Taken op volgorde van prioriteit zetten | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe heute Morgen zu viele Aufgaben.

   Ik heb vanochtend te veel taken.

   Ich habe

   ik heb

   heute Morgen

   vanochtend

   zu viele

   te veel

   Aufgaben

   taken

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier dat de spreker iets heeft: “ik heb”. habe is de vorm van het werkwoord haben in de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd: ich habe. Andere nuttige vormen zijn bijvoorbeeld du hast en sie hat. Voorbeeld: Ich habe Zeit. — “Ik heb tijd.” heute Morgen is de tijdsaanduiding “vanochtend” of letterlijk “deze ochtend”. Morgen is hier het zelfstandig naamwoord voor “ochtend”; het staat met een hoofdletter. De combinatie geeft aan wanneer iets plaatsvindt. Voorbeeld: Heute Morgen lerne ich Deutsch. — “Vanochtend leer ik Duits.” zu viele drukt bij telbare meervoudige dingen uit dat het aantal boven een gewenste of passende grens ligt: “te veel”. viele hoort bij meervoudige telbare zelfstandige naamwoorden, zoals Aufgaben; bij een niet-telbare hoeveelheid staat vaak zu viel, bijvoorbeeld zu viel Wasser — “te veel water”. Het relevante patroon is zu viele + meervoud: zu viele Fragen — “te veel vragen”. Aufgaben betekent hier “taken”. Het is het meervoud van die Aufgabe; de enkelvoudsvorm is dus eine Aufgabe, en de meervoudsvorm Aufgaben. Voorbeeld: Ich erledige drei Aufgaben. — “Ik maak drie taken af.” Samen vormen de delen Ich habe heute Morgen zu viele Aufgaben. de betekenis: “Ik heb vanochtend te veel taken.” De spreker zegt dat hij of zij op dat moment een te groot aantal taken heeft; zu viele bepaalt daarbij Aufgaben, terwijl heute Morgen het tijdstip van habe-situatie aangeeft.

2. Ordne sie zuerst nach Priorität.

   Zet ze eerst op volgorde van prioriteit.

   Ordne

   rangschik

   sie

   ze

   zuerst

   eerst

   nach

   volgens

   Priorität

   prioriteit

   Uitgebreide uitleg

   Ordne is de gebiedende wijs van ordnen (“ordenen, rangschikken”). De vorm spreekt de aangesproken persoon enkelvoudig aan: Ordne ... = “Rangschik ...”. Voor meerdere aangesproken personen of een beleefde aanspreekvorm gebruikt het Duits andere vormen, zoals Ordnet ... of Ordnen Sie .... Sie is hier de onbeklemtoonde persoonlijke vorm voor het lijdend voorwerp en betekent volgens de vaste vertaling “ze”. De vorm verwijst naar de zaken die gerangschikt moeten worden; de zin zelf specificeert niet afzonderlijk welke zaken dat zijn. Vergelijk: Ich ordne sie. — “Ik rangschik ze.” zuerst betekent “eerst” en geeft aan dat het rangschikken vóór een volgende stap of handeling gebeurt. Het staat in deze zin vóór de maatstaf waarmee de rangschikking gebeurt. Voorbeeld: Lies zuerst die Anleitung. — “Lees eerst de handleiding.” nach geeft hier de maatstaf of het criterium aan: iets wordt geordend volgens een bepaald kenmerk. In deze betekenis staat het met een zelfstandig naamwoord, zoals in nach Datum (“op datumvolgorde”) of nach Größe (“op grootte”). Priorität betekent “prioriteit”: de mate waarin iets voorrang heeft. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; in nach Priorität staat het zonder lidwoord. Het Duits gebruikt hier nach om het criterium van de ordening aan te geven. Samen vormt Ordne sie zuerst nach Priorität een gebiedende zin: “Zet/rangschik ze eerst volgens prioriteit.” Ordne geeft de opdracht, sie is wat gerangschikt wordt, zuerst bepaalt de volgorde in de tijd en nach Priorität noemt het criterium. De zin zegt dus dat de items eerst op prioriteit moeten worden geordend.

3. Diese E-Mail ist dringend.

   Deze e-mail is dringend.

