Een activiteit kiezen op basis van het weer | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Sollen wir morgen etwas drinnen oder draußen machen?

   Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?

   Sollen wir

   Zullen we …?

   morgen

   morgen

   etwas

   iets

   drinnen

   binnen

   oder

   of

   draußen

   buiten

   machen

   doen

   Uitgebreide uitleg

   Sollen wir vormt hier een voorstel als vraag: “Zullen we …?” sollen is de infinitief; de vorm in de zin is ook sollen, omdat het onderwerp wir is. In een vraag staat deze vervoegde vorm vooraan en volgt het onderwerp: Sollen wir ...? Dit is iets anders dan een mededeling zoals Wir sollen ... (“Wij horen ...” of “Wij moeten ...”), waarvan de precieze betekenis door de context wordt bepaald. morgen is een tijdsbepaling: “morgen”. Het verandert niet naar gelang van de persoon of het aantal. Voorbeeld: Wir arbeiten morgen. — “Wij werken morgen.” etwas betekent hier “iets”: een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaalde zaak of activiteit. Het is niet hetzelfde als alles (“alles”) of nichts (“niets”). Voorbeeld: Möchtest du etwas trinken? — “Wil je iets drinken?” drinnen betekent “binnen”, dus op een plaats binnen een gebouw of ruimte. Het is een bijwoord en verwijst hier naar de plaats waar de activiteit plaatsvindt; het betekent niet “naar binnen gaan”. Voor beweging naar binnen gebruikt het Duits bijvoorbeeld hinein of rein, afhankelijk van stijl en context. oder verbindt alternatieven en betekent “of”. Het staat hier tussen twee mogelijke plaatsomstandigheden: drinnen oder draußen — “binnen of buiten”. draußen betekent “buiten”, als plaatsbijwoord. Samen met drinnen vormt het een nuttig contrast: drinnen = binnen, draußen = buiten. Voorbeeld: Die Kinder spielen draußen. — “De kinderen spelen buiten.” machen betekent hier “doen” of, natuurlijker afhankelijk van wat men kiest, “ondernemen”. Het is de infinitief die bij sollen hoort. Bij een modaal werkwoord staat de andere werkwoordsvorm in een hoofdzin doorgaans aan het einde: Wir sollen warten. — “Wij moeten wachten.” De structuur is dus Sollen wir + tijdsbepaling + onbepaald voornaamwoord + alternatief voor de plaats + machen: “Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?” De vraag stelt twee mogelijkheden voor de plaats van een nog niet nader bepaalde activiteit tegenover elkaar. machen blijft aan het einde, omdat het door sollen wordt aangevuld.

2. Schau die Wettervorhersage an, bevor wir uns entscheiden.

   Bekijk de weersverwachting voordat we beslissen.

   Schau … an

   bekijk

   die Wettervorhersage

   de weersverwachting

   bevor

   voordat

   uns entscheiden

   beslissen

   Uitgebreide uitleg

   Schau … an is hier een informele gebiedende wijs voor één aangesproken persoon (du) van anschauen, “bekijken”. Dit werkwoord is scheidbaar: in de gebiedende wijs staat Schau vooraan en komt het partikel an aan het einde. In een gewone hoofdzin staat het partikel eveneens achteraan: Ich schaue den Film an. — “Ik bekijk de film.” die Wettervorhersage betekent hier “de weersverwachting”. Wettervorhersage is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het is gevormd uit Wetter (“weer”) en Vorhersage (“voorspelling”). Het lidwoord die markeert hier de vierde naamval na het werkwoord; bij een vrouwelijk woord ziet die vorm er hetzelfde uit als de eerste naamval. Het lidwoord drukt op zichzelf geen aantal uit. Voorbeeld: Die Wettervorhersage ist genau. — “De weersverwachting is nauwkeurig.” bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. In zo’n Duitse bijzin staat de vervoegde werkwoordsvorm aan het einde. Voorbeeld: Wir gehen los, bevor es dunkel wird. — “We vertrekken voordat het donker wordt.” uns entscheiden betekent hier “beslissen”. entscheiden is de basisvorm; sich entscheiden is het wederkerende gebruik. Bij wir hoort de wederkerende vorm uns: wir entscheiden uns. In deze zin staat uns samen met wir in de bijzin wir uns entscheiden; het verwijst dus naar dezelfde groep als wir. Voorbeeld: Wir entscheiden uns morgen. — “We beslissen morgen.” Samen vormt de zin een verzoek of opdracht aan één persoon: die persoon moet de weersverwachting bekijken voordat de groep waartoe de spreker behoort een beslissing neemt. De volgorde is: gebiedende wijs, lijdend voorwerp, daarna de bijzin met bevor en de groep die beslist. In natuurlijk Nederlands: “Bekijk de weersverwachting voordat we beslissen.”

