Timing bij een diner | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Gäste könnten eintreffen, während das Hauptgericht noch kocht.

   De gasten kunnen komen terwijl het hoofdgerecht nog staat te koken.

   Gäste

   gasten

   könnten

   kunnen, mogelijk zijn

   eintreffen

   aankomen

   während

   terwijl

   Hauptgericht

   hoofdgerecht

   noch

   nog

   kocht

   kookt

   Uitgebreide uitleg

   Gäste betekent hier “gasten”. Het is het meervoud van Gast; het enkelvoud staat bijvoorbeeld in: Ein Gast kommt. — “Een gast komt.” Het lidwoord die past hier bij het meervoud. In deze zin worden de gasten als mogelijke aankomers genoemd, zonder dat de zin zegt hoeveel gasten er zijn. könnten is de vorm van können voor het Konjunktiv II. Hier drukt die vorm mogelijkheid uit: “zouden kunnen” of, zoals in de vaste vertaling, “kunnen”. Vergelijk: Sie können eintreffen. — “Ze kunnen aankomen” (neutraler geformuleerd) en Sie könnten eintreffen. — “Ze zouden kunnen aankomen / Het is mogelijk dat ze aankomen.” De vorm könnten hoort bij een meervoudig onderwerp zoals die Gäste. eintreffen betekent “aankomen”. Het is een samengesteld werkwoord met ein-; in deze zin blijft het als infinitief bij het modale werkwoord könnten: Die Gäste könnten eintreffen. Bij een zelfstandige tegenwoordige zin verschijnt de vervoegde vorm: Die Gäste treffen ein. — “De gasten komen aan.” während leidt hier een bijzin in die gelijktijdigheid aangeeft: “terwijl”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Daarom staat kocht aan het einde van het gedeelte während das Hauptgericht noch kocht. Hauptgericht betekent “hoofdgerecht”. Het is een zelfstandig naamwoord en is onzijdig: das Hauptgericht. Het meervoud is die Hauptgerichte. Het woord is samengesteld uit Haupt en Gericht, maar als geheel benoemt het de hoofdgang van een maaltijd. noch betekent hier “nog” en geeft aan dat de toestand op dat moment voortduurt. Das Hauptgericht kocht. betekent “Het hoofdgerecht kookt”; Das Hauptgericht kocht noch. betekent “Het hoofdgerecht kookt nog.” kocht komt van kochen en is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. Het onderwerp van dit werkwoord is das Hauptgericht, niet die Gäste; daarom staat hier een enkelvoudsvorm. Vergelijk: Die Gerichte kochen noch. — “De gerechten koken nog.” Daar vraagt het meervoudige onderwerp om kochen. Samen betekent Die Gäste könnten eintreffen dat de gasten mogelijk aankomen. Während das Hauptgericht noch kocht plaatst dat mogelijke aankomen in dezelfde periode waarin het hoofdgerecht nog aan het koken is. De volledige betekenis is dus: “De gasten kunnen aankomen terwijl het hoofdgerecht nog staat te koken.”

2. Dann serviere eine einfache Vorspeise, damit alle erst einmal in Ruhe ankommen können.

   Serveer dan een eenvoudig voorgerecht, zodat iedereen rustig kan binnenkomen en zich installeren.