   Diese

   deze

   E-Mail

   e-mail

   ist

   is

   dringend

   dringend

   Uitgebreide uitleg

   Diese betekent hier “deze” en staat bij E-Mail. Het is de vorm voor vrouwelijk enkelvoud in de nominatief; het woord past zich dus aan het zelfstandig naamwoord aan. Vergelijk: dieser Bericht = “dit rapport” (mannelijk enkelvoud), terwijl diese E-Mail vrouwelijk enkelvoud is. E-Mail is het zelfstandig naamwoord “e-mail”. In het Duits is het gebruikelijk vrouwelijk: die E-Mail; het meervoud is die E-Mails. In deze zin is het de persoon of zaak waarover de zin iets zegt, dus het staat als onderwerp in de nominatief. ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: er/sie/es ist. Hier verbindt het onderwerp met een beschrijving. Bijvoorbeeld: Der Bericht ist wichtig. = “Het rapport is belangrijk.” dringend betekent hier “dringend” of “urgent”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na ist als beschrijving staat. In die positie krijgt het in het Duits geen uitgang: Die E-Mail ist dringend. Bij zelfstandig gebruik vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het wel een uitgang, bijvoorbeeld: eine dringende E-Mail = “een dringende e-mail”. Samen vormen Diese E-Mail en ist dringend de betekenis: “Deze e-mail is dringend.” De aanwijzende vorm Diese verwijst naar één vrouwelijke e-mail, en ist dringend beschrijft haar als urgent.

4. Der Bericht ist wichtig.

   Het rapport is belangrijk.

   Bericht

   rapport

   ist

   is

   wichtig

   belangrijk

   Uitgebreide uitleg

   Bericht betekent hier “rapport”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is Berichte. Het grammaticale geslacht is onzijdig: der Bericht in de nominatief wordt in deze zin gebruikt als onderwerp. ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. Voorbeelden: Ich bin müde. — “Ik ben moe.” Sie ist müde. — “Zij is moe.” wichtig betekent “belangrijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. Na sein staat het hier als naamwoordelijk deel zonder extra verbuiging: Der Bericht ist wichtig. Een vergelijkende vorm is wichtiger (“belangrijker”); de overtreffende vorm is am wichtigsten (“het belangrijkst”). Samen vormen de delen Der Bericht + ist + wichtig: “Het rapport is belangrijk.” Der markeert hier het bepaalde, mannelijke enkelvoudige onderwerp bij Bericht; ist wichtig zegt welke eigenschap dat rapport heeft.

5. Wann ist die Frist für den Bericht?

   Wanneer is de deadline van het rapport?

   Wann

   wanneer

   ist

   is

   Frist

   deadline; termijn

   für

   voor

   Bericht

   rapport

   Uitgebreide uitleg

   Wann betekent hier “wanneer” en vraagt naar het tijdstip van een deadline. Vergelijk wann in een vraag met wenn in een voorwaarde of tijdsbepaling: Wann kommst du? betekent “Wanneer kom je?” ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. Hier vormt het met Wann het vraagpatroon Wann ist ...?: Die Frist ist am Montag. betekent “De deadline is op maandag.” Frist betekent hier “deadline” of “termijn”: de vastgestelde grens waarvóór iets moet gebeuren. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk, dus de volledige naamwoordgroep heeft de vorm die Frist. Een Termin is daarentegen een gepland tijdstip of een afspraak; een Frist legt een uiterste grens vast. für betekent hier “voor”. Dit voorzetsel regeert in het Duits de accusatief. Daarom staat het mannelijke zelfstandig naamwoord Bericht na für als den Bericht. Bericht betekent “rapport” of “verslag”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bericht in de basisvorm, den Bericht na für; het meervoud is Berichte. Samen vormen die Frist für den Bericht de naamwoordgroep “de deadline voor het rapport”. Het patroon Wann ist ...? vraagt vervolgens wanneer die deadline is. De volledige zin betekent: “Wanneer is de deadline van het rapport?”

6. Er muss morgen Nachmittag fertig sein.

   Het moet morgenmiddag af zijn.

   Er muss

   het moet

   morgen

   morgen

   Nachmittag

   namiddag

   fertig

   klaar; af

   sein

   zijn

   Uitgebreide uitleg

   Er is de nominatiefvorm van het Duitse persoonlijke voornaamwoord voor de derde persoon enkelvoud met mannelijk grammaticaal geslacht. Zo’n vorm kan naar een persoon of naar een mannelijk zelfstandig naamwoord verwijzen; de vaste vertaling geeft het hier weer als ‘het’, terwijl de precieze referent niet expliciet wordt benoemd. muss is de vorm van müssen bij er/sie/es in de tegenwoordige tijd. Hier drukt müssen verplichting uit. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde van de zin. morgen betekent hier ‘morgen’ en werkt als tijdsbepaling. Het verandert in deze betekenis niet van vorm. Nachmittag is een zelfstandig naamwoord en wordt daarom in het Duits met een hoofdletter geschreven. morgen Nachmittag betekent samen ‘morgenmiddag’. Het basiswoord is der Nachmittag; bijvoorbeeld am Nachmittag betekent ‘in de namiddag’. fertig is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis ‘klaar’ of ‘af’. In fertig sein beschrijft het een toestand: iets of iemand is klaar. Een bruikbaar contrast is noch nicht fertig = ‘nog niet klaar’. sein is de infinitief van ‘zijn’. Na muss blijft het in de infinitief staan; de persoonsvorm is muss, niet sein. Vergelijk: Er muss warten. = ‘Hij moet wachten.’ De zin wordt dus opgebouwd als Er + muss + tijdsbepaling morgen Nachmittag + toestand fertig sein. Samen betekent hij: ‘Het moet morgenmiddag af zijn.’