3. Da steht, dass es morgen früh sonnig wird.

   Er staat dat het morgenochtend zonnig wordt.

   Da steht

   er staat

   dass

   dat

   es

   het

   morgen früh

   morgenochtend

   sonnig

   zonnig

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   Da steht betekent hier dat er ergens geschreven of vermeld staat wat volgt. Da verwijst in deze context naar de geraadpleegde weersverwachting, terwijl steht de vorm is van stehen (‘staan’); bij tekst kan stehen dus ook ‘geschreven staan’ betekenen. Voor hergebruik: Da steht, dass ... = ‘Daar staat dat ...’. dass leidt een bijzin met de inhoud van die mededeling in. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde: dass es morgen früh sonnig wird. Dit is een ander gebruik dan das zonder dubbele s, dat bijvoorbeeld een aanwijzend woord of lidwoord kan zijn. es is hier een onpersoonlijk onderwerp bij een weersituatie. Het verwijst niet naar een met name genoemde zaak of persoon; Duits gebruikt het als grammaticaal onderwerp in zinnen zoals Es regnet (‘Het regent’) en Es wird kalt (‘Het wordt koud’). morgen früh is een tijdsbepaling: ‘morgenochtend’. Morgen betekent ‘morgen’ en früh specificeert dat het om de vroege ochtend gaat. Het tijdstip staat vóór de beschrijving van het weer en helpt hier de toekomstige tijdsbetrekking bepalen. sonnig is een bijvoeglijk naamwoord: ‘zonnig’. In sonnig wird beschrijft het hoe het weer wordt. Het kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld ein sonniger Tag (‘een zonnige dag’); daar krijgt het de passende uitgang. wird is hier de derde persoon enkelvoud van werden, waarvan de basisvorm ‘worden’ is. Omdat er geen infinitief na wird staat, is dit niet de Duitse toekomende constructie wird ... gehen (‘zal ... gaan’), maar werden in de betekenis ‘worden’: sonnig wird = ‘zonnig wordt’. De vorm wird combineert met het onpersoonlijke es; in een voorbeeld als Das Wetter wird sonnig is das Wetter het onderwerp. Samen vormt Da steht, dass es morgen früh sonnig wird de structuur ‘Daar staat dat het morgenochtend zonnig wordt’. De hoofdzin meldt dat die informatie ergens staat; de dass-bijzin geeft de inhoud ervan, met het werkwoord wird achteraan. In de gegeven context gaat het om de weersverwachting en om een mogelijke activiteit vóór de lunch.

4. Dann könnten wir vor dem Mittagessen spazieren gehen.

   Dan zouden we voor de lunch kunnen gaan wandelen.

   Dann

   dan

   könnten wir

   zouden we kunnen

   vor dem Mittagessen

   voor de lunch

   Mittagessen

   lunch

   spazieren gehen

   gaan wandelen

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan”. Het verbindt dit voorstel met een eerder genoemde of begrepen tijd of situatie, maar de precieze verwijzing wordt in deze zin niet benoemd. Het kan vooraan staan; daardoor volgt in het Duits de persoonsvorm vóór het onderwerp: Dann könnten wir .... könnten wir bestaat uit könnten, de eerste-persoons meervoudsvorm van können in de Konjunktiv II, en het onderwerp wir. können betekent “kunnen”; könnten drukt hier een mogelijke of voorzichtige optie uit: “zouden kunnen”. Vergelijk: Wir können gehen = “We kunnen gaan” en Wir könnten gehen = “We zouden kunnen gaan”. vor dem Mittagessen geeft aan wanneer de activiteit plaatsvindt: vóór de lunch. Bij de tijdsbetekenis “vóór” neemt vor hier de datief; das Mittagessen wordt daarom dem Mittagessen. Mittagessen is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. spazieren gehen betekent “gaan wandelen”. gehen staat hier in de infinitief, omdat het samen met de vervoegde vorm könnten de werkwoordelijke groep vormt. Voorbeeld: Wir gehen am Abend spazieren. — “We gaan ’s avonds wandelen.” Samen betekent Dann könnten wir vor dem Mittagessen spazieren gehen.: “Dan zouden we voor de lunch kunnen gaan wandelen.” De opbouw is: Dann + könnten wir + de tijdsaanduiding vor dem Mittagessen + de activiteit spazieren gehen.

