Rustig met de buren praten over lawaai | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Musik von nebenan hat mich in letzter Zeit mehrere Nächte wach gehalten.

   De muziek van de buren heeft me de laatste tijd al verschillende nachten wakker gehouden.

   Musik

   muziek

   von nebenan

   van de buren

   hat mich

   heeft me

   in letzter Zeit

   de laatste tijd

   mehrere Nächte

   verschillende nachten

   wach gehalten

   wakker gehouden

   Uitgebreide uitleg

   Musik is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier muziek. Het meervoud is Musiken, al komt dat in andere betekenissen of contexten voor. In de zin wordt Die Musik als onderwerp gemarkeerd door het lidwoord die. von nebenan betekent letterlijk “van hiernaast” en wordt als vaste, compacte bepaling gebruikt voor iets dat uit een aangrenzende woning of ruimte komt. In deze context gaat het volgens de vertaling om muziek van de buren. von staat hier bij de herkomst; nebenan is een bijwoord en betekent “hiernaast”. hat mich bevat het hulpwerkwoord hat, de derde persoon enkelvoud van haben, en mich, de accusatiefvorm van het persoonlijk voornaamwoord voor “mij”. Het onderwerp is enkelvoudig, daarom staat haben hier als hat. Vergelijk: Ich habe ihn gehört. — “Ik heb hem gehoord.” in letzter Zeit betekent “de laatste tijd”. In deze tijdsbepaling staat Zeit in de vaste uitdrukking met in; letzter is de daarbij passende verbogen vorm van letzt. De uitdrukking verwijst naar een recente periode, niet naar één bepaald moment. mehrere Nächte betekent “verschillende nachten”. mehrere geeft een hoeveelheid van meer dan één aan, en Nächte is het meervoud van Nacht. De vorm Nächte heeft daarbij een umlaut; enkelvoud en meervoud zijn die Nacht — die Nächte. wach gehalten komt van wach halten, “wakker houden”. gehalten is het voltooid deelwoord van halten: halten — hielt — hat gehalten. Het bijvoeglijke woord wach beschrijft de toestand waarin iemand wordt gehouden. In het perfectum staat het hulpwerkwoord eerder in de zin (hat), terwijl het voltooid deelwoord aan het einde staat: hat mich wach gehalten. Samen vormt de zin: Die Musik von nebenan is het onderwerp, hat ... gehalten vormt het perfectum, mich is degene die wakker werd gehouden, en in letzter Zeit mehrere Nächte geeft de periode en duur aan. De volledige betekenis is: “De muziek van de buren heeft me de laatste tijd al verschillende nachten wakker gehouden.”

2. Dann sollten wir mit ihnen sprechen, bevor daraus ein größerer Konflikt wird.

   Dan zouden we met hen moeten praten voordat het een groter conflict wordt.