7. Dann beantworte zuerst die dringende E-Mail.

   Beantwoord dan eerst de dringende e-mail.

   Dann

   dan

   beantworte

   beantwoord

   zuerst

   eerst

   dringende

   dringende

   E-Mail

   e-mail

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ en verwijst naar een volgende stap in de volgorde. Het kan ook ‘toen’ betekenen wanneer het over een moment in het verleden gaat; hier past de tijdsvolgorde van de opdracht bij ‘dan’. Voorbeeld: Dann gehen wir nach Hause. — Dan gaan we naar huis. beantworte komt van beantworten en betekent hier ‘beantwoord’. Dit is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon (du); het onderwerp du wordt in deze zin niet uitgesproken. De vorm is dus een opdracht, niet de gewone tegenwoordige tijd du beantwortest. Voorbeeld: Beantworte die Frage. — Beantwoord de vraag. zuerst betekent ‘eerst’ en geeft aan dat deze handeling vóór een volgende handeling komt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Lies zuerst den Text. — Lees eerst de tekst. dringende komt van het bijvoeglijk naamwoord dringend en betekent hier ‘dringende’. De uitgang -e hoort bij de vorm van het bijvoeglijk naamwoord vóór E-Mail in deze naamwoordgroep: die dringende E-Mail. E-Mail is hier vrouwelijk en staat als lijdend voorwerp in het enkelvoud; bij dit bepaald lidwoord blijft die in de accusatief gelijk aan die in de nominatief. Voorbeeld: Ich lese die dringende Nachricht. — Ik lees het dringende bericht. E-Mail betekent ‘e-mail’. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Duits schrijf je het als naamwoord met een hoofdletter. In het meervoud is de gebruikelijke vorm E-Mails. Voorbeeld: Ich schreibe eine E-Mail. — Ik schrijf een e-mail. Samen vormt de zin de opdracht: Dann plaatst de handeling in de volgorde, beantworte geeft de opdracht aan één persoon, en zuerst zegt dat dit vóór de volgende stap moet gebeuren. Het lijdend voorwerp is die dringende E-Mail: de specifieke dringende e-mail moet eerst worden beantwoord. De volledige betekenis is: ‘Beantwoord dan eerst de dringende e-mail.’

8. Danach werde ich an dem Bericht arbeiten.

   Daarna ga ik aan het rapport werken.

   Danach

   daarna

   werde ich

   ik ga … / ik zal …

   an

   aan (in deze constructie)

   Bericht

   rapport

   arbeiten

   werken

   Uitgebreide uitleg

   Danach betekent hier “daarna” en verwijst naar een handeling die eerder in de planning of volgorde komt. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Danach gehe ich nach Hause. — “Daarna ga ik naar huis.” werde ich bestaat uit de persoonsvorm werde van werden en het onderwerp ich. In deze zin helpt werden een toekomstige handeling uit te drukken; het eigenlijke werkwoord arbeiten staat aan het einde in de infinitief. De vorm werde hoort bij de eerste persoon enkelvoud: ich werde. Voorbeeld: Ich werde morgen lernen. — “Ik ga morgen leren.” In een mededelende hoofdzin staat de vervoegde vorm op de tweede zinsplaats, terwijl de infinitief achteraan staat. an hoort hier bij arbeiten: an etwas arbeiten betekent “aan iets werken”. In deze constructie krijgt het volgende zelfstandig naamwoord de datief. Het voorzetsel zelf verandert niet; de vorm van het lidwoord en eventueel het zelfstandig naamwoord laat de datief zien. Voorbeeld: Sie arbeitet an einem Projekt. — “Zij werkt aan een project.” Bericht betekent hier “rapport”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Bericht; het meervoud is die Berichte. Na an in de betekenis “werken aan” staat het in de datief. Daarom wordt der Bericht in deze zin dem Bericht. Voorbeeld: Ich lese den Bericht. — “Ik lees het rapport.” Hier is den Bericht accusatief, omdat lesen een lijdend voorwerp heeft; dat is een andere naamval dan in an dem Bericht arbeiten. arbeiten betekent “werken”. Dit is de infinitief en vormt samen met werde de toekomstige constructie. De tegenwoordige-tijdsvormen zijn bijvoorbeeld ich arbeite, du arbeitest, sie arbeitet; de infinitief blijft arbeiten. Voorbeeld: Wir arbeiten heute an einem Bericht. — “Wij werken vandaag aan een rapport.” Samen betekent Danach werde ich an dem Bericht arbeiten: “Daarna ga ik aan het rapport werken.” De volgorde is: eerst de tijdsaanduiding Danach, vervolgens de vervoegde toekomstige vorm met het onderwerp ich, daarna de constructie an dem Bericht en ten slotte de infinitief arbeiten. De zin beschrijft dus toekomstig werk aan het rapport na een eerder genoemde stap.