5. Wenn es später regnet, können wir ein Café besuchen.

   Als het later regent, kunnen we een café bezoeken.

   Wenn

   als

   es

   het

   später

   later

   regnet

   regent

   können wir

   kunnen we

   Café

   café

   besuchen

   bezoeken

   Uitgebreide uitleg

   Wenn introduceert hier een voorwaarde: “als”. Het staat aan het begin van de bijzin. In een patroon als Wenn ..., ... komt de voorwaarde eerst en volgt daarna het gevolg. Voorbeeld: Wenn ich Zeit habe, lese ich. — “Als ik tijd heb, lees ik.” es is hier het grammaticale onderwerp bij het weerwerkwoord regnet; in het Nederlands vertalen we dat met “het”. Het verwijst hier niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. Duits gebruikt in zulke weeruitdrukkingen vaak es, zoals in Es schneit. — “Het sneeuwt.” später betekent “later” en geeft aan dat het regenen op een later moment plaatsvindt. Het is een bijwoord en verandert hier niet van vorm. Een vergelijkbaar tijdsbijwoord is früher — “vroeger/eerder”. regnet is de vorm van regnen — “regenen”. De uitgang -t hoort hier bij de derde persoon enkelvoud; het onderwerp is het onpersoonlijke es: es regnet. In de bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan, vóór de komma: Wenn es später regnet. können wir bestaat uit het modale werkwoord können en het onderwerp wir — “wij”. Hier betekent het geheel “kunnen we” en drukt het de mogelijkheid uit om iets te doen. In een hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede plaats, terwijl het andere werkwoord als infinitief aan het einde komt: Wir können heute bleiben. — “We kunnen vandaag blijven.” können heeft als basisvorm dezelfde vorm als de infinitief; de vorm wir können hoort bij de eerste persoon meervoud. Café is een zelfstandig naamwoord voor “café”. Het Duitse woord is onzijdig: das Café. Na ein blijft de vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord hier Café: ein Café. Het hoofdlettergebruik laat zien dat het een zelfstandig naamwoord is. besuchen betekent “bezoeken”. Dit is de infinitief die na können staat. Modale werkwoorden zoals können combineren in deze constructie met een infinitief zonder zu: Wir können ein Café besuchen. — “We kunnen een café bezoeken.” Samen betekent Wenn es später regnet “Als het later regent”. Dat is de voorwaardelijke bijzin. In können wir ein Café besuchen staat het mogelijke gevolg: “kunnen we een café bezoeken”. De volledige zin betekent dus: “Als het later regent, kunnen we een café bezoeken.”

6. So bleibt der Plan flexibel.

   Zo blijft het plan flexibel.

   So

   zo; op die manier

   bleibt

   blijft

   Plan

   plan

   flexibel

   flexibel

   Uitgebreide uitleg

   So betekent hier “zo” of “op die manier”. Het verwijst naar de manier waarop het plan wordt uitgevoerd of ingericht; samen met de rest betekent het niet simpelweg “daarom”. Een bruikbaar patroon is So + werkwoord + onderwerp: So funktioniert es. — “Zo werkt het.” bleibt komt van bleiben, “blijven”. Het is de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: ich bleibe, du bleibst, er/sie/es bleibt. In deze zin geeft bleibt aan dat het plan flexibel blijft, dus dat het die eigenschap behoudt. Voor een meervoudig onderwerp is de vorm bleiben: Die Pläne bleiben flexibel. — “De plannen blijven flexibel.” der Plan betekent “het plan”. Plan is een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het lidwoord der bij het enkelvoudige onderwerp. De meervoudsvorm is die Pläne. Het lidwoord en de vorm van het zelfstandig naamwoord moet je apart leren: de uitgang van bleibt wordt niet door Plan gedragen. flexibel betekent “flexibel” of “aanpasbaar”. Hier staat het als naamwoordelijk deel na bleiben; daarom krijgt het geen uitgang: Der Plan bleibt flexibel. Bij een verbogen bijvoeglijk naamwoord kan de vorm wel veranderen, bijvoorbeeld ein flexibler Plan — “een flexibel plan”. Voor vergelijking zijn flexibel – flexibler – am flexibelsten bruikbare vormen: “flexibel – flexibeler – het meest flexibel”. Samen vormt So bleibt der Plan flexibel de betekenis “Zo blijft het plan flexibel.” So geeft de manier aan, bleibt zegt dat de toestand voortduurt, en der Plan is het onderwerp met flexibel als eigenschap. De Duitse hoofdzin heeft hier de volgorde So bleibt der Plan flexibel: het werkwoord staat op de tweede zinsplaats, ook wanneer een bijwoord zoals So vooraan staat.