   Dann

   dan

   sollten wir

   zouden we moeten

   mit ihnen

   met hen

   sprechen

   praten

   bevor

   voordat

   daraus

   daaruit

   größerer

   groter

   Konflikt

   conflict

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   Dann verwijst hier naar het volgende moment of de volgende stap: “dan”. Het kan ook een gevolg markeren, zoals in “Als het probleem blijft bestaan, praten we dan.” sollten wir betekent hier een voorstel of aanbeveling: “zouden we moeten”. sollten is de vorm voor de eerste persoon meervoud van sollen in de Konjunktiv II; wir is het onderwerp “wij”. Het gaat dus niet om een vast plan, maar om wat volgens de spreker verstandig zou zijn. Vergelijk: Wir sollen sprechen = “We moeten praten” (directer) tegenover Wir sollten sprechen = “We zouden moeten praten” (voorzichtiger advies). mit ihnen betekent “met hen”. mit krijgt in het Duits de datief, en ihnen is hier de meervoudige datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord “zij/hen”. De zin benoemt niet zelfstandig wie deze personen precies zijn; hun concrete identiteit moet uit de context komen. sprechen is de infinitief van “praten” of “spreken”. Na het modale werkwoord sollten staat deze infinitief aan het einde van de hoofdzin: Wir sollten mit ihnen sprechen = “We zouden met hen moeten praten.” bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin met een tijdsgrens in. In die bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde, zoals in bevor ... wird. daraus betekent hier “daaruit” of natuurlijker “daarvan/als gevolg daarvan”. Het is een bijwoordelijk voornaamwoord dat naar een vooraf genoemde situatie verwijst, niet naar een zelfstandig benoemd voorwerp. In deze zin verbindt het die situatie met het mogelijke ontstaan van een conflict. größerer hoort bij Konflikt en betekent “groter”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is groß; de vergrotende trap is größer. In ein größerer Konflikt krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -er, omdat het bij een mannelijk zelfstandig naamwoord in de nominatief enkelvoud staat. Vergelijk: ein großer Konflikt = “een groot conflict”, ein größerer Konflikt = “een groter conflict”. Konflikt is een zelfstandig naamwoord voor een conflict of botsing. Het staat hier in het enkelvoud en is samen met ein größerer het onderwerp van wird. wird is de derde persoon enkelvoud van werden. Hier drukt werden een verandering van toestand uit: iets “wordt” of “groeit uit tot” iets anders. ein Konflikt wird größer betekent “een conflict wordt groter”. In combinatie met bevor geeft de bijzin aan dat het voorgestelde gesprek moet plaatsvinden vóórdat die verandering optreedt. De zin bouwt zo op: Dann + sollten wir ... sprechen geeft het advies, en bevor daraus ein größerer Konflikt wird geeft de grens in de tijd. Het geheel betekent: “Dan zouden we met hen moeten praten voordat het een groter conflict wordt.”

3. Ich möchte nicht dramatisch klingen, weil ihnen vielleicht nicht bewusst ist, dass die Musik so laut ist.

   Ik wil niet overdreven klinken, want misschien beseffen ze niet dat de muziek zo hard staat.

   Ich möchte

   ik wil

   dramatisch

   overdreven, dramatisch

   klingen

   klinken

   weil

   omdat, want

   ihnen

   hun, hen

   vielleicht

   misschien

   nicht bewusst ist

   zich niet bewust is

   dass

   dat

   Musik

   muziek

   so

   zo

   laut

   hard, luid

   Uitgebreide uitleg

   Ich möchte: möchte is the first-person singular form used to express a wish or intention politely; with an infinitive, the pattern is Ich möchte + infinitief. Here the speaker says they want something, not that they actually like something. Example: Ich möchte lernen. — Ik wil leren. dramatisch: This adjective means “overdreven” in this context: the speaker does not want to sound overly dramatic. The ending does not change here because it is used after klingen as a predicate adjective. Example: Das klingt dramatisch. — Dat klinkt overdreven. klingen: This infinitive means “klinken” and describes how someone or something comes across by sound or wording. In möchte ... klingen, it completes the expression of the speaker’s intended impression. Example: Das kann unhöflich klingen. — Dat kan onbeleefd klinken. weil: This introduces the reason for the preceding wish: the speaker does not want to sound dramatic omdat de genoemde situatie mogelijk anders wordt opgevat. In a German weil-clause, the finite verb normally goes to the end. ihnen: This is the lowercase dative plural pronoun meaning “aan hen” or “tegenover hen”; in the fixed translation, it refers to the people already mentioned as ze. It does not mark their gender. Do not confuse lowercase ihnen with capitalized Ihnen, the formal “u” in the dative. Example: Ich helfe ihnen. — Ik help hen. vielleicht: This adverb means “misschien” and makes the statement uncertain: the speaker presents it as a possibility, not as an established fact. nicht bewusst ist: bewusst sein means “zich bewust zijn van iets”. Here ist is the third-person singular present form of sein, agreeing with the singular subject die Musik; nicht negates the awareness. The pattern jemandem ist etwas nicht bewusst uses the dative for the person who is not aware of something. Example: Ihr ist das Problem nicht bewusst. — Zij is zich niet bewust van het probleem. dass: This conjunction introduces the content of what is or is not consciously known: that the music is very loud. A dass-clause is subordinate, so its finite verb appears at the end. Musik: This noun means “muziek”. In the sentence it is feminine and appears with the definite article die; the noun itself names what is loud. Example: Die Musik beginnt. — De muziek begint. so: Here so means “zo” and intensifies the following adjective: so laut means “zo hard” or “zo luid”, with the degree understood from the situation. laut: This adjective means “hard/luid” when describing sound. In so laut ist, it is a predicate adjective after sein, so it has no adjective ending. Example: Die Stimme ist laut. — De stem is luid. Samen vormen de delen: Ich möchte nicht dramatisch klingen betekent “Ik wil niet overdreven klinken”. weil koppelt daar de reden aan. In ihnen vielleicht nicht bewusst ist, dass die Musik so laut ist, is het mogelijk dat de genoemde mensen zich niet realiseren dat de muziek zo hard staat. De volledige betekenis is dus: “Ik wil niet overdreven klinken, want misschien beseffen ze niet dat de muziek zo hard staat.”

