De wasruimte delen en de planning volgen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die gemeinsame Waschküche ist heute voll.

   De gedeelde wasruimte is vandaag druk.

   gemeinsame

   gedeelde

   Waschküche

   wasruimte

   ist

   is

   heute

   vandaag

   voll

   vol; druk

   Uitgebreide uitleg

   gemeinsame betekent hier «gedeelde» en hoort bij Waschküche. Het grondwoord is gemeinsam («gemeenschappelijk, gedeeld»). Als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het hier de uitgang -e: die gemeinsame Waschküche. Die vorm past bij het vrouwelijke enkelvoud van Waschküche na het bepaalde lidwoord die. Waschküche is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Waschküche. Het is een samenstelling met de betekenis «wasruimte» of «ruimte met wasmachines». Het meervoud is die Waschküchen. In deze zin staat het woord in het enkelvoud. ist is de derde persoon enkelvoud van sein («zijn») in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt het de wasruimte met haar toestand. heute is een onveranderlijk bijwoord met de betekenis «vandaag». Het plaatst de beschreven toestand in de huidige dag. voll is hier een bijvoeglijk naamwoord na sein, dus zonder verbuigingsuitgang. Het kan letterlijk «vol» betekenen, maar ook «druk» of «vol mensen»; in deze vaste vertaling is de bedoelde betekenis dat de gedeelde wasruimte vandaag druk is. Vergelijk: Der Bus ist voll. — «De bus is vol.» Samen vormen die gemeinsame Waschküche («de gedeelde wasruimte»), ist heute («is vandaag») en voll («druk») de volledige betekenis: «De gedeelde wasruimte is vandaag druk.»

2. Trag deinen Namen in den Plan ein, bevor du eine Waschmaschine anstellst.

   Zet je naam op het rooster voordat je een was aanzet.

   Trag … ein

   vul in

   Namen

   naam

   Plan

   rooster

   bevor

   voordat

   Waschmaschine

   wasmachine

   anstellst

   aanzet

   Uitgebreide uitleg

   Trag ... ein is de gebiedende wijs van eintragen in de informele jij-vorm. Het werkwoord is scheidbaar: in deze hoofdzin staat Trag vooraan en staat ein aan het einde. eintragen betekent hier een naam op een lijst of rooster zetten. Voorbeeld: Trag die Nummer ein. — Vul het nummer in. Namen is hier de accusatief van Name na deinen: dein Name wordt deinen Namen wanneer de naam het directe object is. De vorm Namen ondergaat dus zelf de naamvalsverandering; Name is de basisvorm. Voorbeeld: Ich schreibe deinen Namen auf. — Ik schrijf je naam op. Plan betekent hier een rooster of planning. Na in staat den Plan in de accusatief, omdat de naam in het rooster wordt geplaatst; der Plan is de basisvorm en den Plan is de mannelijke accusatief. Voorbeeld: Der Termin steht im Plan. — De afspraak staat in het rooster. bevor leidt een bijzin in met de betekenis ‘voordat’. In zo’n Duitse bijzin staat de vervoegde persoonsvorm achteraan. Hier is anstellst daarom het laatste werkwoord van de bijzin. Waschmaschine betekent ‘wasmachine’. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Waschmaschine. Na eine blijft de vorm in deze accusatiefzin eine Waschmaschine; bij dit vrouwelijke woord zijn nominatief en accusatief van het zelfstandig naamwoord gelijk. Hier gaat het, volgens de vaste vertaling, om de machine die je aanzet. Voorbeeld: Die Waschmaschine ist frei. — De wasmachine is vrij. anstellst is de jij-vorm in de tegenwoordige tijd van anstellen: du stellst ... an. In deze bevor-bijzin staat het scheidbare werkwoord als één woord geschreven: anstellst. De stam stell- draagt hier de uitgang voor du, en an- blijft onderdeel van het werkwoord. In deze zin betekent anstellen ‘aanzetten’ of ‘starten’. Voorbeeld: Du stellst die Maschine an. — Je zet de machine aan. Samen vormen Trag deinen Namen in den Plan ein en bevor du eine Waschmaschine anstellst de betekenis: ‘Zet je naam op het rooster voordat je een wasmachine aanzet.’ bevor geeft daarbij de tijdsvolgorde aan: het aanzetten van de wasmachine moet plaatsvinden ná het invullen van de naam. De eerste woordgroep is een directe instructie; de tweede noemt de handeling waarvoor die tijdsvolgorde geldt.

