.

   Wenn … ist

   als ... is

   zu spät

   te laat

   können Sie

   u kunt

   nach dem Mittagessen

   na de lunch

   Mittagessen

   lunch

   wiederkommen

   terugkomen

   Uitgebreide uitleg

   Wenn ... ist opent een voorwaardelijke bijzin: het betekent hier “als ... is”. Wenn staat aan het begin van de bijzin en het vervoegde werkwoord ist aan het einde. das is hier een neutraal aanwijzend/pronominaal element; de zin specificeert niet zelfstandig waarnaar het verwijst. Het is dus beter om het alleen als “dat/het” te begrijpen, zonder een niet-ondersteund zelfstandig naamwoord in te vullen. zu spät betekent hier “te laat”. spät is het bijvoeglijke naamwoord/bijwoord “laat”; met zu krijgt het de betekenis “te ...”, dus “te laat”. Een bruikbaar contrast is später = “later”, zoals in het contextvoorbeeld später wiederkomme (“later terugkom”). können Sie bestaat uit het modale werkwoord können en het formele aanspreekpronomen Sie. Hier drukt können uit dat de aangesprokene iets kan of mag doen: “u kunt”. Het modale werkwoord staat in de hoofdzin op de tweede positie, terwijl het andere werkwoord als infinitief naar het einde gaat: Sie können ... wiederkommen = “u kunt ... terugkomen”. Sie met hoofdletter is het formele “u”; de vorm is zowel voor enkelvoud als meervoud gelijk. nach dem Mittagessen betekent “na de lunch”. In deze tijdsbepaling regeert het voorzetsel nach de datief. Mittagessen is een onzijdig zelfstandig naamwoord (das Mittagessen), waardoor het lidwoord in de datief dem wordt: nach dem Mittagessen. Het kan ook als zelfstandig naamwoord het middagmaal/de lunch benoemen; in deze zin gaat het om het moment erna. Mittagessen is dus het zelfstandige naamwoord “lunch” of “middagmaal”. Het heeft als basisvorm das Mittagessen; in dem Mittagessen verandert het zelfstandig naamwoord zelf niet, maar verandert het lidwoord door de naamval. wiederkommen betekent “terugkomen”. Dit is een scheidbaar samengesteld werkwoord: wieder betekent “weer/terug” en kommen “komen”. In de infinitief blijft het samen geschreven, zoals hier na können; in een gewone hoofdzin wordt het gescheiden, bijvoorbeeld Sie kommen wieder = “U komt terug”. Samen betekent de zin: “Als dat te laat is, kunt u na de lunch terugkomen.” De voorwaarde Wenn das zu spät ist komt eerst. Daarna volgt de hoofdzin können Sie nach dem Mittagessen wiederkommen, met het modale werkwoord op de tweede positie en de infinitief aan het einde. De formulering is beleefd en formeel door Sie.

5. Behalte ich meinen Platz, wenn ich später wiederkomme?

   Houd ik mijn plek als ik later terugkom?