4. Fang damit an zu sagen, dass die Wände dünn sind und du früh schlafen musst.

   Begin met te zeggen dat de muren dun zijn en dat je vroeg moet slapen.

   Fang damit an

   begin daarmee

   sagen

   zeggen

   Wände

   muren

   dünn

   dun

   früh

   vroeg

   schlafen

   slapen

   musst

   moet

   Uitgebreide uitleg

   Fang damit an is de informele enkelvoudige gebiedende wijs van anfangen (“beginnen”), een scheidbaar werkwoord. In de gebiedende wijs staat fang vooraan en verschijnt an aan het einde van deze werkwoordsgroep. Damit betekent hier “daarmee” en verwijst naar de daaropvolgende handeling: begin met dit te zeggen. Voor een meervoudige of beleefde aanspreking zou de vorm anders zijn, bijvoorbeeld Fangen Sie damit an. Sagen is de infinitief “zeggen”. Na anfangen kan een handeling worden uitgedrukt met anfangen, ... zu sagen: “beginnen met te zeggen”. Het zu-infinitief staat hier als een geheel na de gebiedende werkwoordsgroep. Wände is het meervoud van die Wand (“muur”): die Wand → die Wände. Het lidwoord die markeert hier het meervoud; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om de muren gaat. Dünn betekent hier “dun”. Als naamwoordelijk deel na sein krijgt dit bijvoeglijk naamwoord geen uitgang: Die Wände sind dünn (“De muren zijn dun”). Het meervoud wordt in deze zin dus door Wände en sind uitgedrukt, niet door een verandering van dünn. In de bijzin dass die Wände dünn sind staat dass voor “dat”. In een Duitse bijzin staat de persoonsvorm doorgaans achteraan: daarom staat sind na dünn. De combinatie zegt inhoudelijk wat er gezegd moet worden. Früh betekent “vroeg” en geeft hier aan wanneer er geslapen moet worden. Het is een bijwoord en verandert niet mee met du of met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Wir stehen früh auf. — “We staan vroeg op.” Schlafen is de infinitief “slapen”. Met een modaal werkwoord blijft de tweede handeling in de infinitief: du musst schlafen betekent “je moet slapen”. Musst is de tweede persoon enkelvoud van müssen in de tegenwoordige tijd. Müssen drukt hier verplichting of noodzaak uit; du musst betekent “je moet”. Het modale werkwoord wordt vervoegd, terwijl schlafen als infinitief aan het einde blijft staan. In de bijzin dass du früh schlafen musst staat ook musst achteraan, volgens dezelfde Duitse bijzinvolgorde. Samen betekent Fang damit an zu sagen, dass die Wände dünn sind und du früh schlafen musst.: “Begin met te zeggen dat de muren dun zijn en dat je vroeg moet slapen.” De twee inhoudelijke delen na zu sagen worden verbonden door und: eerst wat er over de muren gezegd moet worden, daarna wat er over vroeg slapen gezegd moet worden.

5. Sollen wir die Hausordnung zu den Ruhezeiten erwähnen?

   Zullen we de regels van het gebouw over de rustige uren noemen?