3. Später am Nachmittag ist noch eine Waschmaschine frei.

   Later vanmiddag is er nog een wasmachine vrij.

   Später

   later

   Nachmittag

   namiddag

   noch

   nog

   Waschmaschine

   wasmachine

   frei

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Später betekent hier “later” en komt van spät (“laat”). De vorm später is de vergrotende vorm; als tijdsbepaling krijgt ze hier geen uitgang. spät – später – am spätesten geeft een bruikbare basisreeks. Voorbeeld: Ich komme später. — “Ik kom later.” Nachmittag betekent “namiddag”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Nachmittag, meervoud die Nachmittage. In am Nachmittag staat am voor an dem; deze combinatie geeft het tijdstip of de periode aan. Später am Nachmittag betekent dus “later in de namiddag”, niet noodzakelijk “de hele namiddag later”. noch betekent hier “nog”: op dat latere moment blijft er een beschikbare machine over. In andere zinnen kan noch bijvoorbeeld “nog steeds” of “nog een” helpen uitdrukken; de precieze betekenis komt uit de combinatie. Voorbeeld: Die Maschine ist noch frei. — “De machine is nog vrij.” Waschmaschine betekent “wasmachine”. Het is vrouwelijk: die Waschmaschine; het meervoud is die Waschmaschinen. In deze zin staat eine Waschmaschine als onderwerp: eine is de onbepaalde vorm die bij het vrouwelijke enkelvoudige onderwerp past. Het woord eine geeft hier niet zelfstandig een geteld aantal als lespunt; de zin introduceert één beschikbare wasmachine als onderwerp van de mededeling. frei betekent hier “vrij” of “beschikbaar”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na sein als naamwoordelijk deel staat en daarom geen uitgang krijgt: eine Waschmaschine ist frei. Het beschrijft in deze context niet fysieke vrijheid, maar dat de machine gebruikt kan worden. Voorbeeld: Der Platz ist frei. — “De plaats is vrij.” De kernstructuur is ist ... frei: ist is de derde persoon enkelvoud van sein en verbindt het onderwerp eine Waschmaschine met de toestand frei. De tijdsbepaling staat vooraan: Später am Nachmittag. Daarna volgt ist op de tweede zinsplaats, zoals gebruikelijk in een Duitse hoofdzin. noch staat vóór het onderwerp en voegt toe dat er op dat moment nog een beschikbare machine is. Samen betekent Später am Nachmittag ist noch eine Waschmaschine frei.: “Later vanmiddag is er nog een wasmachine vrij.”

4. Stell einen Timer.

   Zet een timer.

   Stell

   zet

   Timer

   timer

   Uitgebreide uitleg

   Stell is de informele enkelvoudige gebiedende wijs van stellen (plaatsen/instellen). De vorm richt zich tot één persoon die je met du aanspreekt; het onderwerp du wordt in deze gebiedende wijs weggelaten. Vergelijk: Stell den Wecker! — “Zet de wekker!” Tegen één persoon in een formele aanspreekvorm gebruik je bijvoorbeeld Stellen Sie den Timer. Timer betekent hier “timer”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm blijft in het Duits in het meervoud hetzelfde: der Timer — die Timer. In deze zin staat het na einen, omdat stellen hier een lijdend voorwerp krijgt: einen Timer. Samen vormen Stell einen Timer. een directe opdracht: “Zet een timer.” Stell geeft de opdracht, en einen Timer benoemt wat ingesteld moet worden. De context maakt de praktische bedoeling begrijpelijk, maar de zin zelf specificeert niet hoe lang de timer moet lopen.

5. Dann muss die nächste Person nicht warten.

   Dan hoeft de volgende persoon niet te wachten.