7. Lass uns einen Spaziergang am Morgen planen.

   Laten we een ochtendwandeling plannen.

   Lass uns

   laten we

   Spaziergang

   wandeling

   Morgen

   ochtend

   planen

   plannen

   Uitgebreide uitleg

   Lass uns is hier de vaste aansporingsconstructie voor “laten we …”. Lass is de gebiedende wijs van lassen voor du; uns is het voornaamwoord “ons” in de accusatief. Samen maakt de constructie een voorstel aan de aangesprokene, zonder zelf de voorgestelde handeling te noemen. Voorbeeld: Lass uns anfangen. — “Laten we beginnen.” Spaziergang betekent hier “wandeling”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Spaziergang. Na einen staat het in de accusatief: einen Spaziergang. Het meervoud is Spaziergänge. Voorbeeld: Wir machen einen Spaziergang. — “We maken een wandeling.” Morgen betekent hier “ochtend”. In am Morgen vormt het een tijdsbepaling: “in de ochtend” of natuurlijker “’s ochtends”. Als zelfstandig naamwoord krijgt het een hoofdletter; morgen met kleine letter betekent in het Duits “morgen” als de volgende dag. Voorbeeld: Am Morgen lese ich. — “’s Ochtends lees ik.” planen betekent “plannen”. Dit is de infinitief; na de aansporingsconstructie Lass uns blijft het werkwoord in de infinitief staan. planen is hier geen scheidbaar werkwoord, dus de vorm blijft bij elkaar. Voorbeeld: Wir planen eine Reise. — “We plannen een reis.” De volledige opbouw is Lass uns + einen Spaziergang + am Morgen + planen. Samen betekent de zin: “Laten we een wandeling in de ochtend plannen”, natuurlijk weergegeven als “Laten we een ochtendwandeling plannen.”

8. Wir können nach drinnen gehen, wenn sich das Wetter ändert.

   We kunnen naar binnen gaan als het weer verandert.

   Wir können

   wij kunnen

   nach drinnen

   naar binnen

   gehen

   gaan

   wenn

   als

   Wetter

   weer

   sich … ändert

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   Wir können betekent hier dat de spreker samen met anderen de mogelijkheid heeft om iets te doen. können is de vervoegde vorm bij wir; het bijbehorende zelfstandige werkwoord blijft in de infinitief: Wir können gehen = “Wij kunnen gaan”. Vergelijk: Wir können warten = “Wij kunnen wachten”. nach drinnen geeft de richting naar een binnenruimte aan. drinnen betekent “binnen”; met nach wordt de beweging naar binnen uitgedrukt. Het is een bruikbaar patroon voor een bestemming: nach draußen gehen = “naar buiten gaan”. gehen betekent “gaan”. Hier staat het als infinitief na het modale werkwoord können. In een hoofdzin met dit patroon staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede plaats en staat gehen aan het einde: Wir können nach drinnen gehen = “Wij kunnen naar binnen gaan”. wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. In een Duitse wenn-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Voorbeeld: Wir gehen hinein, wenn es regnet. = “Wij gaan naar binnen als het regent.” Wetter betekent “weer” in de betekenis van de weersomstandigheden. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt in het Duits met een hoofdletter geschreven. Het lidwoord daarbij is das: das Wetter. Voorbeeld: Das Wetter ist gut. = “Het weer is goed.” ändert in sich ändert betekent hier “verandert”. De basisvorm is sich ändern; ändert is de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd. Het wederkerende voornaamwoord sich hoort hier bij het werkwoord. Dat voornaamwoord verandert bij andere personen wel van vorm: Ich ändere mich = “Ik verander”, terwijl Das Wetter ändert sich = “Het weer verandert”. De vorm ändert draagt de persoons- en getalsuitgang. Samen betekent Wir können nach drinnen gehen “Wij kunnen naar binnen gaan”. De bijzin wenn sich das Wetter ändert voegt de voorwaarde toe: “als het weer verandert”. De hoofdzin komt eerst; in de wenn-bijzin staat ändert achteraan. De volledige zin betekent dus: “Wij kunnen naar binnen gaan als het weer verandert.”