   Dann

   dan

   serviere

   serveer

   einfache

   eenvoudig

   Vorspeise

   voorgerecht

   damit

   zodat

   alle

   iedereen

   erst einmal

   eerst maar eens

   in Ruhe

   rustig, op je gemak

   ankommen

   aankomen, arriveren

   können

   kunnen

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en plaatst de handeling in de beschreven volgorde. Het kan ook een gevolg of voorwaarde inleiden, maar hier gaat het om het volgende moment in het plan. serviere is de gebiedende wijs voor du van servieren — “serveren”. De vorm richt zich dus tot één aangesproken persoon: “serveer”. In een beleefde aansporing aan meerdere personen of aan één persoon met Sie zou een andere vorm staan. Voorbeeld: Serviere den Salat. — “Serveer de salade.” einfache betekent hier “eenvoudige”. Het bijvoeglijk naamwoord is einfach; de uitgang -e staat omdat het vóór het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Vorspeise staat na het onbepaalde lidwoord eine (dat in de vaste zin niet op zichzelf een aantal uitdrukt). Vergelijk: ein einfacher Salat — “een eenvoudige salade”; eine einfache Suppe — “een eenvoudige soep”. Vorspeise betekent “voorgerecht”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Vorspeise, meervoud die Vorspeisen. In deze zin is het het lijdend voorwerp van serviere: wat er geserveerd moet worden. damit betekent hier “zodat” en leidt het doel of beoogde gevolg in. In de bijzin die met damit begint, staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Dat verklaart de volgorde ... ankommen können: eerst de betekenisvolle werkwoordsvorm ankommen, daarna het modale werkwoord können. alle betekent hier “iedereen” of “alle aanwezigen”. Het verwijst naar de groep mensen die moet kunnen aankomen; de vaste zin benoemt niet afzonderlijk wie die personen zijn. Alle kan ook bij een expliciet zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld alle Gäste — “alle gasten”. erst einmal is een vaste, milde tijdsuitdrukking: “eerst maar eens” of “voorlopig eerst”. Ze presenteert het aankomen als de eerste stap, zonder te zeggen dat dit de enige of definitieve stap is. Voorbeeld: Wir trinken erst einmal Wasser. — “We drinken eerst maar eens water.” in Ruhe betekent letterlijk “in rust”, maar wordt hier natuurlijk weergegeven als “rustig” of “op hun gemak”. De uitdrukking beschrijft de omstandigheden waarin het aankomen gebeurt; ze is niet hetzelfde als alleen ruhig, dat bijvoorbeeld ook “stil” kan betekenen. Voorbeeld: Lies den Text in Ruhe. — “Lees de tekst rustig op je gemak.” ankommen betekent “aankomen” of “arriveren”. Het is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin kan het voorvoegsel los komen te staan, bijvoorbeeld Die Gäste kommen an — “De gasten komen aan”. Na damit blijft het hele infinitief ankommen bij de werkwoordelijke groep aan het einde van de bijzin. können betekent “kunnen” en drukt hier mogelijkheid uit: iedereen moet de mogelijkheid hebben om rustig aan te komen. Het is een modaal werkwoord; bij een ander onderwerp verandert de persoonsvorm, bijvoorbeeld ich kann, du kannst, alle können. In deze bijzin staat können als infinitief aan het einde, omdat het samen met ankommen onder de modale constructie valt. Samen betekent Dann serviere eine einfache Vorspeise ongeveer: “Serveer dan een eenvoudig voorgerecht.” damit alle erst einmal in Ruhe ankommen können voegt het doel toe: “zodat iedereen eerst rustig kan aankomen en zich op zijn gemak kan installeren.” De hele Duitse zin geeft dus een voorstel of instructie voor de volgende stap: serveer dan een eenvoudig voorgerecht, zodat iedereen rustig kan binnenkomen en zich installeren.

3. Ich kann Salat und Brot bereitstellen, bevor sie kommen.

   Ik kan de salade en het brood klaarzetten voordat ze komen.