   Behalte

   behoud

   meinen

   mijn

   Platz

   plek

   wenn

   als; wanneer

   später

   later

   wiederkomme

   terugkom

   Uitgebreide uitleg

   Behalte betekent hier «behoud ik» en komt van behalten («behouden»). In een ja/nee-vraag staat de persoonsvorm vooraan: Behalte ich ...? Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd; de vorm zegt hier dus dat de spreker naar zichzelf verwijst. Voorbeeld: Behalte ich das Ticket? — «Behoud ik het ticket?» meinen betekent «mijn» en staat hier bij Platz. Het bezittelijk woord krijgt de vorm die past bij een mannelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief: meinen Platz. Vergelijk in een andere constructie: Mein Platz ist frei. — «Mijn plek is vrij.» Daar staat mein bij hetzelfde mannelijke woord als onderwerp, niet als lijdend voorwerp. Platz betekent hier «plek» of «plaats», concreet de plaats die de spreker wil behouden. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Platz. Voorbeeld: Dieser Platz ist frei. — «Deze plek is vrij.» wenn betekent hier «als» en leidt de voorwaardelijke bijzin in. In zo’n bijzin staat de persoonsvorm achteraan. Wenn ich später wiederkomme betekent dus «als ik later terugkom». später betekent «later» en geeft aan dat het terugkomen op een later moment plaatsvindt. Het is de vergrotende vorm van spät («laat»): spät — später — am spätesten. Voorbeeld: Ich komme später. — «Ik kom later.» wiederkomme betekent «terugkom» en komt van het scheidbare werkwoord wiederkommen («terugkomen»). Hier is het de eerste persoon enkelvoud: ich komme wieder. In de bijzin staat de vervoegde vorm aan het einde en verschijnt het werkwoord als één geheel: wenn ich später wiederkomme. Voorbeeld: Ich komme morgen wieder. — «Ik kom morgen terug.» Samen heeft de zin de vraagstructuur Behalte ich ...?: de persoonsvorm staat vooraan omdat het een ja/nee-vraag is. Het voorwerp is meinen Platz, en de voorwaardelijke bijzin wenn ich später wiederkomme bepaalt wanneer die vraag geldt. De volledige betekenis is: «Houd ik mijn plek als ik later terugkom?»

6. Sie müssten nach dem Mittagessen ein neues Ticket ziehen.

   U moet na de lunch een nieuw ticket nemen.

   Sie müssten

   u zou moeten

   Mittagessen

   lunch

   neues

   nieuw

   Ticket

   ticket

   ziehen

   nemen

   Uitgebreide uitleg

   Sie müssten: Hier betekent dit volgens de vaste vertaling ‘u zou moeten’. müssten is de vorm van müssen in de Konjunktiv II. Die vorm kan een voorzichtige of beleefde aanbeveling of noodzaak uitdrukken. Sie is hier de formele aanspreekvorm; die kan naar één persoon of naar meerdere personen verwijzen. De vorm müssten is dus niet hetzelfde als het stellige müssen (‘moeten’). Voorbeeld: Sie müssten warten. — ‘U zou moeten wachten.’ Mittagessen: Dit zelfstandig naamwoord betekent hier ‘lunch’ en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. In nach dem Mittagessen staat het na nach; deze combinatie betekent ‘na de lunch’. dem markeert hier de datief na nach. neues: Dit is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord neu (‘nieuw’). In ein neues Ticket krijgt neu de uitgang -es, omdat Ticket hier onzijdig, enkelvoudig en als lijdend voorwerp gebruikt wordt: das Ticket, ein neues Ticket. De vorm verandert dus door de combinatie van naamwoordelijk geslacht, getal en naamval; enkelvoud op zichzelf verklaart de uitgang niet. Vergelijk: ein neuer Plan — ‘een nieuw plan’. Ticket: Dit zelfstandig naamwoord betekent hier ‘ticket’ of ‘kaartje’. Het is onzijdig: das Ticket; daarom staat het in de woordgroep als ein neues Ticket. De meervoudsvorm is Tickets. In deze context gaat het om een ticket dat men neemt om aan de beurt te komen. ziehen: Dit werkwoord betekent hier ‘nemen’ in de context van een ticket verkrijgen, hoewel de meer letterlijke betekenis ook ‘trekken’ kan zijn. De infinitief staat na müssten: Sie müssten ... ziehen. In deze uitdrukking kun je niet automatisch het Nederlandse werkwoord kiezen op basis van de letterlijke betekenis; ein Ticket ziehen verwijst naar het ticket uitnemen of verkrijgen. Voorbeeld: Ich ziehe eine Nummer. — ‘Ik trek/neem een nummer.’ Samen vormen de delen Sie müssten + nach dem Mittagessen + ein neues Ticket + ziehen de betekenis: ‘U zou na de lunch een nieuw ticket moeten nemen.’ De zin geeft een voorzichtige, formele aanwijzing over wat de aangesprokene na de lunch moet doen. nach dem Mittagessen bepaalt het tijdstip, en ein neues Ticket ziehen benoemt de handeling.

7. Dann warte ich erst einmal, weil ich schon hier bin.

   Dan wacht ik voorlopig, want ik ben er nu toch al.