9. Das sollte dir helfen, dich weniger gestresst zu fühlen.

   Dat zou je moeten helpen om je minder gestrest te voelen.

   Das

   dat/dit

   sollte

   zou moeten

   dir

   je/jou

   helfen

   helpen

   dich

   jezelf

   weniger

   minder

   gestresst

   gestrest

   zu fühlen

   te voelen

   Uitgebreide uitleg

   Das is hier een aanwijzend voornaamwoord als onderwerp: “dat/dit”. De concrete zaak of situatie waarnaar het verwijst, wordt in de vaste zin niet afzonderlijk benoemd; de vorm is onzijdig enkelvoud. Voorbeelden: Das hilft. = “Dat helpt.” en Diese Übung hilft. = “Deze oefening helpt.” sollte is een vorm van sollen bij een enkelvoudig onderwerp zoals ich, er, sie of es. De vorm kan zowel de Präteritum-vorm als de gelijkvormige Konjunktiv-II-vorm zijn; in deze zin drukt zij uit dat iets zou moeten helpen, niet dat het helpen noodzakelijk in het verleden plaatsvond. Bij een meervoudig onderwerp staat in deze functie bijvoorbeeld sollten. Voorbeeld: Das sollte funktionieren. = “Dat zou moeten werken.” dir is de tweede persoon enkelvoud in de datief: “jou/je”. Het werkwoord helfen neemt in het Duits een datiefpersoon: jemandem helfen = “iemand helpen”. dir is dus degene die hulp ontvangt, niet het onderwerp. Voorbeeld: Ich helfe dir. = “Ik help je.” helfen is het basiswoord en de infinitief “helpen”. Hier staat het na het modale werkwoord sollte; daarom blijft het als infinitief aan het einde van deze hoofdzin staan. Een bruikbare combinatie is jemandem helfen, etwas zu tun: “iemand helpen om iets te doen”. dich is de accusatiefvorm van het wederkerend voornaamwoord bij du: “jezelf” of, in deze Nederlandse zin, natuurlijker “je”. Het hoort hier bij fühlen: de aangesprokene ervaart een toestand van zichzelf. Vergelijk du fühlst dich ... = “je voelt je ...” met ich fühle mich ... = “ik voel me ...”. weniger betekent hier “minder” en geeft een lagere graad aan. Het staat vóór gestresst en maakt de toestand dus minder sterk: sich weniger gestresst fühlen = “zich minder gestrest voelen”. Voorbeeld: Heute fühle ich mich weniger müde. = “Vandaag voel ik me minder moe.” gestresst is een beschrijvend woord met de betekenis “gestrest”. Na fühlen beschrijft het de toestand waarin iemand zichzelf ervaart. In deze predicatieve functie krijgt het geen extra uitgang. Voorbeeld: Sie fühlt sich gestresst. = “Zij voelt zich gestrest.” zu fühlen bestaat uit de infinitief fühlen met zu: “te voelen”. In de constructie sich ... fühlen betekent fühlen hier een innerlijke toestand ervaren. Het wederkerend voornaamwoord moet bij het onderwerp passen: du fühlst dich, maar er fühlt sich. Samen vormt de zin de constructie Das sollte dir helfen, dich weniger gestresst zu fühlen: “Dat zou je moeten helpen om je minder gestrest te voelen.” Das is het onderwerp, sollte ... helfen drukt uit dat hulp wordt verwacht of als waarschijnlijk wordt voorgesteld, dir is degene die hulp ontvangt, en dich weniger gestresst zu fühlen benoemt wat die hulp mogelijk maakt. De eerdere context noemt dat de spreker daarna aan het rapport zal werken, maar de vaste zin zelf zegt alleen dat “dat” de aangesprokene zou moeten helpen zich minder gestrest te voelen.