   Ich kann

   ik kan

   Salat

   salade

   Brot

   brood

   bereitstellen

   klaarzetten

   bevor

   voordat

   sie

   ze

   kommen

   komen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bestaat uit ich (“ik”) en de tegenwoordige vorm kann van können (“kunnen”). kann is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud; na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin. Het patroon is bijvoorbeeld: Ich kann heute kochen. — “Ik kan vandaag koken.” Salat betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is Salate. In deze zin staat het zonder zichtbaar lidwoord. und verbindt twee gelijkwaardige delen. Hier verbindt het Salat en Brot, zodat beide zaken samen het object van bereitstellen vormen. Brot betekent hier “brood”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is Brote, wanneer men afzonderlijke broden bedoelt. In de vaste zin wordt geen afzonderlijke hoeveelheid genoemd. bereitstellen betekent “klaarzetten” of “ter beschikking stellen”. Het is een scheidbaar samengesteld werkwoord: de infinitief is bereitstellen, met de delen bereit en stellen. In een gewone hoofdzin kan het vervoegde deel vooraan staan en bereit aan het einde, bijvoorbeeld: Ich stelle das Essen bereit. — “Ik zet het eten klaar.” In de vaste zin blijft het na kann als volledige infinitief staan: kann ... bereitstellen. bevor leidt een bijzin in met de betekenis “voordat”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is: ..., bevor sie kommen. — “..., voordat ze komen.” sie betekent hier “ze” en is een persoonlijk voornaamwoord in het meervoud. De vorm zelf vermeldt niet welke personen bedoeld zijn; die specifieke referent wordt in de vaste zin niet benoemd. Dit is niet dezelfde vorm als het beleefde enkelvoudige Sie, dat met een hoofdletter wordt geschreven. kommen betekent “komen”. Dit is de meervoudsvorm in de tegenwoordige tijd van kommen; dezelfde vorm wordt gebruikt bij sie (“ze”), Sie (“u”, beleefd) en sie als meervoudig onderwerp. In bevor sie kommen staat kommen achteraan omdat het de persoonsvorm van de bijzin is. Samen betekent Ich kann Salat und Brot bereitstellen dat de spreker in staat is salade en brood klaar te zetten. bevor sie kommen geeft aan dat dit vóór hun komst gebeurt. De volledige zin betekent dus: “Ik kan de salade en het brood klaarzetten voordat ze komen.”

4. So hat das Hauptgericht etwas mehr Zeit, ohne dass es so wirkt, als würde sich das Abendessen verzögern.

   Zo krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd, zonder dat het lijkt alsof het diner vertraging oploopt.

   So hat

   zo krijgt

   Hauptgericht

   hoofdgerecht

   mehr

   meer; extra

   Zeit

   tijd

   ohne dass

   zonder dat

   wirkt

   lijkt

   als würde

   alsof … zou

   Abendessen

   diner

   sich … verzögern

   vertraging oplopen

   Uitgebreide uitleg

   So hat: so verwijst hier naar de zojuist beschreven manier of maatregel en betekent “zo/daardoor”. hat is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, van haben. In combinatie met tijd betekent hat ... Zeit dat iets tijd beschikbaar krijgt of heeft; daarom past in deze zin “krijgt” goed. Hauptgericht: dit betekent “hoofdgerecht”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onzijdige lidwoord das: das Hauptgericht. Het meervoud is die Hauptgerichte. mehr: mehr is de vergrotende vorm van viel: viel – mehr – am meisten. In etwas mehr Zeit betekent etwas mehr “wat meer” of “wat extra”; etwas geeft hier een kleine hoeveelheid aan. Zeit: Zeit betekent “tijd” en is vrouwelijk: die Zeit. De combinatie mehr Zeit haben is een herbruikbaar patroon voor “meer tijd hebben/krijgen”. ohne dass: deze voegwoordelijke constructie betekent “zonder dat” en leidt een bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan: ohne dass es ... wirkt. wirkt: wirkt is de derde persoon enkelvoud van wirken, hier in de betekenis “lijken” of “de indruk wekken”. Het onderwerp is het onpersoonlijke es in es wirkt, vergelijkbaar met “het lijkt”. Het es krijgt in deze zin geen specifiek door de gegevens vastgesteld zelfstandig naamwoord als referent. als würde: als würde ... leidt hier een vergelijking met “alsof ... zou” in. würde is de Konjunktiv II-vorm van werden; samen met een infinitief vormt het een veelgebruikt patroon voor een veronderstelde of slechts schijnbare situatie. Het patroon Es wirkt, als würde ... betekent “Het lijkt alsof ...”. Abendessen: Abendessen betekent “diner” of “avondmaaltijd”. Het is onzijdig: das Abendessen. In de bijzin is het het onderwerp van sich verzögern. sich verzögern: sich verzögern betekent “vertraging oplopen” of “vertraging hebben”. verzögern wordt hier reflexief gebruikt: het onderwerp ondergaat de vertraging zelf. sich hoort bij dit werkwoord en verandert volgens persoon en getal, bijvoorbeeld das Abendessen verzögert sich, maar die Abendessen verzögern sich. In de als würde-constructie staat de infinitief aan het einde: als würde sich das Abendessen verzögern. De zin bouwt eerst de hoofdmededeling op: So hat das Hauptgericht etwas mehr Zeit — “Zo krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd.” Daarna voegt ohne dass een omstandigheid toe: die extra tijd ontstaat zonder dat het de indruk wekt dat er iets misgaat. es wirkt, als würde sich das Abendessen verzögern betekent letterlijk dat het lijkt alsof het diner vertraging oploopt. Samen betekent de volledige zin: “Zo krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd, zonder dat het lijkt alsof het diner vertraging oploopt.”