   Sollen wir

   zullen we

   Hausordnung

   huisregels

   Ruhezeiten

   rustige uren

   erwähnen

   noemen

   Uitgebreide uitleg

   Sollen wir vormt hier een vraag in de eerste persoon meervoud: de spreker vraagt of de groep iets zal doen. sollen is de tegenwoordige vorm voor wir van het modale werkwoord sollen. In een Duitse ja/nee-vraag staat de vervoegde vorm vooraan, niet op de tweede positie; het andere werkwoord staat als infinitief achteraan. Hier drukt de vraag een voorstel uit. Voorbeeld: Sollen wir anfangen? — Zullen we beginnen? Hausordnung betekent hier het geheel van regels voor een gebouw. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Hausordnung. Als lijdend voorwerp van erwähnen staat het in de accusatief: bij een vrouwelijk woord blijven die in de nominatief en accusatief hetzelfde. Het samengestelde woord bestaat uit Haus en Ordnung, maar Hausordnung functioneert als één zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Die Hausordnung hängt im Flur. — De huisregels hangen in de gang. Ruhezeiten is het meervoud van Ruhezeit, een periode waarin rust moet worden bewaard. In zu den Ruhezeiten staat het meervoud na zu in de datief: die Ruhezeiten wordt den Ruhezeiten. Hier verwijst de combinatie naar de rustige uren waarover de regels gaan. Voorbeeld: In den Ruhezeiten soll man leise sein. — Tijdens de rustige uren moet men stil zijn. erwähnen betekent iets noemen of ter sprake brengen. Dit is de infinitief. Omdat sollen als modaal werkwoord wordt gebruikt, staat erwähnen aan het einde van deze hoofdzin. Voorbeeld: Wir erwähnen den Termin kurz. — We noemen de afspraak kort. Samen is de opbouw: Sollen wir + die Hausordnung + zu den Ruhezeiten + erwähnen? De vraag betekent dus: of wij de huisregels over de rustige uren zullen noemen. De zin formuleert dit voorstel zelf; de voorafgaande context geeft daarnaast een ander mogelijk begin voor de boodschap.

6. Nur wenn sie nicht mitmachen wollen. Eine freundliche Erinnerung ist am Anfang vernünftiger.

   Alleen als ze niet willen meewerken. Een vriendelijke herinnering is in het begin redelijker.