   Dann

   dan

   warte

   wacht

   ich

   ik

   erst einmal

   voorlopig, eerst maar eens

   weil

   omdat

   ich

   ik

   schon

   al

   hier

   hier

   bin

   ben

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verwijst naar de volgende stap in de situatie. Het kan ook een tijdsbetekenis hebben, zoals in Dann komme ich morgen (“Dan kom ik morgen”). warte is hier de vorm van warten (“wachten”) bij ich; de tegenwoordige tijd staat in deze zin voor wat de spreker nu gaat doen. Vergelijk: Ich warte = “Ik wacht”, du wartest = “jij wacht”. ich is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. Het hoort bij de werkwoordsvorm warte en later ook bij bin. erst einmal is een vaste, alledaagse combinatie met de betekenis “voorlopig” of “eerst maar eens”. Ze geeft aan dat de spreker deze stap nu neemt zonder te zeggen dat dit de definitieve verdere gang van zaken is. Een herbruikbaar voorbeeld is Ich setze mich erst einmal hin — “Ik ga eerst maar eens zitten.” weil betekent “omdat” en leidt een redengevende bijzin in. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord in het Duits doorgaans aan het einde. Het is hier dus niet een los verbindingswoord zonder verdere invloed op de zinsbouw. Het tweede ich verwijst grammaticaal naar de spreker en is het onderwerp van de bijzin. De herhaling is normaal: het onderwerp van de hoofdzin en dat van de bijzin kunnen allebei expliciet worden genoemd. schon betekent hier “al”. Het geeft aan dat de genoemde toestand op dat moment reeds geldt. Dat is iets anders dan noch (“nog”), dat een voortduring benadrukt: Ich bin schon hier = “Ik ben al hier”; Ich bin noch hier = “Ik ben nog hier.” hier betekent “hier”, dus op de plaats die in de situatie als het relevante nabijgelegen punt geldt. Het woord zelf draagt geen informatie over hoe lang de spreker daar is. bin is de eerste persoon enkelvoud van sein (“zijn”), in de tegenwoordige tijd. De vormen zijn onder meer ich bin, du bist en er/sie/es ist; bin hoort specifiek bij ich. In deze bijzin vormt bin samen met ich, schon en hier de mededeling dat de spreker al op die plaats is. Samen betekent Dann warte ich erst einmal: “Dan wacht ik voorlopig” of natuurlijker in deze context: “Dan wacht ik eerst maar eens.” weil ich schon hier bin geeft de reden: “omdat ik er nu toch al ben.” Door weil komt bin aan het einde van de bijzin. De volledige zin betekent daarom: “Dan wacht ik voorlopig, want ik ben er nu toch al.”

8. Bitte achten Sie auf den Bildschirm.

   Houd het scherm alstublieft in de gaten.

   Bitte

   alstublieft

   achten Sie

   let u

   auf

   op

   Bildschirm

   scherm

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt het verzoek beleefd: in deze zin betekent het “alstublieft”. Het kan ook in andere beleefde verzoeken staan, bijvoorbeeld: Bitte warten Sie. — “Wacht u alstublieft.” achten Sie komt van achten. In combinatie met auf betekent auf etwas achten dat je ergens op let of iets in de gaten houdt. Sie is hier de formele aanspreekvorm voor één of meer personen; de hoofdletter hoort bij deze formele vorm. Een formeel bevel wordt gevormd met de infinitief vóór Sie: Achten Sie ... — “Let u ... op.” De vorm achten is hier dus de infinitief, niet een apart vervoegd bevelsvorm. auf hoort hier bij de vaste verbinding achten auf. In deze betekenis staat het daaropvolgende voorwerp in de accusatief: auf den Bildschirm. Daarom staat het mannelijke lidwoord der hier als den; Bildschirm zelf verandert niet. Bildschirm is het zelfstandig naamwoord voor “scherm”. De basisvorm is der Bildschirm; het meervoud is die Bildschirme. Voorbeeld: Der Bildschirm ist hell. — “Het scherm is helder.” Samen vormen achten Sie auf den Bildschirm en Bitte het beleefde formele verzoek: “Let u alstublieft op het scherm” of, natuurlijker in het Nederlands, “Houd het scherm alstublieft in de gaten.” De gebiedende vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene; de zin zegt niet wie er verder bij betrokken is.