   Dann

   dan

   muss

   moet

   nächste

   volgende

   Person

   persoon

   nicht

   niet

   warten

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verwijst naar een eerder genoemde situatie of een moment. Het staat in deze zin vooraan. Voorbeeld: Dann gehen wir. — “Dan gaan we.” muss is de tegenwoordige tijd van müssen bij er, sie, es en bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Op zichzelf drukt het noodzaak uit: “moet”. Met nicht vormt het hier de betekenis “hoeft niet”. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Sie muss arbeiten. — “Zij moet werken.” nächste betekent hier “volgende” in een reeks of volgorde. In die nächste Person is dit de vorm vóór het vrouwelijke, enkelvoudige zelfstandig naamwoord Person, met het bepaalde lidwoord die. De vorm wordt hier dus bepaald door de combinatie van geslacht, getal, naamval en lidwoord; het grammaticale geslacht alleen is niet voldoende. Het woord hangt samen met nah (“dichtbij”), maar in die nächste Person geeft het de volgorde aan en niet noodzakelijk fysieke nabijheid. Voorbeeld: Der nächste Zug kommt bald. — “De volgende trein komt binnenkort.” Person is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Person. Het betekent “persoon” en kan voor iedere individuele menselijke deelnemer worden gebruikt. Het grammaticale geslacht van dit woord zegt niet noodzakelijk iets over het geslacht van de bedoelde persoon. Voorbeeld: Eine Person wartet. — “Een persoon wacht.” nicht maakt het wachten negatief. In combinatie met muss ... warten geeft muss ... nicht warten aan dat wachten niet nodig is: “hoeft niet te wachten”. Het betekent niet automatisch dat wachten verboden is. warten is de infinitief “wachten”. Na muss blijft deze vorm onveranderd en staat hij aan het einde van de hoofdzin. De persoonsinformatie zit in muss, niet in warten. Voorbeeld: Die Person muss warten. — “De persoon moet wachten.” Samen vormen de delen: Dann + muss + die nächste Person + nicht warten. De betekenis is: “Dan hoeft de volgende persoon niet te wachten.” die nächste Person is het onderwerp; muss ... nicht drukt uit dat wachten niet noodzakelijk is, en warten benoemt de handeling.

6. Soll ich meine Wäsche herausnehmen, sobald das Programm fertig ist?

   Moet ik mijn was eruit halen zodra het programma klaar is?

   Soll ich

   moet ik ...?

   Wäsche

   was

   herausnehmen

   eruit halen

   sobald

   zodra

   Programm

   programma

   fertig

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich is de vorm waarmee de spreker vraagt of het wenselijk of nodig is dat hij/zij iets doet: “zal ik …?” of, afhankelijk van de situatie, “moet ik …?”. sollen is het basiswerkwoord; ich soll is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. In een ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan, terwijl het andere werkwoord als infinitief aan het einde staat. Voorbeeld: Soll ich anfangen? — “Zal ik beginnen?” Wäsche betekent hier wasgoed of de was als geheel. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze betekenis wordt het doorgaans als een ontelbaar of verzamelend enkelvoud gebruikt: die Wäsche. Het woord verwijst hier volgens de vertaling naar de was die uit de machine kan worden gehaald, niet naar één afzonderlijk kledingstuk. herausnehmen betekent “eruit halen” of “uitnemen”. Het basiswerkwoord is nehmen; heraus- voegt de richting “naar buiten/eruit” toe. Het is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin staat het voorvoegsel los, bijvoorbeeld Ich nehme die Wäsche heraus. — “Ik haal de was eruit.” In deze vraag blijft herausnehmen als infinitief bijeen aan het einde, na Soll ich. sobald betekent “zodra” en leidt een bijzin in die aangeeft wanneer iets gebeurt. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Voorbeeld: Ich komme, sobald ich fertig bin. — “Ik kom zodra ik klaar ben.” Programm betekent hier “programma”, namelijk het programma van de machine. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Programm. In das Programm fertig ist is das Programm het onderwerp van de bijzin; das is hier het bepaalde lidwoord bij dit onzijdige enkelvoud, niet een aanwijzing voor een hoeveelheid. fertig betekent “klaar” of “voltooid”. Hier beschrijft het niet de was, maar de toestand van das Programm: het programma is afgelopen. Als predicatief bijvoeglijk naamwoord na sein krijgt fertig geen uitgang: Das Programm ist fertig. — “Het programma is klaar.” Het vervoegde werkwoord ist staat in de sobald-bijzin op het einde. De hoofdvraag bestaat uit Soll ich + meine Wäsche herausnehmen: “Moet/zal ik mijn was eruit halen?” meine maakt duidelijk dat de was van de spreker is. Daarna bepaalt sobald das Programm fertig ist het moment: die handeling moet plaatsvinden zodra het programma klaar is. Samen betekent de volledige zin: “Moet ik mijn was eruit halen zodra het programma klaar is?”