   Nur wenn

   alleen als

   sie

   ze

   nicht

   niet

   mitmachen

   meewerken

   wollen

   willen

   freundliche

   vriendelijke

   Erinnerung

   herinnering

   am Anfang

   in het begin

   vernünftiger

   redelijker

   Uitgebreide uitleg

   Nur wenn betekent hier “alleen als” en introduceert de voorwaarde waaronder iets geldt. In een Duitse bijzin met wenn staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan. Een bruikbaar patroon is nur wenn ... = “alleen als ...”. De eerste zin is hier een voorwaardelijk fragment; het vervolg van de hoofdzin is niet uitgesproken. sie betekent hier “ze” en is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud, in de onderwerpsfunctie. Andere naamvalsvormen zijn bijvoorbeeld ihnen voor “hun/hen” in de datief en sie voor “hen” in de accusatief. De vaste tekst identificeert niet nader welke personen met sie worden aangeduid. nicht maakt de werkwoordelijke inhoud negatief. In deze combinatie betekent nicht mitmachen wollen “niet willen meewerken”: de ontkenning hoort bij de uitgedrukte wens om mee te werken. mitmachen betekent “meewerken” of “meedoen”. Het is een scheidbaar werkwoord met de basisvorm mitmachen; in een hoofdzin kan het bijvoorbeeld verschijnen als Sie machen mit (“Ze doen mee”), terwijl het als infinitief één geheel blijft. In deze bijzin staat het als infinitief vóór het modale werkwoord aan het einde van de werkwoordgroep. wollen betekent hier “willen”. In sie ... wollen is het de vervoegde vorm van het modale werkwoord in de derde persoon meervoud van de tegenwoordige tijd. De infinitief is ook wollen, dus de vorm zelf maakt het onderscheid niet zichtbaar; de functie en de zinsbouw helpen hier bij de analyse. Met mitmachen vormt het in deze bijzin de volgorde sie nicht mitmachen wollen = “ze willen niet meewerken” / “ze niet willen meewerken” binnen de voorwaarde. In een Duitse wenn-bijzin staat hier eerst de infinitief mitmachen en daarna de persoonsvorm wollen. freundliche betekent “vriendelijke”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is freundlich. De uitgang -e staat hier omdat het bijvoeglijk naamwoord vóór het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Erinnerung staat in de nominatief enkelvoud na het onbepaalde lidwoord eine: eine freundliche Erinnerung. Na ist kan hetzelfde bijvoeglijk naamwoord zonder die uitgang staan, bijvoorbeeld in Die Erinnerung ist freundlich — “De herinnering is vriendelijk.” Erinnerung betekent “herinnering”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het meervoud is Erinnerungen. In eine freundliche Erinnerung gaat het om een vriendelijke herinnering of herinnering als boodschap; het Duitse onbepaalde lidwoord benadrukt hier niet op zichzelf een exacte telwaarde. am Anfang betekent “in het begin”. am is de samensmelting van an dem; deze tijdsbepaling verwijst naar de beginfase van de relevante situatie. Voorbeeld: Am Anfang ist alles schwierig. — “In het begin is alles moeilijk.” vernünftiger betekent hier “redelijker”. Het is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord vernünftig: vernünftig = “redelijk/verstandig”, vernünftiger = “redelijker”, am vernünftigsten = “het redelijkst”. De vergelijking hoort bij vernünftig, niet bij Erinnerung. Als naamwoordelijk deel na ist krijgt vernünftiger hier geen extra naamvalsuitgang: Die Lösung ist vernünftiger. — “De oplossing is redelijker.” De eerste zin combineert nur wenn met sie nicht mitmachen wollen: “alleen als ze niet willen meewerken”. In de tweede zin is Eine freundliche Erinnerung het onderwerp, ist het koppelwerkwoord, am Anfang de tijdsbepaling en vernünftiger het vergelijkende naamwoordelijk deel. Samen betekent de passage: “Alleen als ze niet willen meewerken. Een vriendelijke herinnering is in het begin redelijker.”

7. Vielleicht können wir vorschlagen, dass sie später am Abend Kopfhörer benutzen, wenn wir am nächsten Tag arbeiten müssen.

   Misschien kunnen we voorstellen dat ze later op de avond een koptelefoon gebruiken als we de volgende dag moeten werken.