5. Soll ich das Gemüse kochen, sobald alle angekommen sind?

   Zal ik de groenten koken zodra iedereen is aangekomen?

   Soll ich

   Zal ik …?

   Gemüse

   groenten

   kochen

   koken

   sobald

   zodra

   alle

   iedereen

   angekommen sind

   zijn aangekomen

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich is een vaste, herbruikbare vraagconstructie: soll is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud van sollen, met ich als onderwerp. Samen vraagt dit of de spreker iets moet of zal doen: Soll ich anfangen? = “Zal ik beginnen?” Het is hier geen bewering dat de spreker al besloten heeft. das Gemüse betekent hier “de groenten”. Gemüse is een massanaamwoord voor groenten als voedsel en heeft in het Duits het onzijdige lidwoord das; het meervoudige Nederlandse idee “groenten” vereist dus niet automatisch een Duits meervoud. In deze zin is das bovendien het lijdend voorwerp van kochen. kochen is het werkwoord in de infinitief: “koken”. Na soll blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief en staat het aan het einde van de hoofdzin: Ich soll das Gemüse kochen = “Ik moet de groenten koken.” De vraagvolgorde verplaatst Soll naar voren, maar verandert kochen niet. sobald betekent “zodra” en leidt een bijzin in die aangeeft wanneer iets gebeurt. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Het is dus een tijdsrelatie: eerst moet de voorwaarde in de bijzin vervuld zijn, waarna de handeling uit de hoofdzin plaatsvindt. alle betekent hier “iedereen”: alle bedoelde personen samen, niet één persoon. Als bijvoeglijk woord kan alle ook voor een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld alle Gäste = “alle gasten”; zelfstandig gebruikt verwijst het in deze zin naar de betrokken groep mensen. angekommen sind betekent “zijn aangekomen”. angekommen is het voltooid deelwoord van ankommen (“aankomen”); sind is de meervoudsvorm van sein in de tegenwoordige tijd. Samen vormen ze het Duitse perfectum. Omdat alle hier als meervoudige groep personen wordt opgevat, staat sind in het meervoud. In de bijzin staan beide delen achteraan: sobald alle angekommen sind. De volledige structuur is Soll ich + lijdend voorwerp das Gemüse + infinitief kochen + tijdsbepalende bijzin sobald alle angekommen sind. De betekenis is: “Zal ik de groenten koken zodra iedereen is aangekomen?” De hoofdzin vraagt wat de spreker moet doen; de bijzin bepaalt het moment waarop die handeling moet plaatsvinden.

6. Frisch gekocht schmecken sie besser, also warte, bis du kurz vor dem Servieren bist.

   Ze smaken beter als ze vers zijn gekookt, dus wacht tot het bijna tijd is om ze te serveren.