7. Mach das bitte; nasse Wäsche in der Maschine hält alle auf.

   Doe dat alsjeblieft; natte was in de machine houdt iedereen op.

   Mach

   doe

   das

   dat

   bitte

   alsjeblieft

   nasse

   natte

   Wäsche

   was

   Maschine

   machine

   hält

   houdt

   alle

   iedereen

   auf

   op

   Uitgebreide uitleg

   Mach is de gebiedende wijs van machen voor één aangesproken persoon (du): machen → mach! Het betekent hier “doe”. Voorbeeld: Mach die Tür zu! — Doe de deur dicht! das is hier een onzijdige vorm voor het lijdend voorwerp en betekent “dat”. In Mach das ...! verwijst het naar een handeling of taak; de concrete handeling wordt in deze zin niet benoemd. Het patroon Mach das ...! is herbruikbaar voor “Doe dat ...!”. bitte betekent hier “alsjeblieft” of “graag” en maakt het verzoek beleefder. Het verandert de grammaticale vorm van Mach niet. nasse betekent hier “natte” en beschrijft Wäsche. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is nass; nasse is de verbogen vorm vóór het vrouwelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord Wäsche in deze zinsbouw. Vergelijk: trockene Wäsche — droge was. De uitgang hangt in het Duits onder andere samen met naamval, getal en geslacht; enkelvoud alleen bepaalt de uitgang dus niet. Wäsche betekent “was” of “wasgoed”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en wordt vaak als verzamel- of massabegrip gebruikt. Hier is het het onderwerp van hält; de enkelvoudige vorm van het werkwoord past daarbij. Maschine betekent “machine”. In in der Maschine staat het zelfstandig naamwoord in de datief na in, omdat deze woordgroep een plaats aanduidt en geen beweging naar binnen. der is hier de datiefvorm bij het vrouwelijke enkelvoud: in der Maschine — in de machine. Bij beweging naar binnen staat bijvoorbeeld in die Maschine — de machine in. hält is hier de derde persoon enkelvoud van halten: halten → er/sie/es hält. Samen met auf vormt het de scheidbare combinatie aufhalten, die hier “ophouden” betekent. De vorm hält past bij het enkelvoudige onderwerp Wäsche. alle betekent hier “iedereen”. Het is het meervoudige lijdende voorwerp bij hält ... auf; in deze betekenis verwijst het volgens de vertaling naar alle betrokken personen. De vorm alle kan in andere zinnen ook naar meerdere dingen verwijzen, afhankelijk van de context. auf betekent hier “op” als het losstaande deel van aufhalten. In een Duitse hoofdzin komt dit scheidbare deel aan het einde: Die Arbeit hält mich auf. — Het werk houdt me op. In de vaste zin staat alle tussen hält en auf: hält alle auf. In het geheel is Mach das bitte een beleefd bevel: “Doe dat alsjeblieft”. Daarna is nasse Wäsche in der Maschine het onderwerp van de tweede hoofdzin. hält alle auf betekent dat die natte was iedereen ophoudt. Samen betekent de vaste uiting: “Doe dat alsjeblieft; natte was in de machine houdt iedereen op.”