   Vielleicht

   misschien

   können wir

   kunnen we

   vorschlagen

   voorstellen

   dass

   dat

   sie

   ze

   später

   later

   Abend

   avond

   Kopfhörer

   koptelefoon

   benutzen

   gebruiken

   wenn

   als

   nächsten

   volgende

   Tag

   dag

   arbeiten

   werken

   müssen

   moeten

   Uitgebreide uitleg

   Vielleicht betekent hier dat de voorgestelde mogelijkheid niet zeker is: “misschien”. Het staat aan het begin en maakt de hele mededeling voorzichtig. Een vergelijkbaar woord is sicher (“zeker”), maar dat drukt juist zekerheid uit. können wir bestaat uit het modale werkwoord können en het onderwerp wir. können betekent hier “kunnen”; wir is de eerste persoon meervoud, “wij”. In deze hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede positie. Het modale werkwoord wordt gecombineerd met de infinitief vorschlagen: Wir können helfen = “Wij kunnen helpen.” In de vraag Können wir helfen? staat können vooraan. vorschlagen betekent “voorstellen”. Het is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin kan de persoonsvorm worden gesplitst als schlagen ... vor, terwijl de infinitief vorschlagen na können blijft staan. Bijvoorbeeld: Wir schlagen eine Lösung vor. = “Wij stellen een oplossing voor.” dass leidt de inhoud in die wordt voorgesteld: “dat”. In de daaropvolgende bijzin staat de vervoegde vorm benutzen aan het einde van die bijzin. De later ingevoegde wenn-bijzin heeft op haar beurt müssen aan het einde. sie is hier het persoonlijke voornaamwoord van de derde persoon meervoud: “ze”. De context bespreekt al deze groep. In deze zin is sie het onderwerp van benutzen. später betekent “later”, dus op een later moment dan een eerder bedoeld moment. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. später am Abend betekent samen “later op de avond”. Abend betekent “avond”. In am Abend staat am voor an dem; deze combinatie geeft hier de periode aan waarin iets gebeurt. Bijvoorbeeld: Am Abend lese ich. = “'s Avonds lees ik.” Kopfhörer betekent hier “koptelefoon”. De vorm van dit zelfstandig naamwoord is zonder lidwoord niet voldoende om enkelvoud of meervoud vast te stellen; lidwoord en context kunnen het aantal verduidelijken. De vaste vertaling geeft hier de bedoelde lezing “een koptelefoon”. benutzen betekent “gebruiken”. In de dass-bijzin is dit de vervoegde vorm voor sie in het meervoud: sie benutzen. Het is dus hier niet de infinitief na können; können hoort in de hoofdzin bij vorschlagen. Bijvoorbeeld: Sie benutzen Kopfhörer. = “Ze gebruiken een koptelefoon.” wenn leidt de voorwaardelijke bijzin in: “als”. Het maakt de voorwaarde expliciet waaronder het voorstel geldt. Het kan in andere contexten ook “wanneer” betekenen, maar hier past de voorwaardelijke lezing bij de vaste vertaling. nächsten beschrijft Tag en betekent hier “volgende”. Het is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord nächst; de uitgang -en hoort bij am nächsten Tag, waarin am staat voor an dem en de woordgroep in de datief staat. Een bruikbaar contrast is am selben Tag = “op dezelfde dag”. Tag betekent “dag”. In am nächsten Tag gaat het om de dag die volgt op de avond waarover wordt gesproken: “de volgende dag”. Tag is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Tag, en na am verschijnt de combinatie als dem Tag. arbeiten betekent “werken”. Hier staat het als infinitief bij het modale werkwoord müssen: arbeiten müssen = “moeten werken”. Bijvoorbeeld: Wir arbeiten morgen. = “Wij werken morgen.” müssen betekent “moeten” en drukt hier noodzaak of verplichting uit. In de wenn-bijzin staat het vervoegde modale werkwoord aan het einde: wenn wir ... arbeiten müssen. Het onderwerp is wir, dus de vorm is müssen; bij ich is de vorm muss: Ich muss arbeiten = “Ik moet werken.” Samen vormt Vielleicht können wir vorschlagen een voorzichtig voorstel: “Misschien kunnen we voorstellen”. dass sie später am Abend Kopfhörer benutzen geeft de inhoud van dat voorstel: dat de besproken groep later op de avond een koptelefoon gebruikt. wenn wir am nächsten Tag arbeiten müssen voegt de voorwaarde toe: als wij de volgende dag moeten werken. De volledige betekenis is dus: “Misschien kunnen we voorstellen dat ze later op de avond een koptelefoon gebruiken als we de volgende dag moeten werken.”

8. Das wäre ein praktischer Kompromiss, und so beschuldigen wir sie nicht direkt.

   Dat zou een praktisch compromis zijn, en zo beschuldigen we hen niet rechtstreeks.