   Frisch gekocht

   vers gekookt

   schmecken

   smaken

   sie

   ze

   besser

   beter

   also

   dus

   warte

   wacht

   bis

   totdat

   du

   je

   kurz

   kort

   vor dem Servieren

   voor het serveren

   Uitgebreide uitleg

   Frisch gekocht betekent hier dat iets vers of pas gekookt is. gekocht is het voltooid deelwoord van kochen (koken); frisch voegt het idee van versheid toe. Voorbeeld: Frisch gekocht schmeckt das Gemüse besser. — Vers gekookt smaakt de groente beter. schmecken betekent hier ‘smaken’. De vorm is derde persoon meervoud in de tegenwoordige tijd, passend bij sie; bij één onderwerp staat bijvoorbeeld es schmeckt. Het werkwoord krijgt dus een meervoudsvorm omdat het onderwerp meervoudig is. sie is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord ‘ze’. De vaste vertaling bevestigt die betekenis, maar de aangeleverde zinnen identificeren niet precies naar welke meervoudige referent het verwijst. Het is niet de beleefde aanspreekvorm Sie, die met een hoofdletter wordt geschreven en een andere rol heeft. besser is de vergrotende trap van gut: gut — goed, besser — beter, am besten — het best. Hier wordt de smaak vergeleken met die in een andere toestand of op een ander moment. Voorbeeld: Frisch schmeckt es besser. — Vers smaakt het beter. also verbindt de vaststelling met de daaropvolgende conclusie: ‘dus’. Het leidt hier de instructie in. warte is de gebiedende wijs voor du van warten (wachten). Voorbeeld: Warte! — Wacht! Bij een bevel hoeft het onderwerp niet apart te worden uitgesproken. bis betekent ‘totdat’ en leidt een bijzin in. In deze Duitse bijzin staat de vervoegde werkwoordsvorm aan het einde: bis du ... bist — totdat je ... bent. Voorbeeld: Warte, bis ich komme. — Wacht totdat ik kom. du is de informele tweede persoon enkelvoud: ‘je/jij’. In du bist bepaalt het de vorm bist van sein (zijn). Het gaat dus om één aangesproken persoon en niet om de formele vorm Sie. kurz betekent hier ‘kort’ in de tijd, dus ‘vlak’. In kurz vor ... maakt het duidelijk dat het moment dicht bij het genoemde moment ligt. Voorbeeld: Ruf mich kurz vor dem Start an. — Bel me vlak voor de start. vor dem Servieren betekent ‘voor het serveren’. Bij de temporele voorzetselbetekenis van vor staat hier de datief: dem. Servieren is een als zelfstandig naamwoord gebruikt infinitief van servieren (serveren), en wordt daarom met een hoofdletter geschreven. kurz vor dem Servieren betekent samen ‘vlak voor het serveren’. Samen zegt Frisch gekocht schmecken sie besser dat ze vers gekookt beter smaken. also warte maakt daar de instructie ‘dus wacht’ van. De bijzin bis du kurz vor dem Servieren bist geeft aan tot welk moment je moet wachten: tot het moment vlak vóór het serveren is bereikt. De volledige betekenis is: vers gekookt smaken ze beter, dus wacht tot het bijna tijd is om ze te serveren.

7. Gäste zu empfangen ist stressig, weil es schwieriger ist, alles zeitlich zu planen als zu kochen.

   Gasten ontvangen voelt stressvol, omdat alles op tijd regelen moeilijker is dan koken.