8. Ich bringe meinen Wäschekorb nach unten, bevor das Programm fertig ist.

   Ik breng mijn wasmand naar beneden voordat het programma klaar is.

   bringe

   breng

   Wäschekorb

   wasmand

   nach unten

   naar beneden

   bevor

   voordat

   Programm

   programma

   fertig

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   bringe betekent hier “breng” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud van bringen in de tegenwoordige tijd: ich bringe. Het onderwerp ich bepaalt dus de persoonsvorm. Voorbeeld: Ich bringe das Buch. — “Ik breng het boek.” Andere vormen zijn bijvoorbeeld du bringst en sie bringt. Wäschekorb betekent “wasmand”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Wäsche verwijst naar wasgoed en Korb naar een mand; het geheel benoemt één voorwerp. Het meervoud is Wäschekörbe. Voorbeeld: Der Wäschekorb ist voll. — “De wasmand is vol.” nach unten geeft een richting naar een lager gelegen plaats aan: “naar beneden”. nach staat hier met een richtingsaanduiding en beschrijft de bestemming, niet alleen de locatie. Voorbeeld: Wir gehen nach unten. — “We gaan naar beneden.” bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in. In een Duitse bijzin met bevor staat de persoonsvorm achteraan. In deze zin is dat ist in das Programm fertig ist. Voorbeeld: Ich rufe dich an, bevor ich gehe. — “Ik bel je voordat ik wegga.” Programm betekent hier “programma”, in de context een programma dat kan eindigen. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Programm; het meervoud is die Programme. Het lidwoord das markeert hier het grammaticale geslacht en de naamval, niet een hoeveelheid. Voorbeeld: Das Programm läuft. — “Het programma loopt.” fertig betekent hier “klaar” of “af”. In das Programm fertig ist is het een naamwoordelijk deel van het gezegde bij ist; het beschrijft de toestand van het programma. Als zelfstandig gebruikt woord kan fertig ook “klaar” in de zin van bereid zijn betekenen, maar hier gaat het om voltooiing. Voorbeeld: Die Arbeit ist fertig. — “Het werk is klaar.” Samen vormen de delen: Ich bringe meinen Wäschekorb — “Ik breng mijn wasmand” — gevolgd door nach unten — “naar beneden”. De bijzin bevor das Programm fertig ist betekent “voordat het programma klaar is”. De hele uiting betekent dus: “Ik breng mijn wasmand naar beneden voordat het programma klaar is.” De bezittelijke vorm meinen hoort bij de mannelijke accusatiefvorm van Wäschekorb, omdat die mand het voorwerp is van bringe.

9. Dann sollte alles reibungslos laufen.

   Dan zou alles soepel moeten verlopen.

   Dann

   dan

   sollte

   zou moeten

   alles

   alles

   reibungslos

   soepel, zonder problemen

   laufen

   verlopen

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ en verwijst naar het moment of de situatie die uit de voorafgaande context volgt. Het kan ook een gevolg inleiden: Dann klappt es. = ‘Dan lukt het.’ sollte komt van sollen. In deze zin is het de vorm die de betekenis ‘zou moeten’ uitdrukt: er wordt een verwachting of gewenste gang van zaken aangegeven. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief. Vergelijk: Es sollte funktionieren. = ‘Het zou moeten werken.’ De vorm sollte kan in andere contexten ook een verleden vorm van sollen zijn; de vaste vertaling geeft hier de betekenis ‘zou moeten’. alles is het onbepaalde voornaamwoord ‘alles’ of ‘het geheel’. Het is hier het onderwerp van de zin en wordt grammaticaal als enkelvoud behandeld. Bijvoorbeeld: Alles ist bereit. = ‘Alles is klaar.’ reibungslos beschrijft hier hoe iets verloopt: ‘soepel’ of ‘zonder problemen’. Het kan als bijvoeglijk naamwoord of als bijwoord worden gebruikt; in reibungslos laufen beschrijft het de manier waarop het verloop plaatsvindt. Bijvoorbeeld: Der Plan läuft reibungslos. = ‘Het plan verloopt soepel.’ laufen is de infinitief van laufen. De gewone betekenis kan ‘lopen’ zijn, maar in deze combinatie betekent het ‘verlopen’ of ‘functioneren’. Omdat sollte het modale werkwoord is, staat laufen als infinitief aan het einde: sollte ... laufen = ‘zou moeten verlopen’. Samen betekent alles reibungslos laufen dat het geheel zonder problemen verloopt. Dann sollte alles reibungslos laufen. betekent daarom: ‘Dan zou alles soepel moeten verlopen.’