   Das wäre

   dat zou zijn

   praktischer

   praktisch

   Kompromiss

   compromis

   und so

   en zo

   beschuldigen

   beschuldigen

   wir

   wij

   sie

   hen

   nicht direkt

   niet rechtstreeks

   Uitgebreide uitleg

   Das wäre betekent hier “dat zou zijn”. wäre is de vorm van sein in de Konjunktiv II en drukt in deze zin een voorgestelde of hypothetische beoordeling uit: “zou zijn”. Das verwijst hier naar het voorgestelde compromis als geheel; de vorm is onzijdig enkelvoud. praktischer betekent hier “praktisch” en is niet de vergrotende trap “praktischer”. Het is het bijvoeglijk naamwoord praktisch met de uitgang -er, omdat het vóór het mannelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord Kompromiss staat in deze naamvalconstructie. De vergrotende trap is wél praktischer wanneer de context “praktischer dan …” bedoelt; de vorm moet dus uit de constructie en betekenis blijken. Kompromiss betekent “compromis”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Kompromiss. In ein praktischer Kompromiss staat het na het onbepaalde lidwoord ein en vormt het samen met het bijvoeglijk naamwoord de naamwoordgroep “een praktisch compromis”. und so betekent “en zo”. Hier verbindt het de voorgestelde oplossing met de manier waarop het gevolg wordt bereikt: door dit compromis te kiezen, gebeurt het volgende. beschuldigen betekent “beschuldigen”. Het is een regelmatig werkwoord; de infinitief en de vorm bij wir zijn allebei beschuldigen: wir beschuldigen. Het neemt doorgaans een lijdend voorwerp: Jemanden beschuldigen betekent “iemand beschuldigen”. Voorbeeld: Sie beschuldigen ihn nicht. — “Ze beschuldigen hem niet.” wir betekent “wij” en is hier het onderwerp van beschuldigen. In het Duits heeft het werkwoord bij wir de vorm beschuldigen; vergelijk ich beschuldige met wir beschuldigen. sie betekent hier “hen”, zoals de vaste vertaling en de context aangeven. In deze positie is het het lijdend voorwerp van beschuldigen, niet het onderwerp. De vorm sie kan in andere zinnen ook andere functies hebben, maar hier gaat het om de meervoudige derde persoon als object. nicht direkt betekent “niet rechtstreeks”. nicht ontkent hier de wijze waarop de beschuldiging plaatsvindt, en direkt beschrijft die wijze. Het geheel zegt dus niet dat er helemaal geen beschuldiging is, maar dat men hen niet rechtstreeks beschuldigt. Samen ontstaat de zin: Das wäre ein praktischer Kompromiss — “Dat zou een praktisch compromis zijn” — gevolgd door und so beschuldigen wir sie nicht direkt — “en zo beschuldigen we hen niet rechtstreeks”. De spreker presenteert een compromis als mogelijke oplossing en verbindt daaraan het gevolg dat de groep hen niet rechtstreeks beschuldigt.

9. Ich kann heute Abend einen ruhigen Moment wählen, um mit ihnen zu sprechen.

   Ik kan vanavond een rustig moment kiezen om met hen te praten.

   Ich kann

   ik kan

   heute Abend

   vanavond

   ruhigen

   rustig

   Moment

   moment

   wählen

   kiezen

   mit ihnen

   met hen

   sprechen

   praten

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann betekent hier dat de spreker iets kan of in staat is te doen. kann is de vorm van het modale werkwoord können bij ich in de tegenwoordige tijd. Met een ander werkwoord staat de infinitief meestal aan het einde: Ich kann warten = “Ik kan wachten”. Het modale werkwoord draagt hier de persoonsvorm; wählen blijft een infinitief. heute Abend betekent “vanavond”. heute is “vandaag” en Abend is “avond”; samen vormen ze een tijdsbepaling. ruhigen betekent hier “rustig”. De basisvorm is ruhig. In einen ruhigen Moment krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -en, omdat het bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Moment staat, in de accusatief, na einen. Een vergelijkbaar voorbeeld is einen kurzen Weg = “een korte weg”. Moment betekent “moment”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Moment. Als gekozen lijdend voorwerp staat het hier in de accusatief: einen ruhigen Moment. De combinatie verwijst naar een rustig moment dat de spreker kan kiezen; het Duitse onbepaalde lidwoord legt op zichzelf geen exact aantal vast. wählen betekent “kiezen”. Dit is de infinitief; de persoonsvorm zou bijvoorbeeld ich wähle zijn. In deze zin hangt de infinitief samen met kann: Ich kann einen Moment wählen = “Ik kan een moment kiezen”. mit ihnen betekent hier “met hen”. mit verlangt de datief, en ihnen is de datiefvorm van het meervoudige persoonlijke voornaamwoord. De vertaling identificeert de betrokken personen als “hen”. Dit is niet hetzelfde als het formele Ihnen, dat met een hoofdletter wordt geschreven. sprechen betekent “praten” of “spreken”. De infinitief is sprechen; belangrijke vormen zijn ich spreche, ich sprach en hat gesprochen. Na mit staat de gesprekspartner in de datief, zoals in mit ihr sprechen = “met haar praten”. Samen betekent Ich kann heute Abend einen ruhigen Moment wählen, um mit ihnen zu sprechen: “Ik kan vanavond een rustig moment kiezen om met hen te praten.” um ... zu sprechen drukt het doel van het kiezen uit: de spreker kiest een moment met als doel met hen te praten.