   Gäste

   gasten

   zu empfangen

   ontvangen

   stressig

   stressvol

   schwieriger

   moeilijker

   alles

   alles

   zeitlich

   qua timing

   zu planen

   te plannen

   als

   dan

   kochen

   koken

   Uitgebreide uitleg

   Gäste betekent hier mensen die worden ontvangen. Het is het meervoud van Gast; het enkelvoud heeft dus een andere vorm. In Gäste zu empfangen is Gäste het object van empfangen. De vorm Gäste is hier accusatief meervoud; die vorm valt in het Duits samen met sommige andere naamvalsvormen. zu empfangen betekent ‘te ontvangen’ of, in deze context, ‘gasten te ontvangen’. empfangen is de basisvorm; zu empfangen is de zu-infinitief. Het patroon X zu empfangen kan als geheel als onderwerp van een zin functioneren: Gäste zu empfangen ist .... stressig betekent ‘stressvol’ of ‘belastend’. Het is een bijvoeglijk naamwoord en beschrijft hier de activiteit als geheel. Het staat na ist als naamwoordelijk deel van het gezegde. schwieriger is de vergrotende trap van schwierig (‘moeilijk’): schwierig – schwieriger – am schwierigsten. Hier vergelijkt schwieriger de activiteit alles zeitlich zu planen met zu kochen; het betekent dus ‘moeilijker’, niet ‘alles wordt groter of sterker’. alles betekent hier ‘alles’ en verwijst niet naar één specifiek genoemd ding. Het is een onbepaald voornaamwoord in de onzijdige enkelvoudsvorm. Alles planen betekent ‘alles plannen’. zeitlich betekent hier ‘wat de timing betreft’ of ‘qua tijd’. Het is gevormd bij Zeit (‘tijd’) en geeft aan dat het plannen de tijdsindeling betreft. Een bruikbaar patroon is etwas zeitlich planen: ‘iets qua timing plannen’. zu planen betekent ‘te plannen’. planen is de basisvorm en zu planen is een zu-infinitief. Samen met alles vormt het alles zu planen: ‘alles te plannen’. Deze infinitiefgroep is datgene waarvan in es schwieriger ist wordt gezegd dat het moeilijker is. als betekent in deze vergelijking ‘dan’. Het patroon schwieriger als ... vergelijkt een moeilijker element met een tweede element. Bijvoorbeeld: Das ist leichter als gedacht. — ‘Dat is makkelijker dan gedacht.’ kochen betekent ‘koken’. Het is hier de infinitief en noemt de tweede activiteit in de vergelijking: schwieriger ..., als zu kochen — ‘moeilijker dan koken’. De delen worden als volgt samengevoegd: Gäste zu empfangen is de activiteit die als stressvol wordt beschreven. De reden begint met weil (‘omdat’): es schwieriger ist, alles zeitlich zu planen als zu kochen betekent dat alles qua timing plannen moeilijker is dan koken. Als geheel betekent de zin: ‘Gasten ontvangen voelt stressvol, omdat alles op tijd regelen moeilijker is dan koken.’

8. Mach einen einfachen Plan fürs Servieren: Getränke, Vorspeise und dann das Hauptgericht.

   Maak een eenvoudig plan voor het serveren: drankjes, voorgerecht en daarna het hoofdgerecht.