10. Ein ruhiger Zeitpunkt verhindert meistens, dass ein kleines Problem persönlich wird.

    Een rustig moment voorkomt meestal dat een klein probleem persoonlijk wordt.

    ruhiger

    rustig

    Zeitpunkt

    moment

    verhindert

    voorkomt

    meistens

    meestal

    dass

    dat

    kleines

    klein

    Problem

    probleem

    persönlich

    persoonlijk

    wird

    wordt

    Uitgebreide uitleg

    ruhiger betekent hier dat het moment kalm of niet-gehaast is. Het is de verbogen vorm van ruhig. In ein ruhiger Zeitpunkt staat het bijvoeglijk naamwoord bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Zeitpunkt; na het onbepaalde lidwoord krijgt het hier de uitgang -er. Vergelijk: ein ruhiger Abend — een rustige avond. Zeitpunkt is een specifiek moment in de tijd, vaak een geschikt of bepaald tijdstip. Het meervoud is Zeitpunkte. Het eerdere Moment in de context is verwant in betekenis, maar Zeitpunkt legt hier de nadruk op het tijdstip zelf. verhindert is de derde persoon enkelvoud van verhindern, ‘voorkomen’. Het onderwerp is ein ruhiger Zeitpunkt, daarom staat het werkwoord in deze vorm. verhindern kan ook een zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp hebben: Das verhindert einen Streit. — Dat voorkomt een ruzie. meistens betekent ‘meestal’ en beperkt de uitspraak: het gebeurt doorgaans, maar niet noodzakelijk altijd. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. dass leidt hier een bijzin in die uitlegt wat wordt voorkomen. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is: ..., dass ... wird — ..., dat ... wordt. kleines is de verbogen vorm van klein, ‘klein’. Het hoort bij het onzijdige zelfstandig naamwoord Problem in ein kleines Problem. Omdat Problem onzijdig is en hier onderwerp van de dass-bijzin, krijgt het bijvoeglijk naamwoord na ein de uitgang -es. Vergelijk: ein kleines Kind — een klein kind. Problem betekent ‘probleem’. Het meervoud is Probleme. In deze zin is ein kleines Problem het onderwerp van de bijzin: dat probleem kan persoonlijk worden. persönlich betekent hier ‘persoonlijk’, dus niet meer louter zakelijk of inhoudelijk opgevat. Als predicatief bijvoeglijk naamwoord na werden krijgt het geen verbuigingsuitgang: Das Problem wird persönlich. — Het probleem wordt persoonlijk. wird is de derde persoon enkelvoud van werden. Samen met persönlich drukt wird persönlich een verandering uit: iets wordt persoonlijk. werden kan ook als zelfstandig hulpwerkwoord voor een toekomstige handeling voorkomen, maar dat is hier niet de functie; hier gaat het om worden. Samen betekent Ein ruhiger Zeitpunkt verhindert meistens dat een rustig moment meestal iets voorkomt; de daaropvolgende dass-bijzin noemt wat wordt voorkomen. dass ein kleines Problem persönlich wird betekent: dat een klein probleem persoonlijk wordt. De volledige betekenis is: ‘Een rustig moment voorkomt meestal dat een klein probleem persoonlijk wordt.’