   Mach

   maak

   einfachen

   eenvoudig

   Plan

   plan

   fürs

   voor het

   Servieren

   serveren

   Getränke

   drankjes

   Vorspeise

   voorgerecht

   dann

   daarna

   Hauptgericht

   hoofdgerecht

   Uitgebreide uitleg

   Mach is de gebiedende wijs van machen (“doen/maken”). De vorm richt zich tot één aangesproken persoon; het onderwerp du staat er niet bij. Een herbruikbaar patroon is Mach + zelfstandig naamwoord: Mach einen Plan. = “Maak een plan.” einfachen betekent hier “eenvoudig”. Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft Plan en krijgt de uitgang -en, omdat Plan hier mannelijk en lijdend voorwerp is na einen: ein einfacher Plan (onderwerp), maar Mach einen einfachen Plan (lijdend voorwerp). De uitgang hoort dus bij einfachen, niet bij Plan. Plan is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Plan. In deze zin is het een plan dat de aangesproken persoon moet maken. De combinatie einen Plan machen is een bruikbaar patroon voor “een plan maken”. fürs is de samentrekking van für das. für geeft hier het doel of de activiteit aan waarvoor het plan bedoeld is. In fürs Servieren staat Servieren als zelfstandig gebruikte infinitief met het lidwoord das; daarom kan für das samentrekken tot fürs. Servieren betekent “serveren” en verwijst hier naar de activiteit van het serveren. Als zelfstandig gebruikte infinitief wordt het in het Duits met een hoofdletter geschreven. Vergelijk: Das Servieren beginnt um acht. — “Het serveren begint om acht uur.” Getränke betekent “drankjes” en is hier een meervoud. Het noemt het eerste onderdeel in de opsomming. Het enkelvoud is das Getränk; Getränke is dus de meervoudsvorm. Vorspeise betekent “voorgerecht”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Vorspeise. In de opsomming staat het als het volgende onderdeel naast Getränke. dann betekent “daarna” en geeft de volgorde aan. Het laatste onderdeel wordt hiermee na de eerdere onderdelen geplaatst: eerst worden drankjes en het voorgerecht genoemd, en daarna komt het hoofdgerecht. Hauptgericht betekent “hoofdgerecht”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Hauptgericht. De vorm met lidwoord is dus das Hauptgericht; in de opsomming staat hier alleen het zelfstandig naamwoord Hauptgericht, zonder zichtbaar lidwoord. Het woord is opgebouwd uit Haupt- (“hoofd-”) en Gericht (“gerecht”), maar de hele vorm betekent hier het hoofdgerecht. Geheel opgebouwd betekent Mach einen einfachen Plan fürs Servieren letterlijk: “Maak een eenvoudig plan voor het serveren.” De dubbele punt leidt de inhoud van dat plan in: Getränke, Vorspeise und dann das Hauptgericht — “drankjes, voorgerecht en daarna het hoofdgerecht.” De volledige zin is dus: “Maak een eenvoudig plan voor het serveren: drankjes, voorgerecht en daarna het hoofdgerecht.” Dit patroon is herbruikbaar: Mach einen [bijvoeglijk naamwoord] Plan für [activiteit]: [stappen].

9. Ich kann diese Checkliste neben den Herd legen.

   Ik kan die checklist bij het fornuis leggen.

   Ich kann

   ik kan

   diese

   die

   Checkliste

   checklist

   neben

   naast

   Herd

   fornuis

   legen

   leggen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bestaat uit het persoonlijk voornaamwoord ich en het modale werkwoord können. Hier drukt kann uit dat de spreker iets kan doen: “ik kan”. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin. Vergelijk: Ich kann warten. — “Ik kan wachten.” Können vervoegt in de tegenwoordige tijd: ich kann, du kannst, er/sie kann; kann is dus de persoonsvorm en legen niet. diese hoort hier bij het vrouwelijk enkelvoud Checkliste en staat in de accusatief: diese Checkliste. Bij een mannelijk zelfstandig naamwoord krijg je in dezelfde naamval bijvoorbeeld diesen Plan. De vorm wordt dus bepaald door het zelfstandig naamwoord en de naamval, niet alleen door het feit dat er één voorwerp is. Checkliste is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Checkliste. Het samengestelde woord betekent een lijst waarmee je punten kunt controleren. Voorbeeld: Die Checkliste ist kurz. — “De checklist is kort.” In de vaste zin is Checkliste het voorwerp dat verplaatst kan worden. neben betekent “naast”. Als het een plaats zonder verplaatsing aangeeft, staat de daaropvolgende woordgroep in de datief; bij een bestemming of verplaatsing staat die in de accusatief. In neben den Herd gaat het om de bestemming van het leggen, daarom staat Herd in de accusatief. Voorbeeld: Die Checkliste liegt neben dem Herd. — “De checklist ligt naast het fornuis.” Herd is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Herd. Na neben krijgt het hier de vorm den Herd, omdat het om een bestemming gaat. Het meervoud is die Herde, maar daar gaat de vaste zin niet over. legen betekent hier “leggen”: iets op een bepaalde plaats brengen. Het beschrijft een handeling en verschilt van liegen, “liggen”, dat een toestand beschrijft. Voorbeeld: Ich lege das Buch auf den Tisch. — “Ik leg het boek op de tafel.” Daarna kun je zeggen: Das Buch liegt auf dem Tisch. — “Het boek ligt op de tafel.” Samen vormt Ich kann diese Checkliste neben den Herd legen de betekenis: “Ik kan die checklist naast het fornuis leggen.” kann drukt hier de mogelijkheid of het vermogen uit, legen benoemt de handeling en neben den Herd geeft de bestemming van de checklist aan.

10. Sie sollte dir helfen, konzentriert zu bleiben, während die Leute ankommen.

    Die moet je helpen om geconcentreerd te blijven terwijl de mensen aankomen.

    Sie sollte

    die moet

    dir

    jou

    helfen

    helpen

    konzentriert

    geconcentreerd

    bleiben

    blijven

    während

    terwijl

    Leute

    mensen

    ankommen

    aankomen

    Uitgebreide uitleg

    Sie sollte: In deze vaste lezing verwijst Sie naar het vrouwelijke onderwerp dat in het Nederlands met die wordt aangeduid. sollte is de derde persoon enkelvoud van sollen in de verleden tijd en drukt hier een verwachte verplichting of aanbeveling uit; de vaste vertaling geeft dat weer met “moet”. Een bruikbaar patroon is sollte + infinitief: Er sollte warten = “Hij zou moeten wachten”. Bij een meervoudig onderwerp staat sollten. dir: Dit is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon: “jou”. helfen neemt in het Duits een datiefobject, dus dir helfen betekent “jou helpen”. Voorbeeld: Ich helfe dir = “Ik help jou”. Voor meerdere aangesproken personen is de datiefvorm euch. helfen: Het infinitief betekent “helpen”. Na het modale werkwoord sollte blijft het als infinitief staan. Voorbeeld: Sie sollte ihm helfen = “Die zou hem moeten helpen”. ihm is daar, net als dir hier, een datiefvorm. konzentriert: Hier betekent dit “geconcentreerd” en beschrijft het de toestand waarin iemand blijft. In deze predicatieve positie krijgt het bijvoeglijk naamwoord geen extra uitgang. Voorbeeld: Ich arbeite konzentriert = “Ik werk geconcentreerd”. bleiben: Het infinitief betekent “blijven”. Samen met konzentriert vormt het konzentriert bleiben: in een geconcentreerde toestand blijven. Na helfen staat het in de constructie helfen, ... zu bleiben; zu markeert hier de infinitiefconstructie. Voorbeeld: Die Musik hilft mir, ruhig zu bleiben = “De muziek helpt me om rustig te blijven”. während: Dit is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “terwijl”. Het leidt de bijzin in die aangeeft wanneer de hoofdhandeling plaatsvindt. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Leute: Dit zelfstandig naamwoord betekent “mensen” en is een meervoudsvorm. Leute heeft geen gewoon enkelvoud dat je rechtstreeks als dezelfde woordvorm gebruikt; voor één persoon kun je bijvoorbeeld eine Person of ein Mensch zeggen. Voorbeeld: Viele Leute warten = “Veel mensen wachten”. ankommen: Dit betekent “aankomen”. Het is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin staat de persoonsvorm als kommen ... an, terwijl het infinitief ankommen blijft. In während die Leute ankommen is ankommen echter geen infinitief maar de vervoegde tegenwoordige tijd voor de derde persoon meervoud; het staat aan het einde omdat het een bijzin is. Voorbeeld: Die Leute kommen an = “De mensen komen aan”. Samen betekent Sie sollte dir helfen dat die jou moet helpen. konzentriert zu bleiben geeft aan waarbij die hulp helpt: om geconcentreerd te blijven. während die Leute ankommen geeft aan wanneer dit gebeurt: terwijl de mensen aankomen. De volledige betekenis is: “Die moet je helpen om geconcentreerd te blijven terwijl de mensen aankomen.”